عبدالله فرزانه، که دارای دکترای تخصصی در حوزه اپتومتری است، در مورد «نقش دیابت در آسیب‌های چشمی» بیان کرد: دیابت به عنوان یک بیماری متابولیک شناخته می‌شود که مشخصه اصلی آن افزایش قند خون یا هایپرگلیسمی است.
وی توضیح داد: به صورت طبیعی، هورمون انسولین وظیفه انتقال گلوکز به داخل سلول‌ها را بر عهده دارد تا یا بصورت ذخیره شده موجود باشد یا به عنوان منبع انرژی استفاده شود. اما در شرایط دیابت، تولید انسولین به اندازه کافی انجام نمی‌شود یا به شکل مؤثری کار نمی‌کند.
این عضو هیأت مدیره انجمن علمی اپتومتری ایران تاکید کرد: افزایش میزان قند خون می‌تواند به عروق بزرگ و مویرگ‌ها آسیب برساند، و به طور ویژه، مویرگ‌ها به سرعت تحت تاثیر قرار می‌گیرند. بیماری‌های عروقی محیطی، ایسکمی قلب و سکته معمولاً در افرادی که دچار هایپرگلیسمی مزمن و بدون درمان هستند، مشاهده می‌شود.
این متخصص اپتومتری تصریح کرد: آسیب به عروق کوچک می‌تواند سبب بروز مشکلاتی در کلیه‌ها، شبکیه چشم و سیستم عصبی گردد. دیابت به انواع مختلفی مثل دیابت نوع ۱، نوع ۲، دیابت دوران بارداری، دیابت بلوغ و دیابت ناشی از داروهای استروئیدی تقسیم‌بندی می‌شود که هر یک نشانه‌ها و علائم متفاوتی دارند و نیاز به روش‌های مختلفی برای درمان دارند.
فرزانه اعلام کرد: یکی از اصلی‌ترین عوارض ناشی از دیابت در چشم، عارضه رتینوپاتی دیابتیک است که قادر است موجب کم‌بینایی یا حتی نابینایی گردد.
وی یادآور شد: در سال ۲۰۱۹ حدود ۴۶۳ میلیون نفر (معادل ۹.۳ درصد) در جهان به دیابت مبتلا بودند و پیش‌بینی می‌شود این رقم تا سال ۲۰۳۰ به ۶۰۰ میلیون نفر افزایش یابد.
این متخصص اپتومتری خاطرنشان کرد: از این تعداد، بین ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلیون نفر در کشورهای در حال توسعه زندگی می‌کنند. همچنین در ایران، تقریباً ۱۲ درصد از افراد به دیابت مبتلا هستند و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۰، تعداد مبتلایان به دیابت در کشور به نه میلیون و دویست هزار نفر برسد.
فرزانه تاکید کرد: عوامل خطری نظیر سابقه خانوادگی، افزایش قند خون، افزایش شاخص توده بدنی (BMI)، فشار خون بالا، مصرف سیگار، کم تحرکی، پرخوری، مصرف زیاد نمک، چربی و کلسترول بالا، همچنین کمبود ویتامین D و چاقی، می‌توانند به افزایش احتمال ابتلا به این بیماری منجر شوند.
وی افزود: با کنترل این عوامل، می‌توان تا ۹۰ درصد از بروز و یا پیشرفت بیماری جلوگیری کرد. علاوه بر این، در دو دهه اخیر، روش‌های درمانی متنوعی مطرح شده است که تأثیر آنها از طریق مطالعات معتبر تأیید شده و در ایران توسط متخصصین شبکیه به کار گرفته می‌شود.
عضو هیأت مدیره انجمن علمی اپتومتری ایران تصریح کرد: حدود نیمی از بیماران دیابتی از وضعیت ابتلای خود اطلاع ندارند و معمولاً زمانی متوجه می‌شوند که بیماری شبکیه در آنها پیشرفت کرده و به دلیل تورم و خون‌ریزی شبکیه، دید آنها به شدت کاهش یافته است.
فرزانه بر ضرورت اطلاع‌رسانی و آموزش عمومی تاکید کرد و افزود: اجرای برنامه‌های غربالگری، ارجاع به موقع بیماران به متخصصین چشم پزشکی، و استفاده از روش‌های درمانی مناسب می‌تواند به جلوگیری از پیشرفت بیماری رتینوپاتی دیابتیک کمک کند.
وی همچنین اشاره کرد: توزیع نامناسب متخصصان چشم پزشکی و امکانات بهداشتی در سطح کشور یکی دیگر از چالش‌هاست. در حال حاضر، در شهرهای کوچک، امکانات تناسبی برای درمان بیمارانی که در مراحل پیشرفته دیابت هستند، وجود ندارد و این بیماران ناچارند با دشواری و صرف هزینه‌های زیاد، به شهرهای بزرگ و مراکز استان‌ها مراجعه کنند.
این متخصص اپتومتری به اهمیت تدوین و اجرای برنامه‌ای ملی برای غربالگری و پیشگیری از رتینوپاتی دیابتیک اشاره کرده و بیان کرد: اپتومتریست‌ها به عنوان مراقبین اولیه بینایی می‌توانند در آموزش بیماران، تدوین و اجرای برنامه‌های غربالگری و ارجاع به موقع آنها نقش بسزایی ایفا کنند.
عضو هیأت مدیره انجمن علمی اپتومتری ایران همچنین تاکید کرد: نقش اپتومتریست‌ها در برنامه‌های غربالگری برای پیشگیری از تنبلی چشم به وضوح اثبات شده است. پیش از اجرای چنین برنامه‌ای، بین ۴ تا ۵ درصد از کودکان با این بیماری مبتلا بودند، اما اکنون این رقم به کمتر از ۷ دهم درصد کاهش یافته است.
فرزانه خاطرنشان کرد: امید است که مسئولین با توجه به وضعیت اقتصادی و امکانات بهداشتی و درمانی کشور، برنامه‌ای مناسب برای غربالگری و پیشگیری از رتینوپاتی دیابتیک تدوین کرده و از ظرفیت اپتومتریست‌ها در این راستا بهره‌برداری نمایند.