در ۱۷ تیرماه، خبری از آسمان آبی قم به چشم نمی‌خورد و از دوردست‌ها تا نزدیک‌ترین نقاط، گرد و غبار و آلودگی شهر را در چنگال خود گرفته است. امروز، همانند روزهایی که گذشت، شاخص کیفیت هوای شهر در وضعیت خطرناکی قرار دارد و این امر برای ساکنان، به‌ویژه افرادی که به بیماری‌های مختلف مبتلا هستند، مشکلات زیادی را به وجود آورده است.
گرمای شدید همراه با آلودگی، تنفس افراد را دشوار کرده و بسیاری از مردم به دلیل داشتن سوابق پزشکی، از قدم گذاشتن به بیرون از منزل خود هراس دارند.
شهر قم در محاصره‌ای از بیابان‌ها قرار دارد که از ۱۰ تا ۲۰ کیلومتر دورتر از شهر آغاز می‌شود. اگر تا به حال به جاده گرمسار سر زده‌اید و نگاهی به این بیابان‌های پر از خاک انداخته‌اید، حتماً می‌دانید که با کوچک‌ترین وزش بادی، طوفان گرد و خاکی به پا می‌شود.
در حدود ۱۱۰ تا ۲۵۰ هزار هکتار از اراضی اطراف قم در حالت بیابانی قرار دارد و ۵۰۰ هزار هکتار نیز در حال تبدیل به بیابان است. راه‌حل‌های عملی شامل کاشت درخت و مالچ‌پاشی است، اما متأسفانه در طی ۳۰ سال گذشته تنها ۱۳ هزار هکتار از بیابان‌های این استان تحت پوشش بوته‌کاری قرار گرفته، که کم‌تر از ۱۰ درصد است.
هشدار معاون رئیس‌جمهور درباره کانون‌های گردوغبار قم
پدیده گردوغبار در قم به‌حدی بحرانی شده که مسئولین کشوری نیز بر لزوم رفع آن تأکید دارند و دستورات فوری برای رسیدگی به این معضل صادر کرده‌اند.
به‌عنوان نمونه، معاون رئیس‌جمهور در تاریخ ۲۰ اردیبهشت امسال سفر خود را به منطقه سراجه قم انجام داد و طی این بازدید، علی سلاجقه از کانون بحرانی گردوغبار در این منطقه بازدید کرده و تصریح کرد که این معضل در استان قم، مشکلات زیادی ایجاد کرده و حتی استان‌های همجوار را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
وی با اشاره به اقداماتی که در راستای کنترل گردوغبار در قم انجام شده، آن‌ها را ناچیز دانسته و بر لزوم همکاری کلیه دستگاه‌ها تحت نظارت ستاد ملی مقابله با گردوغبار تأکید کرد.
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست همچنین به اهمیت مشارکت جامعه‌های محلی در کاهش مسأله گردوغبار در استان قم اشاره کرد و ضمن تأکید بر محدود شدن چرای دام به‌ویژه شتر در مناطق بحرانی، خواستار فراهم کردن معیشت‌های جایگزین برای ساکنان این مناطق شد.
معاون رئیس‌جمهور همچنین خواستار تسریع در رسیدگی به وضعیت کانون گردوغبار سراجه شده و اعلام کرد که منابع مالی لازم برای نهال‌کاری و همچنین مالچ‌پاشی سازگار با محیط زیست در ۲ هزار هکتار از این منطقه اختصاص خواهد یافت و این اقدامات باید در اسرع وقت صورت گیرد.
بیش از ۳۰ روز هوای ناسالم در سال ۱۴۰۳ در قم
محمدحسین بازگیر، مدیرکل محیط زیست قم در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم، اعلام کرد که در چند سال اخیر به‌طور متوسط ۷۰ روز هوای ناسالم داشته‌ایم، اما از ابتدای امسال تا کنون، بیش از ۳۰ روز با هوای ناسالم مواجه بوده‌ایم.
وی افزود: در برخی از روزهای امسال، آلودگی هوا در سطحی شدید و غیرقابل تحمل برای تمامی گروه‌ها بوده است.
مدیرکل محیط زیست استان قم اظهار کرد که استفاده بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی و چرای بی‌ضابطه دام، باعث نابودی بسیاری از مراتع شده و ۴۰ هزار هکتار کانون‌های بحرانی گردوغبار را در استان ایجاد کرده است.
