چالش‌های کودکان بدون سرپرست و راهکارهایی برای حمایت از آنها

نگهداری، مراقبت و معاونت از کودکان بی‌سرپرست در جوامع مختلف به یک مسئله بحرانی بدل شده است و عواملی همچون بلایای طبیعی نظیر زلزله، فقر شدید خانوادگی، جنگ و… به افزایش تعداد کودکان بی‌سرپرست که یکی یا هر دو والدین خود را از دست می‌دهند، دامن می‌زند. کودکان فاقد توانایی لازم برای مراقبت از خود هستند و به همین دلیل، نیازمند کمک‌های دیگران می‌باشند.

نیازهای یک کودک بی‌سرپرست در مناطق محروم با نیازهای کودکان بی‌سرپرست در مرکز یک شهر کاملاً متفاوت است؛ به‌منظور کمک به این کودکان، عوامل زیاد و مؤثری باید مورد توجه قرار گیرند؛ از جمله اینکه باید بدانیم موقعیت جغرافیایی کجاست؟ کودک به چه دلیلی بی‌سرپرست شده؟ نیازهای او چیست؟.

ابعاد مختلفی برای مساعدت به کودکان بی‌سرپرست وجود دارد و در این زمینه، موسسه خیریه کهریزک در مقاله‌ای به برخی از این ابعاد اشاره کرده است.

یکی از مهم‌ترین نیازهای کودکان بی‌سرپرست، دریافت توجه و دیده شدن است، چرا که بی‌توجهی، فرد را به سمت احساس تنهایی، عصبانیت و پرخاشگری و در نهایت افسردگی سوق می‌دهد. ارتباط و تعامل با این کودکان حیاتی است؛ باید به صحبت‌های آن‌ها گوش داد و به خواسته‌هایشان توجه نمود. در صورتی که خواسته‌ها منطقی باشد، آن‌ها را برآورده کرد و در غیر این صورت، باید با ذکر دلایل منطقی آن‌ها را توجیه نمود.

باید این احساس را به کودکان منتقل کرد که مورد حمایت هستند و در هر زمان که به کمک نیاز داشته باشند، کسی برای یاری آنان خواهد بود؛ این کودکان باید به گونه‌ای تربیت شوند که توانایی بهبود شرایطشان را پیدا کنند و قدرت تحمل و تاب‌آوری‌شان افزایش یابد. همچنین، به آن‌ها باید آموزش داد که بتوانند اعتماد به نفس خود را تقویت کنند، چرا که با این مهارت می‌توانند با چالش‌هایی که روزمره با آن‌ها روبه‌رو می‌شوند، مقابله نمایند.

برای مساعدت به کودکان بی‌سرپرست، باید آن‌ها را همراهی کرده و به آن‌ها یاد داد که توانایی‌هایشان را کشف و پرورش دهند. حمایت به‌موقع و مؤثر از آن‌ها می‌تواند به‌شکلی عمیق در رشد و هم‌راستایی آنان با سایر افراد جامعه مؤثر باشد و آنان را به شهروندانی مفید و ارزشمند تبدیل کند.

وقت گذرانی با کودکان بی‌سرپرست

کودکان بی‌سرپرست نیز نظیر سایر کودکان به تعامل و سرگرمی نیاز دارند. باید به آن‌ها وقت کافی اختصاص داده شود، با آن‌ها به مکان‌های تفریحی مراجعه شود و لحظاتی را با آن‌ها گذراند و حتی غذا خورد. زمانی که رفتار متفاوتی با این کودکان صورت گیرد، آن‌ها سریعاً این تفاوت را حس کرده و تصور می‌کنند که در جامعه پذیرفته نشده‌اند. این امر می‌تواند منجر به انزوا و تمایل به تنهایی شود؛ حال آنکه احساس تنهایی خطر مهمی برای هر فرد به شمار می‌رود.

اگر فردی قسمتی از زمان خود را با چنین کودکی بگذراند، این حس را به او منتقل می‌کند که او نیز هیچ تفاوتی با سایر کودکان ندارد و در واقع به‌عنوان یک فرد دارای حقوق اجتماعی شناخته می‌شود، هرچند که شرایط زندگی‌اش متفاوت باشد. فضاهای تفریحی از قبیل پارک‌ها، سینماها، شهربازی‌ها و رستوران‌ها، مکان‌هایی هستند که همه کودکان باید از آن بهره ببرند تا بتوانند نه تنها خوش بگذرانند، بلکه ابعاد مختلف رشد و شناخت خود را نیز پرورش دهند.

کمک‌هزینه‌های تحصیلی

قدرت یک جامعه به سطح سواد افراد آن مرتبط است. بنابراین، از سنین کودکی باید به تحصیل توجه ویژه‌ای داشت. کودکان بی‌سرپرست به تنهایی قادر به ادامه تحصیل نیستند زیرا از منابع مالی و امکانات برخوردار نیستند. ضروری است که کسی از آن‌ها حمایت کند تا بتوانند به مدرسه بروند. در این زمینه، خیرین و موسسات خیریه هر ماه بخشی از هزینه‌های تحصیلی این کودکان را تأمین می‌کنند.

