مدیرکل سرگرمی‌های سازنده و بازی‌های رایانه‌ای کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، در جریان توضیحات خود درباره نحوه شکل‌گیری فرهنگ استفاده از بازی‌های رومیزی، به چالش‌های موجود در این حوزه از جمله کپی‌برداری از ایده‌های بازی‌های خارجی توسط برخی طراحان داخلی نیز اشاره کرده است.
لیلا بابایی همزمان با روز جهانی «بازی‌های رومیزی»، به قدمت کهن این بازی‌ها اشاره کرد و گفت: این بازی‌ها در بسیاری از فرهنگ‌ها و جوامع انسانی در طول تاریخ سابقه دارند. با ورود این بازی‌ها به فرهنگ‌های مختلف، آنها نیز تکامل یافته و ریشه‌های عمیقی در سبک زندگی بشر و روابط اجتماعی آنها پیدا کردند.
او همچنین با بیان اینکه بازی‌های رومیزی با ورود به ایران بر فرهنگ اثرگذار بوده‌اند، به شواهدی از چند مکان تاریخی و اسناد مهم مربوط به بازی‌های رومیزی در تمدن جیرفت ایران اشاره کرد.
مدیرکل سرگرمی‌های سازنده و بازی‌های رایانه‌ای کانون، تصریح کرد که مهم نیست کدام تمدن به عنوان خالق نخستین بازی رومیزی شناخته می‌شود؛ آنچه اهمیت دارد این است که تقریباً تمامی جوامع انسانی به این نوع سرگرمی علاقه‌مند بوده و تلاش کرده‌اند آن را توسعه دهند. برای مثال در مصر، بین‌النهرین، ایران، چین، هند و روم، بازی‌های رومیزی کشفیاتی دارند که گاهی بیش از پنج هزار سال قدمت دارند.
وی ادامه داد: بازی‌هایی نظیر سِنِت و بازی مهان در آثار باستانی مختلف یافت شده است، اگرچه مدارکی از بازی‌های مشابه در مناطق دیگر نیز موجود است که نشان‌دهنده این است که بازی‌ها نه تنها محلی بلکه جهانی بوده و گسترش یافته‌اند.
بیشتر بخوانید:
ساخت اسباب‌بازی با قدمتی به درازای تاریخ
جایگاه اسباب‌بازی در ایران باستان
چگونه بازی‌های رومیزی دسته‌بندی می‌شوند؟
بابایی اظهار داشت که علاقه به بازی‌های رومیزی تا به امروز ادامه دارد و افزود: در سال‌های اخیر با ظهور «کافه‌های بازی رومیزی یا کافه بُردگیم» در سطح جهانی و همچنین در ایران، همراه با فعالیت شرکت‌ها و مجموعه‌های تولیدکننده این نوع بازی‌ها، تمایل مردم به این بازی‌ها افزایش یافته، زیرا این بازی‌ها بهترین فرصتی برای گردهمایی اعضای خانواده و دوستان به شمار می‌روند. همچنین، این بازی‌ها می‌توانند در دوری از فناوری‌های روز و دنیای پرمشغله معاصر کمک کرده و باعث ایجاد ارتباطات اجتماعی شوند.
طراحی بازی‌های رومیزی تحت تاثیر کپی‌کاری قرار گرفته است و با توجه به اینکه ما در ایران با مشکلات حقوقی مربوط به عدم رعایت قانون کپی‌رایت بین‌المللی مواجه نیستیم و هیچ پیگیری قضائی ملموسی علیه کپی‌کنندگان صورت نمی‌گیرد، این وضعیت همچنان ادامه دارد.
وی بازی‌های رومیزی، بازی‌های فکری یا بردگیم را به عنوان نوعی بازی جمعی معرفی کرد که در آن گروهی از افراد به دور هم جمع می‌شوند و برای دقایقی با فکر کردن، برنامه‌ریزی، مذاکره، تاس انداختن و … با یکدیگر رقابت می‌کنند و توضیح داد: ابزار اصلی این نوع سرگرمی شامل قطعاتی مثل کارت، تاس، بُرد یا صفحه، توکن، ژتون و … است، که بسته به هر فرهنگ، تاریخچه‌ای خاص دارند. به طور کلی، به هرگونه بازی که بر روی یک سطح یا صفحه بازی شود، بازی رومیزی گفته می‌شود. این سطح می‌تواند از کاغذ، مقوا، چوب، چرم، پارچه یا هر جنس دیگری باشد؛ مهم این است که صفحه بازی به شکلی خاص طراحی شده باشد.