وی همچنین گفت: “وضعیت فعلی منابع طبیعی و محیط زیست ما مناسب نیست.”، و تصریح کرد: ما پاسخگویی مناسبی به مهربانی و نعمت‌های طبیعت نداشته‌ایم، در حالی که همه ما براساس آیات و روایات به حفاظت از منابع طبیعی و این همه نعمت‌های خدادادی مسئولیم.
بازگیر همچنین به عوامل تأثیرگذار بر آلودگی زمین، هوا و محیط زیست در استان اشاره کرده و خاطرنشان کرد: قم به عنوان یکی از کلان‌شهرها، در کنار مباحث مدیریت شهری و اجتماعی، با مسأله آلودگی‌های ناشی از فعالیت‌های شهری، گردوغبار و ریزگردها از کانون‌های فرسایش اطراف و همچنین آلودگی‌های ناشی از سوخت‌های فسیلی، خودروها، کارخانه‌ها، فاضلاب و نبود مدیریت صحیح پسماند مواجه است.
بیابان‌ها مبدأ ریزگردها هستند
محمد شعاعی، مدیرکل منابع طبیعی استان قم در این زمینه اظهار داشت: یکی از علت‌های اصلی گردوغبار در قم وجود بیابان‌هاست که به کانون‌های تولید ریزگرد تبدیل شده‌اند و اگر این مشکل به سرعت حل نشود، تأثیرات آن فراتر از قم رفته و حتی به پایتخت نیز خواهد رسید.
شعاعی درباره معضل حل‌نشده گردوغبار در استان تصریح کرد: گسترش بیابان، فرسایش خاک و گردوغبار به عنوان یکی از مهم‌ترین مشکلاتی است که زندگی مردم و ساکنان قم را مختل کرده است.
وی ادامه داد: از لحاظ آماری بیش از ۸۴ درصد از مدیریت منابع طبیعی استان در حوزه‌های حفظ، احیا، توسعه و بهره‌برداری انجام می‌شود و مسأله گردوغبار ارتباطی مستقیم با وجود بیابان دارد که حدود ۲۰ درصد از اراضی استان را تشکیل می‌دهد و تقریباً ۲۰۰ هزار هکتار بیابان داریم.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان قم با اشاره به این که ۳۰۰ هزار هکتار از مساحت قم قابلیت تولید گردوغبار دارند، گفت: حدود ۱۰۵ هزار هکتار از این اراضی به عنوان کانون‌های تولید گردوغبار شناخته می‌شوند.
اعتبارات ناکافی برای مقابله با بیابان‌زایی
آبروش، رئیس اداره بیابان منابع طبیعی و آبخیزداری استان قم به خبرنگار تسنیم اعلام کرد: مشکل اصلی ما کمبود اعتبار است؛ با منابع مالی کنونی امکان مقابله با بیابان‌زایی وجود ندارد.
وی تأکید کرد: از سال ۱۳۸۴ تا ۱۴۰۱، اعتبار تخصیص یافته از محل استانی برای مقابله با این چالش تنها ۲ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان بوده است که به شدت ناچیز به نظر می‌رسد.
آبروش افزود: با این میزان اعتبار نمی‌توانیم اقدامی مؤثر در راستای مقابله با بیابان‌زایی انجام دهیم و این به این معناست که گردوغبار، اصلاً به عنوان اولویت استان ما در نظر گرفته نشده است.
به گزارش تسنیم از قم، آلودگی هوا علاوه برتمام مشکلاتی که برای شهر و ساکنان ایجاد می‌کند، برای بیماران زمینه‌ای نیز آسیب‌های جدی به همراه دارد و می‌تواند به تشدید بیماری‌های آن‌ها منجر شود.
سلیمان‌زاده، رئیس مرکز بهداشت شهرستان قم با تأکید بر اینکه افراد سالمند، بیماران مبتلا به آسم، بیماران قلبی و عروقی، مادران باردار، بیماران سرطانی و افرادی که تحت‌درمان شیمی‌درمانی‌اند، در روزهای آلودگی باید احتیاط بیشتری به خرج دهند، خاطرنشان کرد: استفاده از ماسک در فضای خارج منزل، نوشیدن آب و انتخاب مایعات سالم، مصرف سبزیجات تازه و بهداشتی، و همچنین شیر و لبنیات لازم و ضروری است.
چند سالی است که گرمای هوای قم با روزهای غبارآلود همراه شده است. گرما نمی‌تواند تغییری کند، اما با افزایش پوشش گیاهی و مدیریت بهتر، می‌توانیم کاهش روزهای غبارآلود را مشاهده کنیم.