اعلامیه کمبریج به‌عنوان یک نقطه عطف در علم، به ویژه در زمینه ارتباط میان انسان و طبیعت شناخته می‌شود. گروهی از برجسته‌ترین دانشمندان دنیا گرد هم آمدند تا بر سر یک نتیجه‌گیری قاطع توافق کنند: حیوانات موجوداتی برخوردار از آگاهی هستند.
به نقل از عصر ایران، این مانیفست پس از برگزاری چندین کنفرانس که در آن موضوع آگاهی را در انسان و حیوانات بررسی کردند، منتشر شد. اعلامیه کمبریج از سوی گروهی بین‌المللی از متخصصین علوم اعصاب، نوروفارماکولوژیست‌ها، فیزیولوژیست‌های عصبی، نوروآناتومیست‌ها و دانشمندان علوم اعصاب، که در این پروسه محاسبات دقیقی را انجام دادند و حضور استیون هاوکینگ را شاهد بودند، تدوین گردید.
اما این ادعا که حیوانات به‌طور آگاهانه وجود دارند، چه معنایی دارد؟ به‌طور کلی به این معناست که آن‌ها می‌توانند وجود خود و محیط اطرافشان را بفهمند. علاوه بر این، آن‌ها از تفاوت بین وجود خود و دیگران و همچنین وجود فردی‌شان آگاهند.
ما به این نتیجه رسیدیم که زمان آن فرا رسیده که واقعیت را با مردم در میان بگذاریم… برای تمامی افرادی که در این اتاق حضور دارند، واضح است که حیوانات از هوش برخوردارند؛ نکته‌ای که بسیاری دیگر از آن بی‌خبرند.
-فیلیپ لو-
اختاپوس‌ها تقریباً ۵۰۰ میلیون نورون دارند
بیانیه کمبریج
این بیانیه در تاریخ ۷ ژوئیه ۲۰۱۲ در دانشگاه کمبریج (بریتانیا) به‌تصویر درآمد. فیلیپ لو، عصب شناس، مسئول تهیه این مانیفست نهایی بود و او به عنوان یکی از معتبرترین متخصصان در حوزه تحقیقات سیستم عصبی حیوانات شناخته می‌شود.
دانشمندان بر این باور بودند که نیاز مبرم به اعلام عمومی این بیانیه وجود دارد، زیرا پیش‌تر ایده‌هایی مبنی بر عدم آگاهی حیوانات بسط یافته بود. این نظریه بر اساس این تصور شکل گرفته بود که هوشیاری به نئوکورتکس، ناحیه‌ای منحصربه‌فرد در مغز انسان، وابسته است.
با این حال، پیشرفت‌های قابل توجه در زمینه علوم اعصاب نشان داده‌اند که نواحی مغزی که انسان را از دیگر حیوانات متمایز می‌سازند، مرتبط به آگاهی نیستند. افزون بر این، در برخی از حیوانات، مغز از نظر برخی جنبه‌ها حتی پیچیده‌تر از مغز انسان است.
حیوانات و آگاهی
در بیانیه کمبریج، نه‌تنها ثابت شد که حیوانات از وجود خود و جهان آگاهند، بلکه این آگاهی به آن‌ها این امکان را می‌دهد که حالت‌های خوشحالی و لذت را تجربه کنند و همچنین از درد و رنج آگاه شوند.
تحقیقات نشان می‌دهند که در انسان، احساسات باعث برانگیختگی در شبکه‌های عصبی زیر قشر مغز می‌شود. مطالعات حاکی از آن است که این روند در حیوانات نیز مشابه رخ می‌دهد. همچنین با ایجاد تحریک مصنوعی در نواحی مشخصی از مغز، این تأثیر تأیید شد. بنابراین، در هر دو مورد، چه در انسان و چه در حیوانات، نتیجه‌ای مشابه از یک حالت عاطفی خاص مشاهده شد که به ما نشان می‌دهد حیوانات نیز احساسات و عواطف را به شیوه‌ای مشابه با انسان تجربه می‌کنند.
به‌علاوه، این بیانیه به آزمایش‌هایی که با مواد توهم‌زا روی هر دو گروه، انسان و حیوانات، انجام شده است، اشاره می‌کند. همان‌طور که می‌دانیم، این مواد باعث تغییرات قابل مشاهده‌ای در هوشیاری افراد می‌شوند. در آزمایش‌های مختلف، نتایج و تأثیر این مواد بر حیوانات دقیقاً مشابه انسان‌ها بود. این موضوع نشان می‌دهد که احساسات عاطفی میان ما و سایر گونه‌ها تفاوت چندانی ندارد.
حقایق جالب دیگری نیز کشف شده است:
هنوز مشخص نیست که چگونه حیوانات پیشرفته‌تر (غیراز انسان) آگاهی خود را تغییر می‌دهند.
هیچ حیوانی مازوخیست نیست. آن‌ها برخی رفتارها و اقداماتی دارند که نشان می‌دهد به دنبال رفاه خود هستند و از غریزه ساده فراتر می‌روند.
در بسیاری از حیوانات، نیمکره‌های مغز به‌طور کامل به هم متصل نیستند. هنوز معلوم نیست که آیا این مسئله می‌تواند نشان‌دهنده آگاهی بیشتری در این گروه از حیوانات باشد.
فیل‌ها، زاغ‌ها، دلفین‌ها و برخی ماهی‌ها توانایی تشخیص خود را در آینه دارند.
دلفین‌ها از وجود خود آگاهند و این آگاهی را می‌توانند با دیگران به‌اشتراک بگذارند. این پدیده به‌عنوان نظریه ذهن شناخته می‌شود.
پیامدهای بیانیه کمبریج
یکی از مهم‌ترین جنبه‌های اعلامیه کمبریج این است که به‌روشنی اعلام می‌دارد که حیوانات موجودات آگاه و به تبع آن «ذی‌شعور و دارای قوه ادراک» به شمار می‌آیند. این بدان معناست که آن‌ها قابلیت تجربه موقعیت‌ها به‌صورت مثبت یا منفی و احساس شادی یا رنج را دارند.
تأثیر اصلی این مانیفست در این حقیقت نهفته است که تمامی فعالیت‌هایی که منجر به آسیب‌رسانی به حیوانات می‌شود، به چالش کشیده می‌شود. از گاوبازی گرفته تا تولید صنعتی حیوانات برای مقاصد غذایی.
در نهایت، لازم به ذکر است که دانشمندانی که این اعلامیه را ترتیب دادند، به مضامین مربوط به پستانداران، پرندگان و «بسیاری دیگر از موجودات» همچون اختاپوس نیز اشاره کرده‌اند. به‌طور حتم، این یکی از موضوعاتی خواهد بود که در آینده بیشتر مورد بررسی قرار خواهد گرفت.