رسول سلیمی: در کمتر از چند روز، مرحله دوم انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۳ برگزار خواهد شد و یکی از دو کاندیدای حاضر، یعنی «مسعود پزشکیان» یا «سعید جلیلی»، مدیریت کاخ ریاست‌جمهوری را بر عهده خواهد گرفت.
واقعیتی که وجود دارد این است که سیاست خارجی ایران به‌طور مستقیم زیر نظر مقام معظم رهبری است و رئیس‌جمهور باید مبتنی بر سیاست‌های تعیین شده از سوی رهبری عمل کند، اما تجربه دولت‌های پس از جنگ تحمیلی نشان داده که دستگاه دیپلماسی و رئیس‌جمهور نفوذ قابل توجهی بر سیاست خارجی دارند، چراکه نهایتاً فرآیند مذاکرات و پیگیری امور دیپلماتیک به‌عهده دولت است. به همین دلیل، انتخاب بین پزشکیان و جلیلی، این امکان را برای مردم فراهم می‌آورد که از میان دو گزینه، یا به سیاست خارجی تعاملی روی آورند و یا به سمت سیاست خارجی پرتنش پیش بروند. در ادامه، نگاه‌ها و دیدگاه‌های این دو رقیب در آستانه دور دوم انتخابات ریاست جمهوری را بررسی خواهیم کرد.
مسعود پزشکیان: نماینده سیاست خارجی تعاملی و آرام
مسعود پزشکیان به این باور است که با بهبود روابط با کشورهای دنیا و عادی‌سازی در روابط بین‌المللی، امکان رفع تحریم‌ها، جذب سرمایه، توسعه گردشگری و رشد کسب‌وکار فراهم می‌شود. او معتقد است با سیاست خارجی متکی بر تعامل و عزت، می‌توان هزینه‌های مردم را کاهش داد و مانع از این شد که عده‌ای با شعارهای فریبنده، منابع مالی مردم را به تاراج برند. او می‌گوید: «تحریم‌ها باید با بهره‌گیری از کارشناسان مجرب و توانمند حل شوند.»
پزشکیان در خصوص راهکارهای حل مسئله تحریم می‌گوید: «اگر می‌خواهیم مشکلات اقتصادی کشور و ارتباط خود با دنیا را حل کنیم و به رونق برسیم، باید تحریم‌های ظالمانه را با متدهای مختلف حل کنیم.» او همچنین بر این نکته تأکید دارد که تحریم‌ها هر ساله میلیاردها دلار به اقتصاد ایران آسیب می‌زنند و افزود: «درحال حاضر، در حالی که ما در دنیا در زمینه گاز و نفت از نظر رتبه اول هستیم، در فصل زمستان گاز کافی برای مردم نداریم و در تابستان نیز برق آن‌ها قطع می‌شود. چقدر ضرر در میادین مشترک داریم؟ قطر، عمان، امارات و کویت از میادین مشترک بهره‌برداری می‌کنند، اما ما هیچ توجهی به این مساله نداریم و از سوی دیگر می‌گوییم شرکت‌های خارجی قصد همکاری با ما را دارند.»
پزشکیان «برجام» را کلید حل مشکلات ناشی از تحریم‌ها و دیگر چالش‌های سیاست خارجی ایران می‌داند و بر لزوم احیای آن تأکید می‌کند و می‌گوید: «ما باید روی برجام کار می‌کردیم و آن را پیش می‌بردیم؛ اگر این مساله را حل نکنیم، صحبت درباره مسائل دیگر صرفاً یک گفتگوی بی‌نتیجه خواهد بود.» او اعتقاد دارد که بدون برجام حتی نمی‌توان با همسایگان روابطی برقرار کرده و آن را توسعه بخشید.