بازی‌های رومیزی به دور از دنیای اینترنت
مدیرکل سرگرمی‌های سازنده و بازی‌های رایانه‌ای کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان بر این نکته تأکید کرد که بازی‌های رایانه‌ای در دسته‌بندی بازی‌های رومیزی قرار نمی‌گیرند. او بیان کرد که طراحان و توسعه‌دهندگان این بازی‌ها در تلاشند تا راهی جذاب برای سرگرمی، آموزش و انتقال مفاهیم و فرهنگ مختلف فراهم کنند تا افراد برای ساعاتی از دنیای اینترنت فاصله بگیرند.
بازی‌های رومیزی و بازی‌های رایانه‌ای: ارتباط برقرار کردن
او افزود: البته در سال‌های اخیر با اضافه شدن قابلیت VR (واقعیت مجازی) و AR (واقعیت افزوده) به بازی‌های رایانه‌ای، ارتباط بین بازی‌های رومیزی و رایانه‌ای شکل گرفته و در برخی بازی‌ها این باندگی مشاهده می‌شود. امروزه بازی‌های رومیزی به دنیای بازی‌های رایانه‌ای نفوذ کرده‌اند و اخیراً بازی‌هایی با محتوای مشابه بازی‌های رومیزی تحت عنوان بازی‌های رومیزی دیجیتال معرفی شده‌اند.
بابایی بیان داشت که این بازی‌ها به دو صورت ارائه می‌شوند: دسته اول بازی‌هایی هستند که سعی شده‌اند تا حد امکان شبیه نسخه فیزیکی و واقعی خود بمانند و دسته دوم شامل بازی‌های جدیدی هستند که در طراحی از الگوی بازی‌های رومیزی پیروی کرده‌اند و اجزایی چون تاس، مهره، کارت و صفحه بازی دارند، اما لزوماً نسخه فیزیکی مشابهی ارائه نمی‌دهند.
وی همچنین اشاره کرد که طراحان بازی‌های رومیزی نیز از پیشرفت‌های فناوری عقب نمانده‌اند و به دنیای واقعیت مجازی (VR) نیز وارد شده‌اند. بازی‌های رومیزی دیجیتال نسبت به دیگر بازی‌های ویدیویی مزایایی دارند از جمله ایجاد حس رقابت نزدیک به واقعیت. در واقع، لذت نشستن دور یک میز بازی و رقابت با دیگر بازیکنان با استفاده از اجزای مانند کارت و تاس، حسی است که در بازی‌های ویدیویی معاصر کمتر به چشم می‌خورد.
از ثبت طرح تا آغاز تولید
بابایی در مورد اقدامات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در زمینه تولید، نظارت، عرضه و ترویج بازی‌های رومیزی توضیح داد: کانون از طریق شورای نظارت بر اسباب‌بازی، مسئول ثبت طرح‌های بازی‌های رومیزی و صدور مجوزهای تولید در این زمینه است. همچنین، در سال‌های اخیر، کانون به تولید و عرضه بازی‌های رومیزی متعددی پرداخته است.
تشکیل بانک اطلاعاتی بازی‌های رومیزی
او همچنین درباره آخرین خبرها از ایجاد بانک اطلاعاتی در زمینه بازی‌های رومیزی گفت: کارگروهی در شورای نظارت بر اسباب‌بازی تشکیل شده و فرآیند ایجاد بانک اطلاعاتی آغاز شده است. قرار است ویژگی‌هایی از جمله وارداتی، بازتولید شده و اقتباسی بودن بازی‌ها در این بانک اطلاعاتی لحاظ شود که این موضوع در حال پیگیری است.
بومی‌سازی همچنین تحت تأثیر کپی‌کاران!
بابایی در پاسخ به پرسش مطرح‌شده درباره نقش واردات و بومی‌سازی بازی‌های رومیزی، گفت: آنچه که در این حوزه بیشتر از واردات مورد توجه قرار دارد، موضوع کپی‌کردن بازی‌های رومیزی خارجی است که موجب شده است طراحی این بازی‌ها به شدت تحت تأثیر کپی‌کاری قرار گیرد؛ به گونه‌ای که تولیدکنندگان تمایل بیشتری به کپی‌سازی دارند تا سرمایه‌گذاری در طراحی.
کپی‌کاری بدون پیگرد!
او با تأکید بر آسیب‌زا بودن این موضوع، گفت: این بازی‌ها به گونه‌ای برای فرهنگ‌های دیگر و بعضی مواقع برای مقاصد خاص طراحی شده‌اند و گاهی با فرهنگ ایرانی-اسلامی در تضاد قرار دارند. با وجود اینکه ما در ایران با مشکلات حقوقی ناشی از عدم رعایت قانون کپی‌رایت بین‌المللی روبرو نیستیم و هیچ پیگیری قضائی مؤثری علیه کپی‌کنندگان وجود ندارد، این مشکل همچنان پابرجاست. در سال‌های اخیر تلاش کرده‌ایم تا با برگزاری رویدادهای مختلف، طراحان بازی را شناسایی و معرفی کنیم و با تولید طرح‌های داخلی، بستر حمایت از آنها را فراهم سازیم.
