حجم صادرات نفت‌خام ایران به چین در ماه مه، به واسطه بهبود شرایط و افزایش حاشیه‌های سود پالایشگاهی، به ویژه در پالایشگاه‌های مستقل چینی، به اوج هفت ماهه خود رسید. طبق گزارشی از بلومبرگ، اطلاعات ارائه‌شده از سوی شرکت کپلر نشان می‌دهد که چین در طول ماه گذشته میلادی، به طور میانگین روزانه یک‌میلیون و ۵۴۰هزار بشکه نفت‌خام از ایران وارد کرده که این عدد، بالاترین میزان واردات از ماه اکتبر به‌حساب می‌آید.
پالایشگاه‌های مستقل چین که به‌نوعی به آن‌ها تی‌پات گفته می‌شود، در سال ۲۰۲۴ میلادی با شرایط سوددهی پایین مواجه بوده‌اند که به کاهش سطح فعالیت‌های آن‌ها منجر شده است. این نوع پالایشگاه‌ها، تقریباً یک‌چهارم از کل ظرفیت پالایش نفت خام چین را در اختیار دارند و در تولید گازوئیل نیز نقش داشته و پیشرو هستند. جالب آنکه سود فرآوری نفت خام به بنزین و گازوئیل از ابتدای آوریل رو به افزایش نهاده و به بالاترین میزان فصلی خود در یک دهه اخیر دست یافته است. در این راستا، رویترز گزارشی ارائه داد که نشان می‌دهد قیمت نفت سبک عربی برای تحویل به مشتریان آسیایی در ماه ژوئیه، به میزان ۵۰سنت در هر بشکه نسبت به ژوئن کاهش یافته و معادل با ۲ دلار و ۴۰سنت بالاتر از شاخص عمان-دبی به فروش می‌رسد.
در ادامه این گزارش آمده است که قیمت سایر گریدهای نفتی عربستان سعودی به مشتریان آسیایی نیز بین ۴۰ تا ۶۰سنت در هر بشکه کاهش یافته است. شرکت نفتی آرامکو همچنین قیمت فروش نفت خام این کشور به کشورهای اروپایی را افزایش داده است. به عنوان نمونه، قیمت رسمی فروش نفت سبک عربی به شمال اروپا در ژوئیه، ۳ دلار و ۱۰سنت بالاتر از شاخص نفت برنت خواهد بود. در ضمن به‌نظر می‌رسد که قیمت نفت سبک عربی برای ایالات متحده نیز در سطح ۴ دلار و ۷۵سنت بالاتر از شاخص نفت خام ترش آرگوس تثبیت شده‌است. در واقع، تغییرات قیمت فروش سایر درجات نفتی عربستان سعودی به ایالات متحده نیز چندان قابل توجه نبوده است.
تمرکز عربستان بر بازار
کاهش قیمت اخیر نفت‌خام نشان‌دهنده این واقعیت است که عربستان، علی‌رغم کاهش جهانی قیمت نفت پس از برگزاری نشست اوپک‌پلاس، به جای تمرکز بر قیمت، بر سهم بازار خود تاکید دارد. از طرفی دیگر، اوپک‌پلاس با اعلام این خبر که به تدریج استراتژی کاهش تولید داوطلبانه برخی کشورهای عضو کاهش خواهد یافت، بازار را شگفت‌زده کرده است؛ در حالی که منابع رسمی اعلام کرده‌اند که عربستان قصد دارد کاهش تولید خود را در سال ۲۰۲۵ نیز ادامه دهد. در ماه‌های گذشته، آرامکو قیمت رسمی فروش نفت خام خود به بازارهای آسیایی را افزایش داده که به خودی خود از سلامت تقاضا با وجود قیمت‌های بالاتر حکایت دارد. حقیقت این است که انتشار اخبار مربوط به کاهش قیمت نفت صادراتی به مقاصد آسیایی که بخش عمده‌ای از مشتریان نفتی عربستان را شامل می‌شوند، ممکن است تأثیر معکوسی بر شاخص‌های جهانی نفت بگذارد. کشورهای آسیایی بیش از ۸۰ درصد از کل صادرات نفت عربستان را به خود اختصاص داده‌اند.
از اوپک چه خبر؟
رویترز در گزارشی جداگانه بیان کرد که مجموع تولید نفت کشورهای عضو اوپک در ماه مه با رشد همراه بوده است. به نظر می‌رسد افزایش صادرات نفت خام دو کشور نیجریه و عراق، استراتژی کاهش تولید داوطلبانه برخی از دیگر اعضای اوپک‌پلاس را به طور قابل توجهی بی‌اثر کرده است. بر اساس داده‌های ردیابی نفتکش‌ها، اعضای اوپک در مجموع در ماه مه نسبت به ماه گذشته ۱۴۵هزار بشکه در روز افزایش تولید داشته و به رقم ۲۶میلیون و ۶۳۰هزار بشکه در روز رسیده‌اند.
