فرشاد گلزاری، روزنامه سازندگی
با توجه به واکنش اخیر ایران به اسرائیل، گزارش‌هایی منتشر شده که به مشارکت برخی از کشورهای همسایه در پیگیری پهپادها و موشک‌های ایرانی اشاره دارد و منجر به بروز گمانه‌زنی‌هایی شده است. به‌عنوان نمونه، اردن یکی از کشورهایی بود که به‌طور مشخص انتقاداتی به این موضوع وارد گردید.
کارشناسان بر این باورند که اردن می‌بایست حداقل به‌عنوان یک کشور بی‌طرف باقی می‌ماند و در راستای همکاری با اسرائیل در مقابل حملات، مربوط به تهدیدات غیرمستقیم که هیچگونه خطر خاصی برای قلمرو آن نداشت، شرکت نمی‌کرد.
گزارشات دیگر به این موضوع اشاره کردند که همکاری اردن به ویژه در این عرصه بلافاصله تاثیرات منفی بر امنیت این کشور گذاشت؛ به طوری که رهگیری برخی از موشک‌ها منجر به سقوط قطعات بزرگ بر بخش‌های مسکونی پایتخت، امان، شده است.
در این راستا، تحلیلگران اسرائیلی بر اساس این اقدام اردن، امان را به‌عنوان همپیمان خود معرفی کردند و گفتند که اردن که حریم هوایی‌اش را بسته و به‌صراحت اعلام کرده که هرگونه پرواز پهپاد یا موشک که به سمت فلسطین اشغالی باشد را خنثی می‌کند، دوباره تایید کرده که یک متحد استراتژیک برای تل‌آویو محسوب می‌شود.
به گزارش شبکه ۱۲ اسرائیل، طبق شواهد، اقدام اردن در دفاع از اسرائیل و درگیر شدن با ایران بسیار عجیب به نظر می‌رسد؛ چرا که در ظاهر روابط این کشورها سرد بوده، اما حمله ایران حقیقت نزدیکی آنها را نمایان کرد و جنگنده‌های اردنی در دفاع از اسرائیل وارد عمل شدند.
با در نظر گرفتن تمامی این موارد و پس از ساعاتی سکوت از طرف امان و بعد از فشارهای سیاسی و رسانه‌ای، نهایتاً شبکه خبری المیادین در گزارشی اعلام کرد که أیمن الصفدی، وزیر امور خارجه اردن، در مصاحبه‌ای با سی.ان.ان، تأیید کرد که کشورش تعدادی از پهپادهای پرتاب‌شده از ایران به سمت اراضی اشغالی را رهگیری کرده است.
این مقام ارشد اردنی به‌صراحت خاطرنشان کرد که اردن برای رهگیری هر نوع پرتابهای که حریم هوایی‌اش را نقض کند، از تمامی ابزارهای ممکن بهره خواهد برد و هر جسمی که وارد آسمان کشور ما شود و به اعتقاد ما تهدیدی برای اردن باشد، با تمام توان به آن پاسخ خواهیم داد.
سه‌شنبه عبدالله دوم، پادشاه اردن، در دیدار با تعدادی از شخصیت‌های مهم و نمایندگان استان المفرق بیان کرد که اردن هرگز به میدان نبرد برای هیچ طرفی تبدیل نخواهد شد و حمایت از شهروندان کشورش را در اولویت قرار داده و امنیت اردن را بالاتر از همه مسائل دیگر می‌داند.
در همین حال، با وجود انتقادات علیه اردن، ناصر کنعانی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، در مورد انتشار برخی خبرها درباره مشارکت اردن در رهگیری موشک‌های ایران و احضار کاردار ایران به وزارت امور خارجه این کشور، گفت که خبر احضار کاردار ایران به او رسیده و اعلام کردند که این موضوع به خبری که از سوی برخی منابع درباره اردن و نقش آن در رهگیری برخی پرتابهای ایران منتشر شده، مرتبط است.
[ سخنگوی وزارت خارجه اظهار داشت:] من در موقعیتی نیستم که بتوانم نقش اردن در رهگیری این پرتاب‌ها را تأیید یا رد کنم، این موضوعی نظامی است که باید مقامات مربوطه در مورد آن اظهارنظر کنند.
کنعانی همچنین به این نکته اشاره کرد که اردن یکی از کشورهایی است که به دلیل اقدامات جنایت‌آمیز رژیم صهیونیستی تحت تأثیر قرار گرفته و اقدامات مشروع ایران برای تنبیه متجاوز، باید مورد حمایت کشورهای جهانی به ویژه کشورهای منطقه و عربی و اسلامی قرار گیرد.
امان و چند چالش
حقیقت این است که عموماً اخبار مربوط به اردن بسیار کم است و در سال‌های اخیر، شاهد اعتراضات و اعتصابات گسترده‌ای در سال 2018 به دلیل سختی‌های اقتصادی و افزایش فقر بوده‌ایم که منجر به استعفای دولت وقت گردید و همچنین در آوریل 2021، صحبت از کودتا علیه عبدالله دوم مطرح شد که حمزه بن‌الحسین هرچند متهم نبود، اما خود و خانواده‌اش در خانه توسط برادرش، ملک عبدالله، تحت حبس قرار گرفتند. بسیاری از کارشناسان و ناظران بین‌المللی بر این باورند که اردن به نوعی، جزیره امن انگلیس در منطقه محسوب می‌شود.
