اختراع هفته کاری پنج روزه توسط چه کسی بوده است؟ مفهوم این نوع هفته کاری، که شامل دو روز مرخصی متوالی می‌باشد، معمولاً به اتحادیه‌های کارگری و جنبش‌های دسترسی به حقوق کارگران در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم نسبت داده می‌شود.
پس از اعلام سخنگوی کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی درباره مصوبه این کمیسیون مبنی بر تعیین پنجشنبه به عنوان دومین روز تعطیل آخر هفته، و در صورت تصویب قانون در صحن علنی، موضوع مجدداً مورد بحث و بررسی قرار گرفت. به این بهانه به مقایسه تعطیلات آخر هفته در کشورهای مختلف پرداخته‌ایم.
در اغلب کشورهای جهان، هفته کاری عادی به پنج روز کاری اطلاق می‌شود، که معمولاً از دوشنبه تا جمعه مشخص گردیده و شنبه و یکشنبه به‌عنوان روزهای تعطیلی در نظر گرفته می‌شوند. تعداد ساعت‌های تعیین شده برای تشکیل یک هفته کاری ممکن است بر اساس قوانین کار محلی و استانداردهای صنعتی متفاوت باشد. بسیاری از مکان‌ها از راهنمایی هشت ساعته برای هر روز کاری تبعیت می‌کنند اما نمی‌توان گفت که این سیستم یک روز هشت ساعته به‌طور جهانی پذیرفته شده است.
برای مثال، در برخی کشورها، تعداد ساعات کاری استاندارد برای کارگران تمام وقت معمولاً ۴۰ ساعت در هفته است که هر روز شامل هشت ساعت می‌شود. البته، کارمندان پاره‌وقت ممکن است ساعات کمتری کار کنند. با این حال، این استانداردها ممکن است بسته به کشور متفاوت باشد و لذا بررسی قوانین کار محلی برای تعریف انتظارات و استانداردها حائز اهمیت است.
چه کسی هفته کاری پنج روزه را اختراع کرد؟
حالا که هفته کاری را تعریف کرده‌ایم، ممکن است کنجکاو باشید که چه کسی ایده هفته کاری پنج روزه را به وجود آورد. این مفهوم، که شامل دو روز مرخصی متوالی است، به طور کلی به بادحوه‌ای از اتحادیه‌های کارگری و مبارزات حقوق کارگران در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم نسبت داده می‌شود.
از جمله اولین حامیان کاهش ساعات کار، ساموئل گومپرز، رهبر کارگری آمریکایی و رئیس فدراسیون کار آمریکا بوده است که او و سازمان تحت رهبریش در ترویج شرایط کاری بهتر، از جمله ایده کار هشت ساعته، نقش به‌سزایی را ایفا کردند.
شرکت فورد موتور نیز به عنوان یکی از پیشگامان در تصویب هفته کاری پنج روزه به‌حساب می‌آید. در سال ۱۹۲۶، هنری فورد، بنیان‌گذار این شرکت، هفته کاری ۴۰ ساعته با دو روز تعطیل را معرفی کرد و این اقدام به تدریج به عنوان یک الگو توسط سایر شرکت‌ها پذیرفته شد.
مهم است به خاطر داشته باشیم که پیاده‌سازی هفته کاری پنج روزه استاندارد ممکن است بسته به کشور و صنعت متفاوت باشد. این روند بر وفق یک سازوکار سریع صورت نگرفته و شرکت‌ها، صنایع و کشورهای مختلف به طور تدریجی و در پاسخ به جنبش‌های کارگری و تغییرات اجتماعی این مفهوم را پذیرفته‌اند.
در مجموع، تحولی که به هفته کاری پنج روزه انجامید، پروسه‌ای پیچیده بود که تحت تأثیر ترکیبی از تلاش‌های کارگری، تصمیمات تجاری و تغییرات اجتماعی در نگرش افراد نسبت به تعادل کار و زندگی قرار داشت. برخی کشورها حتی شروع به آزمایش هفته‌های کاری چهار روزه کرده‌اند و درخواست تغییر در قوانین کار پیشین دارند. در عوض، برخی کشورهای اروپایی روش کار کمتری را در هفته به کار گرفته و به کاهش ساعات کار در هر روز تمایل دارند تا از کاهش کلی هفته کاری جلوگیری کنند.
