احساس تجدید قوا پس از یک خواب شبانه آرام و خوب، برای اغلب ما تجربه‌ای آشنا است و یکی از توضیحات علمی متداول برای این پدیده این است که مغز در طول خواب خود را از سموم پاک می‌کند. با این حال، یافته‌های یک تحقیق جدید نشان می‌دهد که این باور رایج ممکن است نادرست باشد.
طبق گزارشی از دیجیاتو، در صورت ناکافی بودن خواب، با مشکلات متعددی رو به‌رو خواهیم شد؛ به‌عنوان مثال، ضعف در یادآوری و کاهش هماهنگی بین چشم‌ها و دست‌ها. بنابراین، باور به این که مغز در زمان خواب به یک شیوه پاکسازی می‌پردازد، منطقی به نظر می‌رسد.
اما شواهدی که نشان‌دهنده فعالیّت بیشتر سیستم پاکسازی سموم مغز در هنگام خواب است، همگی غیرمستقیم بوده‌اند. تحقیق جدیدی که توسط پژوهشگران کالج سلطنتی لندن انجام شده، ثابت می‌کند که این نظریه رایج در علوم اعصاب احتمالاً نادرست است. در واقع، آن‌ها متوجه شدند که فرآیند پاکسازی و جابه‌جایی مایعات در مغز موش‌ها در زمان خواب و بی‌هوشی به طور قابل‌توجهی کمتر از زمان بیداری است.
اما نتایج این پژوهش، اهمیت خواب را زیر سئوال نمی‌برد.
سم‌زدایی مغز در حین خواب
پژوهشگران از یک رنگ فلورسنت برای بررسی مغز موش‌ها استفاده کردند. این روش به آنان اجازه می‌داد تا سرعت حرکت رنگ از فضاهای پر از مایع مغز، که به دستگاه بطنی معروف است، به سایر نواحی را مشاهده کنند. بدین ترتیب، می‌توانستند به‌طور مستقیم نرخ پاکسازی این رنگ را در مغز مطالعه کنند.
یافته‌ها نشان می‌دهند که نرخ پاکسازی رنگ در مغز موش‌های خواب آلود ۳۰ درصد و در مغز موش‌های بی‌هوش ۵۰ درصد کمتر از موش‌هایی است که بیدار نگه داشته شده‌اند.
این محققان که انتظار داشتند نتایج مشابهی با باور جاری در علوم اعصاب مشاهده کنند، به‌شدت از این نتیجه شگفت‌زده شدند. آن‌ها پیش‌بینی می‌کنند که این نتایج ممکن است برای انسان‌ها نیز صادق باشد، زیرا همه پستانداران در نیاز به خواب مشابه هستند.
این تحقیق نشان می‌دهد که فرآیند پاکسازی سموم از مغز در حالت بیداری بهتر از زمان خواب انجام می‌شود؛ به عبارتی، فعالیت و تحرک در حالت بیداری، بهترین روش برای سم‌زدایی از مغز هستند.
با این حال، پژوهشگران تأکید دارند که نمی‌توان با این نظریه مخالفت کرد که خواب یک نیاز ضروری و مهم است. نظریه‌های متعددی برای توضیح اهمیت خواب وجود دارد؛ حالا تنها چیزی که می‌دانیم این است که سم‌زدایی احتمالاً جزو دلایل اهمیت خواب نیست.
نتایج این تحقیق می‌توانند در پژوهش‌های مرتبط با زوال عقل نیز اهمیت ویژه‌ای داشته باشند. شواهد روزافزونی حاکی از آن است که بین بیماری آلزایمر و کمبود خواب ارتباطی وجود دارد. اما دانشمندان هنوز نمی‌دانند که آیا کمبود خواب موجب ابتلا به آلزایمر می‌شود یا این کمبود تنها یکی از نشانه‌های اولیه بیماری است.
برخی از محققان قبلاً اعتقاد داشتند که کمبود خواب با کاهش توانایی مغز در پاکسازی سموم مرتبط است و به این ترتیب می‌تواند باعث ابتلا به آلزایمر شود. اما نتایج این پژوهش جدید، اعتبار این فرضیه را نیز زیر سوال برده است.