در زمینه رفع موانع خارجی تولید، مسعود پزشکیان به پذیرش FATF توسط ایران و به‌روز رسانی وضعیت آن در فهرست سیاه FATF اشاره دارد و می‌گوید: «باید FATF را نهایی کنیم، زیرا در این شرایط فعلی، خریدهای ما با قیمت بالا و فروش‌های ما به قیمت پایین انجام می‌شود. ما با چین توافق‌هایی داریم، ولی چرا اقداماتی در این زمینه انجام نمی‌دهند؟ بدون حل مشکلات در روابط بین‌المللی، آن‌ها نیز کاری برای ما انجام نخواهند داد و این یک واقعیت بی‌تعارف است.» او خاطرنشان می‌کند: «اگر ما بخواهیم چین، عراق و روسیه با ما همکاری کنند، باید قوانین بین‌المللی را به‌طور صحیح رعایت کنیم؛ ما به پیمان‌های بریکس و شانگهای پیوسته‌ایم، ولی چرا حجم تجارت‌های ما نسبت به دیگر کشورها قابل قیاس نیست؟»
پزشکیان همچنین در مورد جذب سرمایه خارجی بر این نکته تأکید دارد که سیاست خارجی باید با تعامل و عادی‌سازی روابط بین‌المللی با تمام کشورها همراه باشد تا به‌این‌ترتیب، فرصت جذب سرمایه خارجی فراهم آید و بتوان از موج مهاجرت جلوگیری کرده و شوق ماندن در دل جوانان ایجاد کند. او مطرح می‌کند: «باید مشخص شود چه کسانی به سفارت انگلستان حمله کردند و سفارت عربستان را آتش زدند و چرا با این روند جلوگیری نشده است. بر اساس نظر پزشکیان، به جای انجام اقداماتی که منجر به تنش می‌شود، باید روی تحکیم روابط برادری با کشورهای همسایه تمرکز کرد و به آن‌ها به عنوان یک فرصت نگاه نمود. ایران باید محور ترانزیت شرق و غرب شود و گردشگری را به رونق بیندازد. پزشکیان بهبود فضای سرمایه‌گذاری و کسب‌وکار را مشروط به حل قاعده تحریم‌ها و پذیرش FATF و همچنین عادی‌سازی روابط با همه کشورها و کاهش تنش‌ها می‌داند و در ارتباط با سرمایه‌گذاری داخلی اظهار می‌دارد: «نخبگان در حال خروج از کشور هستند؛ آیا به خاطر واکنشی که از سوی حاکمیت نسبت به آن‌ها بوده؟ و این تصور که ما در همه چیز صاحب نظر هستیم و فکر می‌کنیم دیگران نمی‌فهمند؟ بنابراین باید برای آن‌ها برنامه‌ریزی کنیم.»
سعید جلیلی: نماینده سیاست خارجی تهاجمی و پرتنش
از سوی دیگر، سعید جلیلی، کاندیدای جبهه پایداری انقلاب اسلامی، بر این باور است که تحریم‌ها باید خنثی شده و تحریم‌کنندگان را پشیمان کرد. او تصریح می‌کند: «ما کمیته‌ای برای مقابله با تحریم ایجاد کرده‌ایم و باید دشمنان را با ابزار اقتصادی به این نتیجه برسانیم که تحریم‌ها کارآمد نیستند و ما برای این امر برنامه‌های عملیاتی طراحی کرده‌ایم. ما کنش‌هایی جدی خواهیم داشت که با آن‌ها تحریم‌ها را خنثی کنیم و متقابلاً تحریم‌کنندگان را پشیمان کنیم.»
جلیلی ضمن عدم انکار چالش‌هایی که تحریم‌ها بر طرف برنامه‌ریزی شده است، می‌گوید که به‌جای تمرکز بر حل مساله با دو یا سه کشور (آمریکا و اروپا)، باید سایر کشورها را مورد توجه قرار داد. با این حال، بدون اینکه به مشخصات کشورهایی که پیش از حل مساله تحریم‌های آمریکا حاضر به سرمایه‌گذاری در ایران می‌شوند اشاره‌ای داشته باشد، می‌افزاید: «نمی‌توان بر روی دو یا سه کشوری تمرکز کرد که با آن‌ها بیشترین اختلاف را داریم و آن‌ها به‌جای فراهم کردن فرصت تولید، تهدیداتی ایجاد می‌کنند. باید به تمام کشورها نگاه کرد. بسیاری از کشورها وجود دارند که می‌توان با آن‌ها همکاری کرد؛ اما باید اولویت‌های اقتصادی تعیین کرده و هدف اقتصادی خود را شناخته باشیم.»