تغییرات در تعطیلات آخر هفته در سطح جهانی
اگر تغییرات در ساعات و روزهای کاری استاندارد کافی نباشد، روزهای متفاوتی نیز به‌عنوان روزهای استراحت در نقاط مختلف دنیا شناخته می‌شود. در کشورهایی که انتظار می‌رود کارمندان تمام وقت آنها به انجام کار در ادامه پنج روز در هفته ادامه دهند، تعطیلات آخر هفته معمولاً تحت تأثیر عوامل فرهنگی و مذهبی متفاوت است.
به عنوان نمونه، در کشورهای مختلف که روزهای هفته آنها با هنجارهای غربی مغایرت دارد، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
در کشورهایی نظیر بنگلادش، عراق، یمن، سوریه، اردن، لیبی، مالدیو، عمان، قطر، عربستان سعودی و مالزی، تعطیلات آخر هفته در روزهای جمعه و شنبه قرار دارد. در افغانستان این تعطیلات به پنجشنبه و جمعه تخصیص داده شده است. همچنین، کشوری نظیر برونئی تعطیلاتش را میان جمعه و یکشنبه تقسیم کرده و در ایران تنها روز تعطیل جمعه است. در نپال شنبه روز تعطیل می‌باشد و در کشورهایی مانند هند، مکزیک، فیلیپین و کلمبیا، فقط یکشنبه به‌عنوان روز تعطیل لحاظ گردیده است.
کشورهایی که جمعه و شنبه را تعطیل می‌کنند.
جمعه و شنبه، به جز شنبه و یکشنبه، از روزهای رایج برای تعطیلات آخر هفته به شمار می‌روند. در بسیاری از کشورهای اسلامی و کشورهای دارای جمعیت یهودی، روز جمعه به خاطر اهمیت ویژه‌اش در نماز در ظهر، از ارزش خاصی برخوردار است و به همین دلیل، کارکنان باید در این روز آزادی داشته باشند. با این حال، در میان کشورهای خاورمیانه، گرایشی رو به افزایش به سمت تغییر به تعطیلات آخر هفته شنبه و یکشنبه وجود دارد. این تحول به‌خاطر آن است که بر اساس نگرش به قدرت‌های اقتصادی بین‌المللی، می‌تواند مزایای قابل‌توجه اقتصادی را برای این کشورها به ارمغان بیاورد.
به عنوان نمونه، امارات متحده عربی پیشتر تعطیلاتش را به روزهای جمعه و شنبه محدود کرده بود، اما در سال ۲۰۲۲ به تعطیلات آخر هفته شنبه و یکشنبه با نیم‌روز تعطیلی در جمعه برای انجام نماز انتقال یافت. شایان ذکر است که برخی از کسب‌وکارها ممکن است به خاطر برگزاری مراسم صبحگاهی نماز در جمعه، به‌طور خاص تعطیل شوند که احتمال دارد این مسأله در دیگر کشورهای با اکثریت مسلمان که تعطیلات آخر هفته خود را شنبه و یکشنبه تعیین کرده‌اند نیز صادق باشد.
در مالزی، اکثر مناطق کشور از جمله کوالالامپور، شنبه و یکشنبه را به‌عنوان روزهای تعطیل آخر هفته می‌شناسند. در عوض، برخی ایالت‌ها جمعه و شنبه را به‌عنوان روزهای تعطیل خود حفظ کرده‌اند.
کشورهایی که تعطیلات آخر هفته آنها پنجشنبه و جمعه است.
روزهای پنجشنبه و جمعه پیشینه‌ای میان بیشتر مسلمانان داشت. با این حال، در سال‌های اخیر، کشورهای اسلامی خاورمیانه اکثر اوقات به تعطیلات آخر هفته جمعه و شنبه تغییر یافته‌اند. یمن نیز روزهای تعطیل خود را از پنجشنبه و جمعه به تعطیلات آخر هفته جمعه و شنبه تغییر داده است.
کشورهایی که تنها یک روز تعطیل در هفته دارند.
تعدادی از کشورها تنها یک روز تعطیل در هفته دارند. این به این معنا نیست که همه روزهای هفته را کار می‌کنند، اما به‌طور رسمی فقط یک روز تعطیل وجود دارد. تعداد قابل‌توجهی از کشورها وجود دارند که تعطیلات آخر هفته آنها صرفاً در روزهای جمعه، شنبه یا یکشنبه می‌باشد که شامل کشورهایی همچون ایران، جیبوتی، نپال، مکزیک، کلمبیا، هند و فیلیپین می‌شود.