بیشتر بخوانید:
۱۰ سال انتظار برای تصویب یک قانون درباره «کپی‌رایت»
بازار قاچاق به نفع کسی نیست!
مدیرکل سرگرمی‌های سازنده و بازی‌های رایانه‌ای کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان با اعلام اینکه در حوزه بازی‌های رومیزی مقوله قاچاق و واردات به صورت عادی و مرسوم وجود ندارد، توضیح داد: به این معنا که واردات این نوع بازی‌ها به‌دلیل قیمت بالای آنها نسبت به بازی‌های تولید داخلی، به صرفه نیست و در حال حاضر تنها بخش کوچکی از بازار این بازی‌ها را انواع وارداتی تشکیل می‌دهد.
وی افزود: در ابتدای دهه ۹۰، عمده بازی‌ها کاملاً وارداتی بودند و بازار بازی‌های رومیزی رونق چندانی نداشت، اما به مرور زمان بازار به سمت تولید کپی از بازی‌های خارجی تغییر شکل داد.
بابایی با اشاره به افزایش طراحی و تولید بازی‌های کاملاً ایرانی، ابراز امیدواری کرد که در سال‌های آتی، بازی‌های ۱۰۰ درصد ایرانی، سهم قابل توجهی از بازار بازی‌های رومیزی را به خود اختصاص دهند.
حفاظت از حقوق طراحان داخلی
او با بیان اینکه ثبت طرح‌ها و صدور مجوزهای مربوط به تولید بازی‌های رومیزی تحت نظر شورای نظارت بر اسباب‌بازی انجام می‌شود، خاطرنشان کرد: با توجه به مرجعیت و نقش حاکمیتی شورای نظارت بر اسباب‌بازی، بسیاری از مسائل اصلی در این حوزه قابل حل هستند، به گونه‌ای که این شورا در حال حاضر با نظارت بر طراحی و تولید اسباب‌بازی‌ها و سرگرمی‌ها، بستر مناسب را برای توسعه سرگرمی‌های منطبق با فرهنگ ایرانی-اسلامی و همچنین حفظ و رعایت حقوق طراحان فراهم کرده است.
چگونه رده‌بندی سنی بازی‌های رومیزی انجام می‌شود؟
بابایی توضیحاتی درباره رده‌بندی سنی بازی‌های رومیزی ارائه داد و گفت: پیشنهاد سن ابتدا از طرف تولیدکننده مطرح می‌شود و در فرآیند ثبت این بازی‌ها، شورای بررسی محصولات شامل افراد متخصص در حوزه‌های مختلف، این پیشنهاد را از جوانب مختلف از قبیل روانشناسی و آموزش مورد بررسی قرار می‌دهد و در صورتی که با پیشنهاد تولیدکننده مغایرتی داشته باشد، این موضوع برای اصلاح به او اعلام می‌شود. پارامترهای متعددی مانند مباحث فرهنگی موجود در بازی، سطوح سختی یا سهولت قوانین و استراتژی‌های بازی، قطعات و میزان سواد لازم برای انجام آن نیز در رده‌بندی سنی بازی‌ها مورد نظر است.
فواید انجام بازی‌های رومیزی
مدیرکل سرگرمی‌های سازنده و بازی‌های رایانه‌ای کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در مورد مزایای بازی‌های رومیزی گفت: این بازی‌ها از فواید بسیاری برای روح و روان، کاهش استرس، بهبود عملکردهای شناختی، تقویت ارتباطات اجتماعی، ارتقای آگاهی ذهنی، ایجاد فضایی برای رقابت مثبت، دوری از تکنولوژی حتی به شکلی موقتی، افزایش صبر و انعطاف‌پذیری، بهبود مهارت‌های ارتباطی، تقویت حافظه و غیره برخوردارند.
او همچنین به توسعه فضایی سالم اشاره کرد که نوجوانان و جوانان می‌توانند در آن به بازی‌های رومیزی مشغول شده و از این طریق مهارت‌های مختلف خود را پرورش دهند و گفت: بازی‌های رومیزی حتی می‌توانند به عنوان معیاری برای ارزیابی ویژگی‌های فردی همچون خلاقیت، انتخاب استراتژی، توانایی کار تیمی و گروهی، رهبری دیگران و مهارت‌های مذاکره به کار روند؛ به گونه‌ای که برخی شرکت‌ها برای استخدام و احراز شرایط افراد برای موقعیت‌های خاص از بازی‌های رومیزی استفاده می‌کنند.