مسعود پزشکیان که نهمین رئیس‌جمهوری ایران و مسئول تشکیل دولت چهاردهم به شمار می‌آید، به‌زودی باید با چالش‌های دشواری در پاستور روبه‌رو شود.
سید ابراهیم رئیسی در تاریخ ۱۴ مرداد ۱۴۰۰ به مسئولیت دولت منصوب شد. مرکز آمار تورم در آن مقطع تورم نقطه‌به‌نقطه را ۴۳.۲ درصد برآورد کرده و بررسی‌ها حاکی از آن است که قیمت دلار دلار در حدود ۲۵ هزار و ۶۰۰ تومان بوده است. در آن زمان، قیمت هر گرم طلا یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومان و سکه نیز معادل ۱۱ میلیون و ۳۶۶ هزار تومان تعیین شد، در حالی که متوسط قیمت مسکن در تهران به ۳۰ میلیون و ۹۷۰ هزار تومان رسید. سه سال و نیم بعد و در پی سقوط یک هلی‌کوپتر، فضای سیاسی ایران به برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری پیش از موعد روی آورد و طبق گزارش مرکز آمار، تورم نقطه‌به‌نقطه در اردیبهشت به ۳۱ درصد افزایش یافت؛ حال آنکه قیمت طلا ۲۴۸ درصد، دلار ۱۳۶ درصد و سکه ۲۹۶ درصد رشد کرد.
متوسط قیمت مسکن در تهران به ۸۴ میلیون و ۷۵۰ هزار تومان رسید و نرخ گوشت نیز از ۱۳۸ هزار و ۵۰۰ تومان در هر کیلوگرم به ۶۱۸ هزار و ۷۵۵ تومان افزایش یافت، که نشان‌دهنده یک رشد ۳۴۶ درصدی است. ۵۰ روز پس از سانحه سقوط هلی‌کوپتر، مسعود پزشکیان مجوز ورود به پاستور را دریافت کرد، اما خود به خوبی می‌داند که با توجه به وضعیت اقتصادی و بازار، قرار نیست خوشامدگویی ویژه‌ای برایش صورت گیرد. اینگونه است که نهمین رئیس‌جمهوری ایران در پیش رو روزهایی دشوار را پیش‌بینی می‌کند.
کشیدن دندان پوسیده تورم
تورم نقطه‌به‌نقطه، نرخ واقعی افزایش قیمت‌ها را نشان می‌دهد. زمانی که این نرخ در خرداد ۱۴۰۳ به‌وضوح اعلام می‌کند که خانواده‌های ایرانی از خرداد ۱۴۰۲ تا خرداد ۱۴۰۳ برای خرید مجموعه‌ای معین از کالاها و خدمات، چه مبلغ بیشتری پرداخت کرده‌اند.
بر اساس آمار ارائه شده، تورم نقطه‌به‌نقطه در خرداد ۱۴۰۳، ۳۱.۹ درصد اعلام شده و در فروردین و اردیبهشت همین سال به‌ترتیب ۳۱ و ۳۰.۹ درصد گزارش شده است.
دولت سیزدهم در مرداد ۱۴۰۰ در جایگاه حسن روحانی قرار گرفت و در آن زمان تورم نقطه‌به‌نقطه به ۴۳.۲ درصد رسیده بود، اما ۲۰ ماه بعد و در فروردین ۱۴۰۲، این رقم به ۵۸.۶ درصد افزایش یافت. این افزایش به‌ویژه در شرایطی پررنگ‌تر می‌شود که بدانیم فقط خروج دونالد ترامپ از برجام و عهدشکنی‌های مرتبط با آن توانسته‌است چنین تاثیری منفی بر اقتصاد ایران داشته باشد.
به recordar از رکورد تاریخی تورم در سال‌های ۱۳۲۱ و ۱۳۲۲ باید بگوییم که جنگ جهانی و بحران‌های ناشی از آن موجب تورم‌هایی با ارقام ۹۶.۲ درصد و ۱۱۰.۵ درصد در آن دوره شد.
دوره طلایی پایین‌ترین نرخ تورم در سال‌های ۹۵ و ۹۶ رخ داد؛ عواملی مانند توافق هسته‌ای برجام باعث شدند که تورم به زیر ۱۰ درصد برسد. اما از سال ۱۳۹۷ به بعد، وضعیت تغییر کرد و تورم دوباره به چالش‌های دولت تبدیل شده و با قرار گرفتن در محدوده‌های ۳۰ و ۴۰ درصد و حتی فراتر از ۵۰ درصد به اوج خود رسید.