افزایش تولید عراق در حالی روی داده که این کشور به عنوان دومین تولیدکننده بزرگ اوپک متعهد شده بود تا در ادامه سال جاری، تولید خود را کاهش دهد و مازاد تولیدش را جبران کند. در وضعیت فعلی بازار جهانی نفت، هر یک از عراق و نیجریه توانسته‌اند تولید خود را معادل ۵۰هزار بشکه در روز افزایش دهند؛ در حالی که عربستان‌سعودی و امارات‌متحده نیز به افزایش مختصری در تولید رسیده‌اند. در این بین، تنها الجزایر بود که با هدف حفظ ذخایر میادین نفتی خود، سطح تولید را کاهش داده است. اوپک تقریباً ۲۵۰هزار بشکه در روز بیشتر از سهمیه مجاز خود برای ۹ عضو آن تولید کرده که عمده این مازاد تولید متعلق به عراق است.
افزایش تولید نفت ایران
در جمع کشورهایی که مشمول طرح کاهش تولید نمی‌شوند، ایران و ونزوئلا موفق به افزایش تولید خود شده‌اند. تولید نفت ایران به بالاترین سطح خود در پنج سال اخیر رسیده است. ایران در سال ۲۰۲۳ با وجود تحریم‌های آمریکایی، رکورد افزایش تولید اوپک را به ثبت رساند. دیگر عوامل مؤثر بر بازار جهانی نفت این است که به نقل از بلومبرگ، فعالان بازار بین‌المللی انرژی بر این باورند که وضعیت تحریم‌های جدید نمی‌تواند تأثیر قابل توجهی بر صادرات نفت ایران داشته باشد. به عنوان نمونه، با وجود هشدارهای صادره از سوی واشنگتن، هند قرارداد توسعه بندر چابهار را با ایران امضا کرده که می‌تواند مسیر ترانزیت زمین برای صادرات تولیدات این کشور به آسیای مرکزی را مهیا کند.
در واکنش به این قرارداد، معاون سخنگوی وزارت خارجه آمریکا در جمع خبرنگاران اعلام کرد: هر شخص حقیقی یا حقوقی که به فکر انجام معاملات تجاری با ایران است باید از خطرات احتمالی تحریم‌ها آگاه باشد. تحریم‌های ایالات متحده علیه ایران همچنان برقرار است و ما به اجرای آن ادامه خواهیم داد. از سوی دیگر، معاون نخست وزیر و وزیر امور خارجه پاکستان نیز به تازگی با نادیده‌گرفتن تهدیدهای واشنگتن در خصوص برقراری روابط تجاری با ایران، به ویژه در پروژه مشترک خط لوله انتقال گاز، گفت که نمی‌توان به پاکستان دستور داد و این کشور تصمیمات خود را با در نظر گرفتن منافع ملی اتخاذ می‌کند.
روزنامه پاکستانی «دان» در این زمینه گزارش داد: معاون نخست وزیر و وزیر امور خارجه پاکستان در یک نشست خبری در اسلام آباد، در پاسخ به سؤال درباره این پروژه اعلام کرد که باید به منافع خود توجه کرده و تعهدات خود را مد نظر قرار دهیم و دولت باید براساس منافع پاکستان، زمان و نحوه این تصمیمات را اتخاذ کند، فارغ از اینکه آمریکا و دیگر کشورها چه نظری دارند. بر اساس این گزارش، هرچند محدودیت‌های مالی و تجاری شدید بر روسیه، ایران، ونزوئلا، کره‌شمالی و چین فشار آورده، اما به گفته مقام‌های غربی و آمار گمرکی، پکن به طور فزاینده‌ای با تقویت روابط تجاری خود تلاش‌های تحت رهبری ایالات‌متحده را خنثی کرده است.
بازار سایه نفتی
در شرایط کنونی، گروه کشورهای تحریم شده به مزیت مقیاسی دست یافته و در حال تجارت با یکدیگر در تمامی زمینه‌ها هستند. از یک سو، چین به خرید نفت از سه کشور در اوپک، یعنی روسیه، ایران و ونزوئلا می‌پردازد و این کشورها در مقابل، منابع مالی لازم را برای خرید کالاهای تحریم شده از چین به‌دست می‌آورند. در این جهت، کیمبرلی دوناوان، تحلیلگر مسائل اقتصادی در اندیشکده شورای آتلانتیک، تأکید کرد که درآمدهای نفتی از جانب چین به اقتصادهای ایران و روسیه کمک شایانی کرده است.