این در حالیست که سعید جلیلی به‌عنوان کاندیدای جریانی که همفکران او در جریان پایداری، در برخورد با برجام، اساساً مواضع سلبی داشته و در مجلس علیه آن قرار گرفته‌اند، به نظر می‌رسد که خود نیز با برجام مخالفتی جدی دارد و به این باور است که برجام تنها بر چالش‌ها افزوده و هیچ دستاورد مثبتی نداشته است. با طرح سؤالی درباره وضعیت برجام، او می‌گوید: «زمانی که برجام به امضا رسید، نرخ دلار از ۳ هزار تومان به ۳۰ هزار تومان افزایش یافت و تعداد تحریم‌ها از ۸۰۰ به ۱۵۰۰ رسید. آیا مشکلات مردم حل شد؟ حال باید پاسخ دهند. در زمان اجرای برجام، رشد اقتصادی ما به صفر تا منفی رسید و به‌طور متوسط حدود هفت دهم درصد گردید. کسانی که می‌گفتند باید چرخه صنعت بچرخد، افتخارشان دستیابی به کاپ اخلاق بود و اعلام کردند که در عوض امنیت را به دست آوردند، اما در نهایت امنیت نیز به‌دست نیامد و این مسائلی بوده که منجر به شهادت سردار سلیمانی گردید.»
مخالفت جلیلی با برجام در حالی برقرار شده که در همین دو سال گذشته، نرخ رشد اقتصادی ایران به بهبودی بی‌سابقه رکورد ۱۲ تا ۱۴ درصد دست یازید، میزان سرمایه‌گذاری خارجی به رکوردی مشابه رسید و ایران به‌طور مستقیم توانست هواپیماهایی را از ایرباس خریداری کند و در عین حال تورم به کمترین سطح در چند دهه اخیر رسید.
نظرات جلیلی درباره رفع موانع تولید به گونه‌ای است که او یکی از موانع رفع FATF را در شورای عالی امنیت ملی شناسایی کرده است. به اعتقاد جلیلی، FATF نمی‌تواند مشکل سیاست خارجی ایران باشد. برای توضیح این عقیده، او به مبحث «دیس‌اینفورمیشن یا اطلاعات جعلی» اشاره می‌کند و می‌گوید: «سخنگوی دولت پیشین ادعا می‌کند که تحریم و FATF مانع خرید واکسن است و میلیون‌ها نفر از این مورد آسیب می‌بینند. آیا FATF حل شد؟ پس چرا واکسن را قادر بودیم خریداری کنیم؟ زمانی که اشتباهات تحلیلی داشته باشید، تجویز نادرستی نیز به‌دنبال خواهد داشت.» او به‌علاوه تصریح می‌کند: «ایران در حال حاضر ۳۲ بند از ۴۱ بند FATF را در حال اجرای خود قرار داده است؛ پس چرا مساله ایران حل نمی‌شود؟»
جلیلی همچنین در مورد جذب سرمایه خارجی تاکید بر کشورهای همسایه، کشورهای آمریکای لاتین و آفریقا دارد و بیان می‌کند که ایران می‌تواند با هند گندم وارد کند و آن را به آرد تبدیل کرده و به عراق صادر کند و یا به میزان سالانه ۱۱ میلیارد دلار صیفی‌جات صادر نماید. او نقشه راهش را تبدیل سفارت‌خانه‌ها به سکوی صادراتی مطرح کرده و می‌گوید: «هر یک از سفارت‌های ما باید تبدیل به سکویی برای صادرات و بهبود اشتغال و ارزآوری داشته باشند. در هر سفر دیپلماتیک، لازم است که تعدادی از فعالان اقتصادی نیز به همراهی بروند.»
حالا بر این اساس، باید دید که در روز جمعه، مردم به کدامیک از این دو مسیر برای حل چالش‌های سیاست خارجی ایران رأی خواهند داد. آیا تنش یا تعامل با دنیا را گزینه مناسب‌تری می‌دانند؟
311213