نقصی که در «سنگلج» به وقوع پیوسته است

پس از تخریب بنای مجاور تماشاخانه سنگلج و ابراز نگرانی‌هایی درباره تهدیداتی که متوجه این سازه ثبت شده در فهرست میراث ملی است، محمد سپنجی، کارشناس خبره در زمینه حفظ و احیای بناها و بافت‌های تاریخی، در گفتگو با ایسنا درخصوص تخلفات انجام‌گرفته مرتبط با تخریب ساختمانی که در کنار این تماشاخانه واقع شده و احتمال ساخت و ساز جدید، بیان کرد: محله سنگلج به دلیل گستردگی‌اش، در دو مرحله حریم‌بندی شده است؛ مرحله اول در تاریخ ۳۰ مردادماه ۱۳۹۵ که حریم ۱۳ اثر مشخص شد و مرحله دوم در تاریخ ۱ مهرماه ۱۳۹۷ که حریم ۶ اثر دیگر تعیین گردید. به طور کل، ۱۹ اثر در این محله شامل تماشاخانه سنگلج دارای حریم یکپارچه‌ای هستند که در دو نقشه معین شده، و بر همین اساس، تخریب و قصد ساخت و ساز در نزدیکی تماشاخانه سنگلج، مصداق تخلف به شمار می‌رود.

او افزود: به طور یقین، نقشه حریم ۱۹ اثر تاریخی سنگلج بر اساس رویه وزارت میراث فرهنگی به اطلاع ۱۷ نهاد ذی‌ربط از جمله شهرداری رسانده شده است؛ بنابراین حتی اگر از میراث فرهنگی استعلامی در این‌باره صورت نگرفته باشد، شهرداری باید به این نقشه‌های حریم دسترسی داشته و نباید از صدور مجوز چنین ساخت و سازی حمایت می‌کرد.

این کارشناس ثبت آثار تاریخی تصریح کرد: چنانچه مجوزی برای ساخت بنای جدید یا حتی تخریب ساختمان پیشین صادر شده، باید از این پس، بر اساس نقشه حریم عمل شود و در صورتی که خسارتی به دنبال این امر متوجه فردی شود، آن کسی که مجوز را امضا کرده، مسئول جبران این خسارت است.

سپنجی به اظهاراتی اشاره کرد که نشان می‌دهد «تخریب ساختمان مجاور تماشاخانه سنگلج بدون اطلاع میراث فرهنگی انجام شده است» و گفت: چگونه با وجود اینکه حریم سنگلج از سال ۱۳۹۷ مشخص و ابلاغ شده، احتمال بی‌اطلاعی وجود دارد؟ بر روی این نقشه که احتمالا شهرداری نیز به آن دسترسی دارد، مناطق و حریم آثار به وضوح مشخص شده‌اند. همچنین، لازم به ذکر است که ساختمانی که تخریب گردیده، در مجاورت تماشاخانه سنگلج قرار داشته و این مساله فراتر از مسائل عادی است.

او همچنین اظهار داشت: در سال ۱۳۹۸، دستورالعمل اجرایی تعیین حریم آثار ملی به سازمان میراث فرهنگی وقت ابلاغ شده است. بر اساس این دستورالعمل، زمانی که پرونده حریم یک اثر به اداره کل ثبت و حریم در وزارتخانه میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ارسال می‌شود، هیچ نهاد یا ارگانی اجازه پاسخ به استعلام‌ها و یا صدور مجوز را ندارد تا زمان تصویب حریم آن اثر و ابلاغ آن توسط وزیر میراث فرهنگی. پس از این مرحله، می‌توانند طبق رویه‌های موجود درباره حریم اثر، اقدام کنند. از طرفی طبق همین دستورالعمل، اگر حریم یک اثر مشخص نشده باشد، باید با توجه به ارتفاع اثر تاریخی، محدوده حریم را دو برابر ارتفاع آن در نظر گرفت و طبق آن عمل کرد. چگونه می‌شود که از این دستورالعمل که از سال ۱۳۹۸ به اجرا درآمده، هیچ اطلاعی وجود نداشته و این موضوع به‌عنوان بهانه‌ای برای تخریب مطرح شود؟

سپنجی تأکید کرد: در حال حاضر برای هر نوع ساخت و ساز در حریم محله و تماشاخانه سنگلج، باید طبق نقشه حریم عمل شود.

