علیرضا زاکانی، این بار به‌عنوان شهردار تهران در عرصه سیاسی به‌عنوان کاندیدای انتخابات ریاست جمهوری ظاهر شد. او که در انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۰ با عنوان تدبیری به‌جای کاندیدای پوششی شناخته می‌شد، از جانب حامیانش لقب «تانک جریان انقلابی» را دریافت کرد. تحلیلگران، او را به‌عنوان یک شبه احمدی‌نژاد در مناظرات این انتخابات توصیف کردند و طرفدارانش او را قهرمان این مناظره‌ها نامیدند. انتخاباتی با حضور ابراهیم رئیسی در یک سمت و در مقابلش سعید جلیلی، محسن رضایی و قاضی‌زاده‌هاشمی نشسته بودند و محسن مهرعلیزاده و عبدالناصر همتی نیز در سمت دیگر قرار داشتند.
زاکانی به‌طور ناگهانی، رجل سیاسی لقب گرفت
زاکانی که در انتخابات‌های ۱۳۹۲ و ۱۳۹۶ به عنوان رجل سیاسی شناخته نشده بود، ناگهان و بدون تغییر خاصی در وضعیت نمایندگی‌اش، به مقام رجل سیاسی برای رقابت در انتخابات ۱۴۰۰ نائل آمد. انتخاباتی که در آن خالص‌سازی به اوج خود رسید؛ حتی افرادی مانند علی لاریجانی با وجود جایگاه مشاوری رهبری و ریاست چند دوره مجلس، تحت نظارت شورای نگهبان قرار گرفتند و سبب گلایه رهبری شدند.
در فضای انتخاباتی آن سال، زاکانی که به‌عنوان کاندیدای پوششی اصولگرایان افراطی شناخته می‌شد، با ادبیات تند و انتقادی در مقابل کاندیداهای اصلاح‌طلب مانند همتی و مهرعلیزاده، به لقب «تانک» نائل گردید و چندی بعد این لقب را با نشستن بر کرسی شهرداری تهران به دست آورد.
زاکانی؛ از شهر ری تا مشروطی در دانشگاه و نمایندگی مجلس
علیرضا زاکانی در ۱۲ اسفند ۱۳۴۴ در شاه عبدالعظیم متولد شد. او پسر یکی از اعضای برجسته ابن باویه است که به‌مدت ۲۸ سال ریاست ستاد برگزاری مراسم بزرگداشت تختی را برعهده داشت. زاکانی در نوجوانی به‌عنوان بسیجی در دهه ۶۰ به جبهه رفت و این دوره‌ی رزمندگی را سند افتخارش در تمام اعتراضاتی می‌داند که بعدها از سوی برخی از رفقای سیاسی‌اش به او انتقاد شد.
برای مثال، زمانی که سایت نزدیک به احمدی‌نژاد، او را به چالش نمرات دبیرستانش کشاند، پاسخ او به‌روشنی به این موضوع مربوط بود: «در سال ۶۲ تنها دو تجدیدی داشتم. زیرا من از سال ۶۲ تا اردیبهشت ۶۳ در جبهه بودم و فقط ۷ روز در مدرسه حاضر بودم. به همین خاطر در این دوران به علت غیبت از تحصیل، این تجدیدی‌ها برایم به وجود آمد، اما همان دو درس را نیز تابستان خواندم و موفق به قبولی شدم.»
زاکانی در کنار معصومه پاکتچی، طلبه مشهور و مدیر حوزه‌های علمیه خواهران تهران که بعداً همسرش شد، در دوره‌های اولیه زندگی‌اش با زندگی در خانه‌های سازمانی نظامی مواجه بود. از آنجا که در اوایل نمایندگی‌اش به عنوان نماینده مردم تهران در مجلس هفتم، همسایگانش مانند باقر قالیباف شاهد تبریک‌های زیادی برای این رییس بسیج دانشجویی بودند، این در حالی بود که نمایندگی مجلس با مشارکت بسیار پایین و نهادی که از دل مجلس پرهیاهوی ششم و با رد صلاحیت‌های گسترده به وجود آمده بود، است.
زاکانی با مدرک دکترای پزشکی هسته‌ای، دانشیار دانشگاه علوم پزشکی تهران است. او که بعد از دوره عمومی موفق به قبولی در رشته پزشکی اطفال شد، درباره اتهامات مربوط به سه ترم مشروط بودن به دلیل تحصیل، اظهار داشت: «در دوران تحصیل به‌دلیل مشکلات مالی ناچار به کار با ماشین بودم و آن مشکلات به خاطر نمرات ناکامِل پیش آمد، و اگر به سوابق تحصیلی نگاه کنید، می‌بینید که با تکمیل نمراتم، دیگر مشروط نبوده‌ام.»
او همچنین درباره تغییر رشته‌اش توضیح داد که: «تغییر رشته‌ام با تمام مجوزهای لازم از سوی هیات علمی دانشگاه تهران و بر اساس ضوابط قانونی انجام شده است.»
ودکه در آن سال‌ها رییس بسیج دانشجویی بود و خود تأکید می‌کند به‌منظور گذراندن زندگی‌اش با ماشین کار می‌کرده، از سال ۸۲ وارد ساختمان مجلس جدید بهارستان شد و به یکی از چهره‌های پرخبر مجلس تبدیل گشت.