چرا کشورهای غربی به تعطیلات آخر هفته شنبه و یکشنبه پایبند هستند؟
بر اساس گزارش نشنال، برخی کشورهای منطقه تغییراتی در هفته کاری خود ایجاد کرده‌اند تا با ساختار غربی و کشورهای غیر عربی هماهنگی بهتری داشته باشند و به این ترتیب رقابت اقتصادی را تقویت کنند. در جوامع عرب، هفته کاری به‌طور سنتی حول محور روز جمعه، به‌عنوان روز مقدس عبادت در اسلام، چیده شده است. لذا، در حالی که برخی از کشورهای دارای جمعیت مسلمان تعطیلات آخر هفته خود را بر اساس پنجشنبه و جمعه تعیین می‌کنند، بسیاری از آنها در تلاش‌اند تا با تعیین هفته کاری از یکشنبه تا پنجشنبه و در نظر گرفتن جمعه و شنبه برای تعطیلات آخر هفته، هماهنگی بیشتری با جوامع غیر اسلامی برقرار کنند. علاوه بر این، برخی کشورها از سازوکار کاری مشابه کشورهای غربی به‌منظور افزایش رقابت اقتصادی و تطابق با بازار جهانی بهره‌برداری می‌کنند.
مروری بر روزهای تعطیل کشورهای منطقه
امارات متحده عربی به‌عنوان تازه‌ترین کشور از ژانویه تعطیلات آخر هفته خود را به روزهای شنبه و یکشنبه تغییر داده است.
عربستان سعودی در سال ۲۰۱۳، زمانبندی تعطیلات دو روزه خود را از پنجشنبه و جمعه به جمعه و شنبه تغییر داد تا با روزهای کار و بانکی دیگر کشورها هماهنگ شود. کشورهای عمان، بحرین، کویت و قطر نیز این تغییر در تعطیلات آخر هفته خود را به جمعه و شنبه صورت داده‌اند.
لبنان (شنبه و یکشنبه)
در سال ۲۰۱۷، لبنان یک تغییر الگوی رسمی به ۳۵ ساعت در هفته برای ادارات دولتی معرفی کرد، به‌طوری که روزهای شنبه و یکشنبه به‌عنوان تعطیلات آخر هفته در نظر گرفته شد. این کشور به دنبال جلب رضایت حداکثری مردم با این اقدام بوده است. ساعات کار بخش عمومی از دوشنبه تا پنجشنبه از ۸ صبح تا ۲ بعدازظهر و در روز جمعه از ۸ صبح تا ۱۱ صبح است، تا این زمان نماز ظهر ادا شود و از ۸ صبح تا ۱ بعدازظهر روز شنبه تا یکشنبه تعطیل است تا مسیحیان نیز بتوانند در مراسم دعا حضور یابند. لبنان با داشتن بیشترین تعداد تعطیلات عمومی به دلیل تنوع مذهبی، رکورددار در این زمینه است.
تونس (شنبه و یکشنبه)
در سال ۲۰۱۶، مسئولان این کشور روز شنبه را به عنوان روز کاری انتخاب کردند، اما از سال ۲۰۲۱، تونس به هفته‌کاری دوشنبه تا جمعه بازگشت و در روز جمعه، بسیاری از کسب‌وکارها به‌خاطر نماز عصر یک مرخصی طولانی دارند.
مراکش (شنبه و یکشنبه)
در مراکش، هفته کاری به طور معمول شامل ۴۸ ساعت، یعنی هشت ساعت در روز از دوشنبه تا جمعه خواهد بود.
الجزایر (جمعه و شنبه)
این کشور از سال ۱۹۷۶ تعطیلات آخر هفته‌اش را از پنجشنبه به جمعه و شنبه تغییر داده که در سال ۲۰۰۹ بر این اساس اصلاح شد.
مصر (جمعه و شنبه)
در مصر، تعطیلات آخر هفته از روز جمعه آغاز و تا شنبه ادامه دارد، هرچند برخی از مشاغل خصوصی عصر پنجشنبه را به‌عنوان تعطیلات در نظر می‌گیرند.
عراق (جمعه و شنبه)
در عراق، تعطیلات آخر هفته به جمعه و شنبه مربوط می‌شود.
اردن (جمعه و شنبه)
هفته کاری در اردن از یکشنبه تا پنجشنبه است.
لیبی (جمعه و شنبه)
در سال ۲۰۰۶، مقامات لیبی تصمیم به انتقال تعطیلات آخر هفته گرفتند و به‌جای جمعه به جمعه و شنبه تغییر دادند.