علاوه بر حمایت‌های مالی تحصیلی و تسهیلاتی که برخی مدارس برای این کودکان در نظر می‌گیرند، برخی خیرین در نواحی محروم اقدام به ساخت مدارس می‌کنند تا این بچه‌ها حداقل سواد پایه را دریافت کنند و در ادامه، در صورت تمایل، به ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر و در مدارس معتبرتر بپردازند.

کمک‌هزینه‌های درمان

بسیاری از کودکان بی‌سرپرست نیاز به خدمات پزشکی و درمانی دارند. آنان به دلایل مختلفی ممکن است دچار بیماری یا آسیب‌دیدگی شوند و نیاز به درمان پیدا کنند. اگرچه بسیاری از پزشکان با نیت خیرخواهانه به کودکان بی‌سرپرست خدمات درمانی رایگان ارائه می‌دهند، تأمین دارو و ملزومات پزشکی نیاز به سرمایه‌گذاری دارد.

خیرین و نهادهای مختلف همچون بهزیستی و موسسات خیریه مبالغی را برای حمایت از کودکان بی‌سرپرست و فرآیند درمانی آنان در نظر می‌گیرند. این کمک شامل تأمین دارو، تجهیزات پزشکی و سایر ملزومات می‌شود. برخی از خیرین اقدام به ساخت بیمارستان و درمانگاه‌های خصوصی می‌کنند تا آن‌ها را به‌صورت رایگان به درمان کودکان بی‌سرپرست اختصاص دهند.

کلاس‌های آموزشی

علاوه بر آموزش مهارت‌های پایه‌ای چون خواندن و نوشتن، ضروری است که این کودکان آموزش‌های جانبی دیگری نیز ببینند تا بتوانند استعدادهای خود را شناسایی و توسعه دهند. خوشبختانه جامعه به سوی رشد و شکوفایی حرکت می‌کند و بسیاری از افراد با مهارت‌های خاص، در راستای آموزش به کودکان بی‌سرپرست زمان می‌گذارند. ارائه آموزش‌هایی مثل موسیقی، زبان‌های خارجی، هنرهایی چون نقاشی، مجسمه‌سازی، خیاطی و دیگر مهارت‌ها، نمونه‌هایی از کلاس‌هایی است که به صورت رایگان برای این کودکان برگزار می‌شود.

از آنجا که هر کودک علاقه و استعداد متفاوتی دارد، بهتر است سرپرستان به علایق و استعدادهای آن‌ها توجه کنند تا بتوانند مسیر صحیح را برای آن‌ها شناسایی کنند. بدین ترتیب، می‌توان در شناسایی استعدادها موفق‌تر عمل کرد و هر کودک را به مسیری که باید هدایت نمود. برای نمونه، کودکی که به نقاشی علاقه دارد، نباید مجبور به یادگیری زبان‌های دیگر شود، زیرا این امر فقط او را از فعالیت مورد علاقه‌اش دور کرده و می‌تواند منجر به تنفر از هر دو فعالیت گردد و در نتیجه فرصت رشد استعدادها را از او بگیرد.

اردوهای تفریحی و زیارتی

کودکان بی‌سرپرست حق دارند همچون دیگر کودکان از مکان‌های تفریحی، سیاحتی و زیارتی بهره‌مند شوند. سرپرستان باید برنامه‌های متنوعی ترتیب دهند تا این کودکان بتوانند از مناطق دیدنی شهر بازدید کنند.

جلسات مشاوره درمانی و تحصیلی رایگان

بسیاری از مراکز مشاوره خدمات رایگان را برای کمک به کودکان بی‌سرپرست فراهم می‌کنند. برخی از این کودکان به‌دلیل شرایط خاص زندگی، نیاز به جلسات مشاوره دارند. این خدمات به‌طور خاص باید برای نیازهای تحصیلی و درمانی آنان طراحی شود.

برخی این کودکان به دلیل آسیب‌هایی که متحمل شده‌اند، اعم از از دست دادن والدین یا خانواده، خشونت و تعرض اجتماعی و غیره، نیاز به مشاوره دارند تا بتوانند با پذیرش واقعیت، به زندگی عادی بازگردند.

مشاوران نیز می‌توانند در زمینه تحصیلات این کودکان کمک کنند و به آن‌ها در شناسایی درصد یادگیری و ضریب هوشی آن‌ها یاری رسانند و بیان کنند که بهتر است در چه مدرسه‌ای تحصیل کنند.

همانطور که پیش‌تر اشاره شد، نیاز کودکان بی‌سرپرست تنها به منابع مالی محدود نمی‌شود. عوامل بی‌شماری برای کمک به این کودکان وجود دارد. کافی است به آنان نزدیک شویم و با مشکلات زندگی‌شان آشنا شویم. در این صورت می‌توانیم به بهترین نحو در یاری به کودکان بی‌سرپرست نقش آفرینی کنیم.