ورزش برای سلامت مغز، ارتقای قدرت شناختی، بهبود خلق و خو و کاهش احتمال ابتلا به بیماری‌های عصبی فواید بسیاری دارد. تحقیقات جدید نشان داده‌اند که تأثیرات عمیق ورزش بر سیستم‌های بیولوژیکی مختلف و همچنین توانایی آن در بهبود کیفیت سلامت و مبارزه با بیماری‌ها، کاملاً روشن است. در خصوص این پژوهش که به تأثیر ورزش بر بهداشت مغز می‌پردازد، دکتر بابک قرایی مقدم، فوق تخصص جراحی مغز و اعصاب، به نکات قابل توجهی در مورد پیری مغز، علل و انواع آن و همچنین نقش ورزش در کاهش سرعت پیری مغز اشاره می‌کند.
دکتر قرایی مقدم در خصوص علل پیری مغز و انواع دمانس و فراموشی توضیح داد: تمایل دارم به جای استفاده از کلمه دمانس که معادل زوال عقل در زبان فارسی است، از واژه پیری مغز بهره ببرم. زیرا واژه‌هایی نظیر زوال و نابودی عقل بار معنایی سنگینی دارند، در حالی که پیری مغز تلطیف شده‌تر و بی‌نهایت مناسب است. در توضیح تئوری پیری مغز، می‌توان گفت که تمامی ارگان‌های بدن به سمت پیری و تحلیل پیش می‌روند و مغز نیز از این قاعده مستثنی نیست. بهبودهای مغزی در سنین مختلف به شدت متغیر و با افزایش سن، مغز به سمت کاهش ابعاد و کاهش اتصالات بین سلولی پیش می‌رود.
وی ادامه داد: پژوهش‌ها در مورد دلایل پیری مغز نشان می‌دهند که تجمع برخی مواد در فضای مغز و داخل و خارج سلول‌های مغزی و به وجود آوردن فرایندهای التهابی منشأ بروز انواع مختلف دمانس می‌شوند. شایع‌ترین این دمانس‌ها آلزایمر است. انواع مختلفی از دمانس وجود دارد و علی‌رغم نظر بسیاری از کارشناسان، به باور برخی پارکینسون هم یکی از اشکال دمانس محسوب می‌شود. انواع موادی که در مغز انباشته می‌شوند می‌توانند منجر به بروز انواع مختلف دمانس شوند و به نوع دمانس تحت تأثیر محل تجمع این مواد در مغز بستگی دارد.
این متخصص خاطرنشان کرد که عوامل متعددی وجود دارند که می‌توانند تاثیرات منفی بی‌خوابی و افسردگی بر احتمال بروز دمانس را کاهش دهند و تاکید کرد: این تصور که نمی‌توان از شتاب این فرایند کاست نادرست است و عوامل مؤثری وجود دارند که می‌توانند در کاهش سرعت این روند های پیری مغز تاثیر داشته باشند. ورزش و شرکت در فعالیت‌های اجتماعی از اصلی‌ترین عواملی هستند که می‌توانند از شتاب پیری مغز بکاهند. تحقیقات نشان می‌دهد که خواب خوب نیز در این زمینه اهمیت دارد و با توجه به اینکه اختلالات خواب به یکی از معضلات شایع در جوامع تبدیل شده است، خواب کافی می‌تواند باعث کاهش سرعت پیری مغز گردد.
به نقل از این پزشک، شادابی به معنای حفظ روحیه خوب و افسردگی یکی از عواملی است که می‌تواند روند پیری مغز را تسریع نماید. با این حال، عوامل دیگری نیز باید مد نظر قرار گیرند. افراد می‌توانند تمامی این نکات را رعایت کنند، اما در صورت وجود مشکلات ژنتیک، ممکن است امکان کاهش سرعت پیری مغز محدود شود.
دکتر قرایی مقدم در رابطه با تأثیر ورزش بر کاهش سرعت پیری مغز بیان داشت: ورزش با تحریک ترشح مواد مختلف که منجر به فعال‌سازی و تحریک نواحی گوناگون مغز می‌شود، می‌تواند به‌طور مستقیم و غیرمستقیم بر تغییرات روحی فرد تأثیر بگذارد و از این طریق به عنوان یکی از عوامل سودمند در کاهش سرعت پیری مغز شناخته گردد.
این پزشک با اشاره به اینکه افراد مسن‌تر بیشتر در معرض خطر پیری سریع مغز قرار دارند، تصریح کرد: در بحث پیر شدن مغز، گروه هدف ما افرادی هستند که سن بالاتری دارند و باید به این نکته توجه کنیم که تمرینات ورزشی باید با توجه به سن شخص اولویت‌بندی شوند.
او در خصوص فعالیت‌های مناسب برای پیشگیری از دمانس یا پیری عقل گفت: برخی افراد در سن ۶۰ سالگی توانایی انجام ورزش‌های رقابتی را دارند، اما این مورد برای افرادی صدق می‌کند که پیش‌تر ورزشکار بودند یا فعالیت بدنی منظمی داشته‌اند. برای عموم افراد، یکی از بهترین و سالم‌ترین ورزش‌ها پیاده‌روی است. شنا نیز عالی است، اما به دلایلی در دسترس عموم نیست. ورزش‌های صبحگاهی در پارک‌ها نیز بسیار مناسب هستند، ولی باید تحت نظر مربی انجام شوند تا از آسیب به بدن جلوگیری گردد.
این پزشک در مورد ورزش در پارک نیز به نکته‌ای دیگر اشاره کرده و اظهار داشت: استفاده از پارک‌های شهری برای حضور در فعالیت‌های ورزشی گروهی و پیاده‌روی و دویدن آرام می‌تواند برای بهبود سلامت مغز و کاهش سرعت پیری مغز بسیار اثرگذار باشد، اما باید توجه داشت که در کلانشهرهایی نظیر تهران، روزهایی با آلودگی هوا وجود دارد که این مسئله می‌تواند خطرات دیگری برای سلامت افراد مسن ایجاد کند. در روزهای آلوده، انجام فعالیت ورزشی در منزل توصیه می‌شود، ورزش‌هایی که سنگین نیستند و هوازی هستند و همچنین آسیب خاصی به بافت‌ها نمی‌زنند. در روزهای پاک از آلودگی، بهترین ورزش پیاده‌روی در مسیری بدون سربالایی یا سرپایینی شدید است.