مخالف سرسخت برجام
او که از اولین منتقدان خاندان هاشمی به شمار می‌رفت، با طرح تحقیق و تفحص از دانشگاه آزاد، جاسبی را به چالش کشید و با نقد قرارداد فروش گاز کرسنت، یکی از مهم‌ترین قراردادهای میان ایران و امارات را مورد بررسی قرار داد. این قرارداد در نهایت ایران را محکوم به پرداخت غرامت کرد و به دلیل این پرونده، با شکایت وزارت نفت به یک‌سال حبس تعزیری محکوم شد. زنگنه، وزیر پیشین نفت، دلیل محکومیت ایران در این پرونده را صحبت‌های زاکانی عنوان کرد. او، باز شدن این پرونده را دلیل رد صلاحیتش در سال‌های ۹۲ و ۹۶ توسط شورای نگهبان می‌داند.
زاکانی بیشترین رأی خود را در سال ۹۴ به‌دست آورد، زمانی که از تهران به مجلس راه نیافته و سی و نهم شده بود. در آن مقطع، فضای مشارکت در پی توافق برجام افزایش یافته بود، همان برجامی که زاکانی به نماد مخالفت با آن تبدیل شده بود. به‌عنوان رییس کمیسیون ویژه بررسی برجام، او هنوز هم از تصویب ۲۰ دقیقه‌ای این لایحه انتقاد می‌کند و به علی لاریجانی، رییس وقت مجلس تاخت.
در آن روز، او به همراه مرحوم زارعی و چند نماینده اصولگرای تندرو دیگر در صحن مجلس اعتراضاتی جدی داشتند، اما در نهایت، دیگر نمایندگان آن مجلس به تصویب برجام رأی مثبت دادند. توافقی که با بدعهدی دولت ترامپ و مخالفت‌های داخلی هم‌پیمانان زاکانی هرگز به نتیجه نرسید، اما یکی از دستاوردهای آن در پایان سال ۲۰۲۳ منجر به پایان تحریم‌های تسلیحاتی ایران شد.
در کارنامه زاکانی همچنین نقاط عطفی چون حمایت از دانشجویان در حوادث پس از سال ۸۸ و افشای پرونده کهریزک و نقدهای او به رحیم مشایی، رحیمی، کردان و سعید مرتضوی وجود دارد. از جمله مناظره‌ای که او در مقابل تاج‌زاده قرار گرفت و به تحریک او، برای اولین بار از پرونده اکبر طبری به عنوان فردی با تأثیر در دستگاه قضائی یاد کرد که دو رییس قوه را به خیابان کشیده بود.
صندلی بهشت؛ پاداش کاندیدای سوپرپوششی انتخابات ۱۴۰۰
زاکانی همچنین نشریه پنجره را در کارنامه خود دارد که به دنبال مشی اعتدالی اصولگرایی بود، اما آنچه از او در یادها باقی مانده است، رویکرد پرانتقاد اوست. برای مثال، در مناظره‌های انتخاباتی ۱۴۰۰ با پوشه‌هایی به سبک احمدی‌نژاد حضور یافت تا نقش تخریب‌چی را در برابر همتی و مهرعلیزاده بر عهده گیرد و در نبود نمایندگان دولت روحانی یا جریان اصلاح‌طلب، به آنان تاخت تا این kاندیدای پوششی سید ابراهیم رئیسی فرصت این را داشته باشد که برنامه‌هایش را در فضایی آزاد ارائه دهد.
به‌همین دلیل، همتی او را کاندیدای پوششی و سوپر پوششی تلقی می‌کرد و زاکانی نیز برای همتی از واژه کاندیدای روکشی بهره برد.
او که پس از انتخابات ۱۴۰۰ از نمایندگی مردم قم استعفا داد تا شهردار تهران شود، به‌عنوان نخستین شهردار تهران با تحصیلات پزشکی و در نهایت با قانون تغییر، به این سمت نائل آمد.
عملیات عمرانی یا انتخاباتی در بزرگراه‌های پایتخت؟
زاکانی در سه سال گذشته با مدیران طیف قالیبافی در شورای شهر تهران بر سر تصمیماتش دچار چالش شده است.
او اخیراً در حال انجام عملیات عمرانی برای آسفالت بزرگراه‌ها بود و حالا ساعاتی است که دوباره کاندیدای انتخابات شده و اظهار داشت که این بار تا پایان مسیر خواهد ماند و نقشش هیچ‌گونه پوششی نخواهد بود. در همان سخنرانی اول، لاریجانی را به‌عنوان رقیب خود معرفی کرده و گفته که کتاب تاریخ را نباید به‌عنوان کتاب تحول جا بزنند.
او اعلام کرده است که آمده تا به‌خاطر ترافیک ناشی از برف دو سال پیش، رویداد تلخ خلازیر و حوادث سیل و دیگر انتقادات از امانی، دختر شهید سلیمانی و اقراریان در شورای شهر به عملکردش، برای دستیابی به پاستور بجنگد.
او خود را کاندیدای مبارزه با فساد و رانت معرفی می‌کند، در حالی که همواره تحت فشار انتقادات مربوط به زندگی‌های لوکس دخترش، انتصابات برادر داماد و دامادش و … بوده است. آیا او موفق خواهد شد یا نه؟ این پرسشی است که زمان زیادی تا یافتن پاسخ آن باقی نمانده است.