در دورانی که از تابستان تا پاییز ۱۴۰۲ سپری شده، تورم در کانال ۴۰ درصد ایستاد و هفت ماه گذشته را صرف تلاش برای نزول به کانال ۳۰ درصد کرده است. از شهریور ۱۳۹۹، تورم کانال ۲۰ درصد را ترک کرده و تا کنون نتوانسته به آن محدوده بازگردد. بنابراین، مهار و کاهش تورم به شکلی مؤثر، بزرگترین چالش اقتصادی پیش روی مسعود پزشکیان خواهد بود.
رام کردن بازار دلار، طلا و سکه
قیمت دلار تنها چهار روز پس از اعلام پیروزی مسعود پزشکیان در چهاردهمین دوره انتخابات ریاست‌جمهوری به سایت‌ها و اپلیکیشن‌های آنلاین بازگشت و در حالی که دلار در دوران عزلت اجباری توانسته بود به رکوردهای جدیدی دست یابد، مردم عادی هم اثر روانی بالای قیمت ارز را در بازار غیررسمی حس کردند.
دلار در روز سه‌شنبه ۱۹ تیرماه به ۵۸ هزار و ۸۵۰ تومان رسید و دیگر کسی تمایلی به مرور روزهای پایانی فروردین ندارد. رکورد تاریخی نرخ دلار در بیست و پنج فروردین (گرچه به‌صورت غیررسمی) در مرز ۶۷ هزار و ۵۰ تومان شکسته شده است.
در روز تحلیف سید ابراهیم رئیسی، قیمت دلار ۲۵ هزار و ۶۳۰ تومان بود و در روزی که عمر دولت سیزدهم به پایان رسید، این قیمت حدود ۶۰ هزار و ۶۰۰ تومان بود. بنابراین، مهار افزایش ۱۳۶ درصدی قیمت دلار در طول سه سال و نیم گذشته، مهم‌ترین مأموریت دولت مسعود پزشکیان خواهد بود.
در روزهای اخیر قیمت طلا و سکه به ترتیب به رقم‌های سه میلیون و ۴۰۰ هزار تومان و ۴۱ میلیون تومان رسیده‌اند. دولتی که تحت رهبری سید ابراهیم رئیسی قرار داشت، در زمان آغاز به کار، قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار را یک میلیون و ۱۰۰ هزار و ۸۰۰ تومان اعلام کرد. اواخر اردیبهشت امسال قیمت طلا به سه میلیون و ۸۳۰ هزار تومان رسید و افزایش ۲۴۸ درصدی را تجربه کرد.
در همین حال، سکه امامی نیز در دوره دولت سیزدهم با ۲۹۶ درصد افزایش، از ۱۱ میلیون و ۳۶۶ هزار تومان در ۱۴ مرداد ۱۴۰۰ به ۴۵ میلیون و ۳۱ هزار تومان در پایان اردیبهشت ۱۴۰۳ رسیده است. با این حال، قیمت سکه به‌طور نسبی نسبت به ۵۰ روز قبل، تقریباً پنج میلیون تومان کاهش یافته و در حال حاضر در حدود ۴۰ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان معامله می‌شود.
سربه‌راه کردن بازار میلیاردی مسکن
در حال حاضر، قیمت مسکن در تهران به متری ۸۵ میلیون و ۹۱۰ هزار تومان رسیده است. این ارقام، نمایانگر ارزش مسکن در تهران است و بیشتر برای نگارش گزارش‌های رسمی و آمارهای مقایسه‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد.
در اردیبهشت ۱۴۰۳، برای خرید یک متر مربع خانه در تهران به‌طور متوسط ۸۴ میلیون و ۷۵۰ هزار تومان هزینه شده است. اگر به تاریخ ۱۴ مرداد ۱۴۰۰ بازگردیم که روز تحلیف دولت سیزدهم بود، این رقم به ۳۰ میلیون و ۹۷۰ هزار تومان می‌رسد.
بر اساس آمارهای رسمی بانک مرکزی، قیمت مسکن در طی سه سال و نیم رویکرد ریاست‌جمهوری سید ابراهیم رئیسی ۱۷۳ درصد افزایش یافته است. در دوره هشت ساله ریاست جمهوری حسن روحانی نیز شاهد افزایش قابل توجهی بودیم، به‌طوری که قیمت مسکن از سه میلیون و ۷۳۸ هزار تومان به ۳۰ میلیون و ۹۷۰ هزار تومان رشد کرد.