با بررسی تاریخ تأسیس و چگونگی قدرت‌گیری این کشور، به وضوح این نتیجه‌گیری حاصل می‌شود که اگر تا کنون هیچگونه تغییر یا براندازی در حکومت هاشمیان در اردن به وقوع نپیوسته، باید آن را به واسطه چتر حمایتی بریتانیا و سپس ایالات‌متحده مورد تحلیل و بررسی قرار داد.
توافق‌نامه «سایکس پیکو» در سال 1916 میان فرانسه و بریتانیا به امضا رسید که بر اساس آن لبنان و سوریه تحت نظارت فرانسه اداره می‌شد و در عوض عراق، بحرین، اردن کنونی و حتی اراضی که امروز اسرائیل به اشغال خود درآورده، به‌عنوان مناطقی تحت نظارت بریتانیا شناخته شد.
از بدو تأسیس اردن در دهه 1920، بریتانیا بر سیاست‌های این کشور نظارت و پس از استقلال در میانه دهه 1940 نیز این روند ادامه یافت.
نکته حائز اهمیت این است که جمعیت اردن بیش از نیمی از فلسطینی‌ها تشکیل می‌دهند و این واقعیت خاندان هاشمیان را در قبال تحولات مسأله فلسطین و به‌خصوص جنگ اخیر غزه به احتیاط وادار می‌کند.
این موضوع به نحوی تحت تأثیر خط‌دهی بریتانیا در گذشته چارچوب‌سازی شده است؛ زیرا بر اساس داده‌ها، فلسطینیانی که در اردن هستند، به طور کلی در ساختار اقتصادی و فرهنگی از سوی پادشاهی اردن هدایت شده‌اند و سطوح امنیتی، سیاسی و نظامی عمدتاً به غیرفلسطینی‌ها و به ویژه نزدیکان خاندان هاشمیان واگذار شده که این موضوع ناشی از ترس از تغییرات در اراضی اشغالی است.
باید توجه کنیم که هرگاه اسرائیل علیه فلسطینی‌ها اقدام می‌کند، اعتراضات گسترده‌ای از طرف فلسطینی‌ها در اردن به وقوع می‌پیوندد و همین موضوع موجب می‌شود که اردن سیاست خارجی مخصوص به خود را داشته باشد.
نکته حائز اهمیت دیگر، مشکلات اقتصادی بسیار جدی کشور اردن است. این کشور به دلیل کمبود منابع طبیعی و عدم دسترسی به انرژی، همواره با بحران اقتصادی مواجه بوده و این مساله موجب می‌شود تا برای تأمین منابع مالی و منافع تجاری خود، به قدرت‌های فرامنطقه‌ای روی بیاورد.
به‌عنوان مثال، اردن از نظر سیاسی تا حدودی تحت تأثیر انگلستان قرار دارد، اما در زمینه حمایت امنیتی، زیر چتر اطلاعاتی مشترک لندن و واشنگتن قرار گرفته است.
از بعد نظامی و پشتیبانی تسلیحاتی، ایالات‌متحده نقش محوری را ایفا می‌کند و انگلیس در رتبه دوم قرار دارد. این الگو را در زمینه تجاری و اقتصادی هم می‌توان مشاهده کرد و به همین دلیل پایگاه نظامی استراتژیک ایالات متحده، به نام «برج 22»، در این کشور قرار دارد.
امان و جنگ غزه
با توجه به همسایگی اردن با اسرائیل، این کشور ملزوم به رعایت برخی قوانین است که به‌طور علنی با تل‌آویو هماهنگ تلقی می‌شود. به‌عنوان مثال، از چندین ماه پیش که یمنی‌ها علیه منافع اسرائیل در دریای سرخ، عدن و باب‌المندب اقداماتی را آغاز کردند و باعث زمین‌گیر شدن کشتیرانی اسرائیل که پایه اقتصاد آن را تشکیل می‌دهد، اردن به‌عنوان واسط اصلی در تأمین نیازهای تل‌آویو ایفای نقش کرد.
حدود دو ماه پیش مشخص شد که گذرگاه «شیخ حسین/ نهر الاردن»، که اردن را به کرانه باختری متصل می‌کند و وظیفه‌رسانی انواع ملزومات به اسرائیل را بر عهده دارد.
به‌گونه‌ای که شرکت‌های کشتیرانی اسرائیلی به‌جای دور زدن آفریقا و نگرانی از هزینه‌های سنگین، محموله‌های خود را در بنادر امارات و عربستان تخلیه کرده و سپس از آنجا با کامیون‌ها از طریق خاک عربستان و سپس اردن به سمت فلسطین اشغالی منتقل می‌شود که این اعتبار شامل تجهیزاتی از قبیل وسایل الکترونیکی، مواد غذایی و غیره می‌شود.
این واقعیت آسیب‌پذیری جدی بندر ایلات به عنوان مهمترین پایانه گمرکی اسرائیل را نشان می‌دهد که پیوندی با عملیات یمن دارد. اکنون باید دید این اتحاد تا کجا ادامه خواهد داشت!
منبع: سازندگی