پریسا مقتدی، مدیر تماشاخانه سنگلج، در خصوص وقایع اخیر در نزدیکی این تماشاخانه توضیح داد: در انتهای سال گذشته متوجه شدیم که این ساختمان تخلیه شده و در نظر دارند آن را نوسازی کنند، نه اینکه تخریب نمایند. از همان زمان با آقای نادعلی، رئیس کمیسیون فرهنگی شورای شهر ارتباط داشتیم و از طریق آقای نظری، مدیر کل هنرهای نمایشی، موضوع توسعه تماشاخانه سنگلج را با وزیر ارشاد و وزارتخانه پیگیری کردیم.

او ابراز تأسف کرد که از حدود یک هفته پیش در جریان قرار گرفته‌اند که به‌جای بازسازی، تخریب در حال انجام است و گفت: حدود ۷ تا ۱۰ روز پیش متوجه شدیم که مسأله نوسازی نیست و فرآیند تخریب در حال شروع است. ما نگران شدیم. در این مرحله، بحث الحاقی در اولویت نبود تا اینکه از طریق مدیر کمیته هنر کمیسیون فرهنگی شورای شهر، متوجه تلاش‌ها و ارتباطاتی با شهردار محترم شدیم.

پس از این توضیحات، کاظم نظری، مدیرکل هنرهای نمایشی، به بعضی رسانه‌ها مطرح کرد که وزیر ارشاد نسبت به تخریب ساختمان کناری تماشاخانه سنگلج آگاه شده است و فهمیدیم که شهرداری تهران بدون هیچ‌گونه هماهنگی با وزارت میراث فرهنگی و گردشگری، اقدام به این عمل غیر اصولی و غیرقانونی کرده است.

وزارت میراث فرهنگی و معاونت میراث فرهنگی تهران هنوز در مورد رویدادهایی که برای تماشاخانه سنگلج، که به‌عنوان قدیمی‌ترین سالن فعال تئاتر تهران محسوب می‌شود و در سال ۱۳۸۸ با شماره ۲۷۴۶۹ در فهرست میراث ملی ایران ثبت شده، واکنشی نشان نداده است. ایسنا در تلاش است تا در این زمینه با مسئولان مرتبط گفت‌وگو نماید.

تماشاخانه سنگلج در سال ۱۳۴۴ در هنگام برگزاری جشنواره نمایش‌های ایرانی در ضلع جنوبی پارک شهر افتتاح شد. در آن زمان شورای تئاتر تصمیم گرفت که این مکان تنها به آثار ایرانی اختصاص یابد، اما از اوایل دهه ۵۰ و با کاهش تولیدات حرفه‌ای در عرصه نمایش‌های ایرانی، با نمایش «بازرس» به کارگردانی مرحوم عزت‌الله انتظامی، میزبان آثار غیرایرانی نیز شد.

طرح توسعه تماشاخانه سنگلج از اوایل دهه ۹۰ مطرح شده و نامه‌ای با امضای حدود ۴۰۰ هنرمند تئاتر به شهرداری تهران ارسال گردید تا ساختمان کناری «سنگلج»، که یکی از ساختمان‌های اداره حقوقی شهرداری است، تغییر کاربری یافته و به هنرمندان تئاتر واگذار شود. اجرای این طرح در طول دهه گذشته به تأخیر افتاده و پریسا مقتدی، مدیر این تماشاخانه، در سال ۱۴۰۰ بیان کرد که به دلیل تغییرات در اعضای شورای شهر، این طرح اجرایی نشده است. در حال حاضر، بنا تاریخی سنگلج نه تنها گسترش نیافته بلکه ادامه حیات آن با احتمال ساخت و ساز جدید و با توجه به لرزش‌هایی که این تماشاخانه قدیمی به‌طور روزانه تجربه می‌کند، در معرض خطر قرار دارد.