برای خرید یک واحد ۱۰۰ متری در تهران برآوردها نشان می‌دهند که به‌طور میانگین به حدود هشت میلیارد و ۶۰۰ میلیون تومان نیاز است. با توجه به این وضعیت، تمایل عمومی برای خرید واحدهای ۵۰ متری در تهران کاملاً قابل توجیه است. فعالان بازار مسکن اعلام می‌کنند که خریداران معمولاً برای خرید خانه در تهران به سراغ واحدهای قدیمی‌تر با سن بالای ۲۰ سال می‌روند تا قیمت‌ها مطابق با بودجه‌شان پایین بیاید.
عقب‌افتادگی شاخص بورس
در هفته سوم تیرماه ۱۴۰۳، شاخص بورس به ارتفاع دو میلیون و ۲۲۰ هزار واحد رسید. بخشی از این رشد به اعلام نتایج نهایی انتخابات ریاست جمهوری مربوط می‌شود، هرچند که هنوز رضایت سرمایه‌گذاران و فعالان بازار جلب نشده است.
در آغاز سال ۱۴۰۳، بورس به دو میلیون و ۲۰۰ هزار واحد در حال رشد بود و تا پایان فروردین با تمام قدرت از این میزان حمایت کرد، اما در دو روز پایانی اردیبهشت، زمانی که خبر سقوط هلی‌کوپتر ابراهیم رئیسی و همراهان به گوش رسید، شاخص حدود ۱۰۰ هزار واحد کاهش یافت. یک ماه بعد، در اواخر خرداد به‌نظر می‌رسید شاخص بورس برای عقب‌نشینی از کانال دو میلیون واحد آماده شده است، اما با گرم شدن اوضاع همکاری‌های انتخاباتی، ورق برگشت و در نهایت شاهد بروز رشدی ۸۸ هزار واحدی در روز شنبه ۱۶ تیرماه بودیم.
هنگام برگزاری مراسم تحلیف سید ابراهیم رئیسی در نیمه مرداد ۱۴۰۰، شاخص بورس در سطح یک میلیون و ۴۰۶ هزار واحد قرار داشت و در اواخر اردیبهشت، در پی سقوط هلی‌کوپتر رئیس‌جمهور، با کاهش ۶۱ هزار و ۸۲۴ واحدی به ارتفاع دو میلیون و ۱۰۶ واحد رسید.
طی دوره ریاست‌جمهوری ابراهیم رئیسی، بورس با ۵۰ درصد افزایش روبرو بوده، اما به دلیل افزایش قیمت‌ها در دیگر بازارها، نارضایتی فعالان بازار سرمایه همچنان ادامه دارد. قیمت طلا در این دولت با رشد ۲۴۸ درصدی و سکه با ۲۹۶ درصد افزایش مواجه شده، همچنین قیمت دلار با افزایش ۱۳۶ درصدی همراه بوده است.
شکستن شاخ قیمت خوراکی
در آغاز دوره فعالیت دولت سیزدهم، قیمت گوشت قرمز گوسفندی به‌طور متوسط کیلویی ۱۳۸ هزار و ۵۰۰ تومان بود. اما اکنون در اردیبهشت ۱۴۰۳ و در پی سقوط هلی‌کوپتر، قیمت همان مقدار گوشت به ۶۱۸ هزار و ۷۵۵ تومان افزایش یافته است.
مسعود پزشکیان ۵۰ روز پس از آن باید دولت چهاردهم را به‌دست بگیرد و طبق گزارش‌های رسمی، متوسط قیمت گوشت قرمز گوسفندی در پایان خرداد به ۶۵۳ هزار تومان رسیده است. این بدان معناست که در دوره سیزدهم، قیمت گوشت قرمز گوسفندی ۳۴۶ درصد افزایش یافته است.
قیمت مرغ از ۳۰ هزار و ۳۱۴ تومان به ۸۲ هزار و ۶۹۸ تومان رسیده و با رشد ۱۷۳ درصدی مواجه شده است. بر اساس آمارهای مرکز آمار، قیمت مرغ در پایان خرداد ۱۴۰۳ به‌طور میانگین به ۸۳ هزار و ۸۷۰ تومان افزایش یافته است.
قیمت برنج ایرانی در ابتدای دولت چهاردهم به حدود ۱۱۸ هزار و ۴۵۰ تومان رسیده است. قیمت برنج ایرانی در مرداد ۱۴۰۰ و ادامه اردیبهشت ۱۴۰۳ به‌ترتیب ۳۸ هزار و ۶۴۷ تومان و ۱۱۶ هزار و ۳۰۰ تومان بود و به این ترتیب در طی سه سال و نیم، به‌طور متوسط ۲۰۰ درصد افزایش قیمت را تجربه کرده است.