یکی از مشکلاتی که در برخی از خانواده‌ها مشاهده می‌شود، رفتارهای نادرستی است که اعضای خانواده با یکدیگر دارند، چه در قالب همسر و چه در نقش والدین یا فرزندان. این رفتار شامل قرار دادن بار منت بر دوش یکدیگر است. زمانی که اعضای خانواده اقدام مثبتی برای یکدیگر انجام می‌دهند، مکرراً به یادآوری این زحمات می‌پردازند؛ در حالی که این عمل می‌تواند منجر به آسیب‌های جدی شود. در این مقاله، ما سعی کرده‌ایم تا نسبت به عواقب این رفتار در میان خانواده‌ها و زوج‌ها بحث کنیم. دکتر «علی بورقانی» مشاور خانواده و استاد دانشگاه درباره مضرات این نگرش می‌گوید:
زمانی که ما برای کسی کاری انجام می‌دهیم، اگر آن کار جزو وظایف ما باشد، به‌طور طبیعی باید در قبال همسر یا خانواده‌ام آن کارها را انجام بدهم که در واقع وظیفه شرعی و حقوقی من محسوب می‌شود. مطرح کردن موضوع منت، مشابه این است که یک فرد بخواهد برای رفتن به محل کارش بر سر همسرش منت بگذارد. وقتی شما تصمیم به ازدواج گرفته‌اید، طبیعتاً وظیفه‌تان این است که برای تأمین مخارج زندگی‌تان تلاش کنید یا مثلاً یک زن، اگر نسبت به وظایفش احساس مسئولیت می‌کند، نباید بر سر همسرش منت بگذارد.
در شرایط خاصی، ممکن است وظیفه‌ای که انجام می‌شود به‌طور خاص متعلق به یک فرد نباشد. اما به‌منظور تقویت صمیمت میان همسر و فرزندان، اقداماتی مثل انجام کارهای منزل یا آشپزی صورت می‌گیرد. با اینکه این امور شرعاً و قانوناً به عهده زنان نیست، اما آن‌ها با عطوفت این کارها را انجام می‌دهند و در این حالت نیز، قرار دادن منت بر سر سایر اعضای خانواده عمل صحیحی نیست.
این گونه رفتارها معمولاً به تزلزل کانون گرم خانواده می‌انجامد. بنابراین به‌شدت باید مراقب باشیم که در فضای زندگی مشترک از این گونه منّت گذاشتن پرهیز کنیم.
منت، ابزار کنترل‌گری یا نداشتن اعتماد به نفس!
ممکن است در ذهنمان این تلقی وجود داشته باشد که افراد با عشق و محبت، خیرخواهی‌های خود را نسبت به عزیزانشان ابراز می‌کنند تا شاید عشق بیشتری از آن‌ها دریافت کنند، اما آیا واقعاً چنین است؟ دکتر بورقانی در پاسخ به این سؤال می‌گوید: این مسئله دلایل متعددی دارد. یکی از علل کلیدی این است که این افراد دچار عزت نفس پایین هستند، پس به‌دلیل عدم اعتماد به نفس، اقدام به منت گذاشتن برای دیگران می‌کنند. بدین معنی که می‌خواهند با یادآوری کارهای خوب خود، به دیگران نمایان کنند که برای آن‌ها چه زحماتی کشیده‌اند. این افراد باید بر روی عزت نفس خود کار کنند.
بعضی از افراد نیز به این دلیل که می‌خواهند همسر و فرزندان خود را تحت کنترل داشته باشند، به منت‌گذاری روی می‌آورند تا یادآور شوند که چه کارهای خوبی برای آن‌ها انجام داده‌اند و این رفتار را به‌عنوان ابزاری برای کنترل دیگران انتخاب می‌کنند. برای مثال، افرادی هستند که به همسر خود می‌گویند «اگر من نبودم، تو هیچ‌کاره می‌شدی و همه موفقیت‌هایت به خاطر خانواده من بوده است»؛ در تصور این افراد، یادآوری مکرر به نوعی باعث می‌شود که همسرشان بیشتر تحت کنترل‌شان باشد. همچنین، برخی دیگر نیز به این طریق به دلیل نداشتن فرهنگ قدردانی در خانواده‌شان، این رفتار را پیش می‌برند.
تصور کنید در خانواده‌ای پدر و مادر هرچقدر زحمت می‌کشند، هیچ‌گاه سایر اعضای خانواده از زحمات آن‌ها قدردانی نمی‌کنند. در این شرایط، این افراد می‌گویند حداقل خودم باید بگویم تا آن‌ها بدانند چقدر برایشان زحمت می‌کشم. خانواده‌ها باید تلاش کنند تا فرهنگ قدردانی را در خود نهادینه کنند. در صورتی که فرهنگ قدردانی در بین اعضای خانواده وجود داشته باشد و اعضا برای هر تلاشی، حتی فعالیت‌های کوچک، یکدیگر را تشکر کنند، دیگر نیازی به یادآوری خوبی‌ها از سوی هر یک از اعضا وجود نخواهد داشت.
عواقب منفی منت گذاشتن
احتمالاً افرادی که این رفتار را از خود بروز می‌دهند، از عواقب منفی آن در زندگی‌شان آگاهی چندانی ندارند و یا بر این باورند که رفتارشان صحیح است، اما دکتر بورقانی به این نکته اشاره دارد که منت‌گذاشتن یا یادآوری کارهای خوب خود به دیگران نه‌تنها رفتاری نادرست است، بلکه پیامدهای منفی متعددی نیز دارد که در این بخش به سه مورد از آن‌ها اشاره می‌کنیم:
اول اینکه این رفتار می‌تواند به ایجاد حس نارضایتی و به تبع آن، کینه و نفرت در بین اعضای خانواده منجر شود. طبیعی است که هیچ‌کس تمایل ندارد با فردی که دائماً منت می‌گذارد، ارتباط برقرار کند و در چنین فضایی اعضای خانواده نمی‌توانند احساس خوبی نسبت به یکدیگر داشته باشند.
دوم اینکه این موضوع باعث ایجاد فشار روحی و روانی برای اعضای خانواده می‌شود. به همین ترتیب، فرزندان خانواده دچار استرس و اضطراب می‌شوند و این نوع رفتارها برای سایر اعضا می‌تواند آزاردهنده باشد، زیرا در بالاترین سطح امنیت، یعنی خانواده، احساس امنیت نمی‌کنند. البته این مشکل مختص فرزندان نیست و همسران نیز از آرامش کافی برخوردار نخواهند بود و در نتیجه، صمیمیت خانواده بهم می‌خورد.
سوم، این اقدام می‌تواند عزت نفس سایرین را تحت تأثیر قرار دهد. بسیاری از اوقات پیام اصلی این نوع منت‌گذاری‌ها اینطور منتقل می‌شود که من از هر جهت شایسته بودم، اما تو به اندازه کافی خوب نبودی و در انجام وظایف خود کم‌کاری کرده‌ای.
چهارم، این نوع رفتار به دیگران احساس گناه می‌دهد و اطرافیان به‌دنبال جبران هستند.
پنجم، شما الگوی ارتباطی ناسالمی در خانواده ترسیم می‌کنید و کودکان شما نیز این الگو را فرا می‌گیرند و در آینده در زندگی خود تکرار خواهند کرد. بنابراین، از پایه‌گذاری یک روش رفتاری نادرست در زندگی فرزندان خود پرهیز کنید.
نتیجه‌گیری
دکتر بورقانی در انتهای صحبت‌هایش بیان می‌کند: پیش از انجام هر نوع رفتاری در خانواده‌تان، به این نکته فکر کنید که آیا این عمل ممکن است به خانواده‌تان آسیب بزند یا خیر؟ آیا باعث ایجاد رابطه‌ای صمیمانه‌تر و بهبودی در ارتباط‌تان با دیگر اعضای خانواده می‌شود یا نه؟ اگر متوجه شدید که این رفتار شما به نفع زندگی‌تان نیست و باعث تنش و فاصله میان شما و عزیزانتان می‌شود، از آن اجتناب کنید.