در میان شمار زیادی از احتمال‌ها که به عنوان دلایل ترور اسماعیل هنیه، رهبر دفتر سیاسی حماس در تهران مطرح شده‌اند، موشک ضدتانک اسپایک ساخت اسرائیل به چشم می‌خورد. این نظر که به تازگی منتشر شده، همچنان در حالت گمانه‌زنی قرار دارد و هنوز نه تأیید و نه رد شده است.
به نقل از تابناک، اسپایک NLOS، یک نوع سیستم موشک هدایت‌شونده ضدتانک با برد بالا (ATGM) است که توسط شرکت رافائل در اسرائیل طراحی و تولید شده و از سکوهای متنوعی از جمله هلیکوپتر، ناوشکن‌ها، خودروهای سبک و کشتی‌ها قابل پرتاب است. NLOS به معنای “غیر خط مستقیم دید” بوده و به برد Spike NLOS بالاتر از افق و همچنین توانایی‌های آن در حمله غیرمستقیم اشاره دارد. این سیستم در نیروهای دفاعی اسرائیل (IDF) با نام Tamuz، در بریتانیا تحت عنوان Exactor و در ارتش آذربایجان به نام Typhoon شناخته می‌شود.
این موشک نیازی به خط دید ندارد و می‌تواند با پرواز قوسی از روی موانع فیزیکی هدف خود را شناسایی و منهدم کند. موشک اسپایک قادر است به اهداف مختلف از جمله تانک‌ها، نفرات، سنگرها و اقامتگاه‌ها در زمین، از هلیکوپتر، پهپاد، اتومبیل یا از سطح زمین پرتاب شود. اسرائیل به‌طور عمده این محصول را به کشورهایی نظیر آمریکا، آلمان، کانادا، فنلاند، شیلی و آذربایجان صادر کرده است. آذربایجان به طور گسترده از این موشک در جنگ‌های اخیر خود با ارمنستان بر سر منطقه قره‌باغ بهره‌برداری کرده است. در گزارشی از تابناک، ابتدا دو ویدیو از عملکرد این موشک در جنگ قره‌باغ و هدف قرار دادن خانه‌ها و سنگرها توسط آذربایجان نمایش داده شده و سپس مکانیزم عبور این موشک از موانع و در نهایت پرتاب و برخورد نسخه بروزرسانی شده آن به نمایش گذاشته می‌شود.
در سال ۲۰۰۹، وب‌سایت FlightGlobal نسخه جدید و دوربردتری از سری موشک‌های اسپایک را معرفی کرد. در حالی که مدل‌های قبلی این موشک‌ها می‌توانستند تا ۸ کیلومتر فاصله را طی کنند، نسخه جدید — موسوم به Spike NLOS — به گزارش‌ها بردی معادل ۲۵ کیلومتر دارد. این خبر برای جامعه نظامی جهانی چندان شگفت‌آور نبود، زیرا در گزارش‌های مشابه ذکر شده بود که ارتش ایالات متحده طی سال‌ها در تلاش برای طراحی موشک‌هایی با همین برد بود. با این حال، اطلاعات دقیق درباره Spike NLOS تا سال ۲۰۱۱ به صورت عمومی درز نکرد. توسعه این موشک در واقع از اوائل دهه ۱۹۷۰ آغاز شده بود و تحت تأثیر تجربیات ارتش اسرائیل در استفاده از ATGMها در جنگ یوم کیپور قرار داشت. احتمالأ به دلیل تلفات سنگین تانک‌های ارتش اسرائیل در این جنگ (خصوصاً از سلاح‌های ATGM عربی)، مهم تلقی شده بود و آنها به دنبال راهی برای بهبود وضعیت بودند، به طوری که تانک‌های اسرائیلی در نهایت بیش از ۷۵ درصد از کل تلفات پرسنل خود را متحمل شدند.
تجربیات جنگی ارتش اسرائیل در زمینه استفاده از سلاح‌های ضدتانک غالباً به کاربرد در فواصل نزدیک محدود می‌شد و این عدم قابلیت موجب ایجاد نیاز به سلاحی با بازدهی در فواصل دورتر شد. به علاوه، احتمالاً Spike NLOS تا حدی متاثر از موشک آمریکایی FOG-M است که نوعی ATGM بسیار دوربرد است که با دوربین و از طریق کابل فیبر نوری هدایت می‌شود.
چندین دلیل برای این فرض وجود دارد. اولاً، شکل و کارکرد این موشک‌ها، از لوله‌های پرتاب تا باله‌های بزرگشان، شباهت‌های زیادی به یکدیگر دارند. دوم، تاریخ‌های توسعه آنها به هم نزدیک است و FOG-M تا سال ۱۹۸۰ به اندازه‌ای توسعه یافته بود که احتمالاً در سال ۱۹۸۱ هم به کار گرفته می‌شد. سوم، ایالات متحده و اسرائیل در خلال دهه ۱۹۷۰ روابط نظامی و سیاسی بسیار نزدیکی داشتند که قابل اغراق نیست.
به عنوان نمونه، تانک چیفتن و جنگنده میراژ V که به طور خاص برای اسرائیل طراحی و تولید شده بودند، در نهایت به کشورهای عربی واگذار شدند.
این نکته حائز اهمیت است که ایالات متحده از سال ۱۹۶۷ تقریباً به صورت انحصاری تجهیزات نظامی را به اسرائیل ارائه کرده و این پیوند به حدی نزدیک شده بود که تجهیزات نظامی ایالات متحده در جریان جنگ یوم کیپور در سال ۱۹۷۳ به اسرائیل منتقل شدند.
در پایان، هر چند جزئیات مربوط به تولید و طراحی Spike NLOS ممکن است تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار گیرد، واقعیت غیرقابل انکار این است که ارتش اسرائیل در مخفی نگه داشتن ماهیت این موشک به طرز قابل توجهی موفق بوده است (حتی اگر نزدیک به سه دهه از آن در معرکه‌ها استفاده شده باشد!). یکی از دیگر نکات محرمانه در زمینه این موشک، دستگاه حامل ATGM بود که در اصل برای استفاده از Spike NLOS توسعه یافته بود. این وسیله نقلیه که در IDF با نام مستعار Pereh شناخته می‌شود، به ظاهر یک ماگاچ ۵ معمولی (نسخه IDF M۴۸A۵ Patton) بنظر می‌رسید، اما با یک تفنگ ساختگی و دستگاه‌های پرتابگر مخفی “پاپ آپ” در سقف برجک خود تعبیه شده بود.
این ترفند به حدی مؤثر بود که ارتش اسرائیل تا سال ۲۰۱۴ هویت یا ماهیت این وسیله نقلیه را افشا نکرد، حتی سال‌ها پس از آنکه خود Spike NLOS از طبقه بندی خارج شده بود. در واقع، عملکرد موشک ضد تانک اسپایک تاکنون در پنج نسخه مختلف از Spike NLOS قابل مشاهده است که جدیدترین مدل آن Mk.۵ به شمار می‌آید. هر چند تاکنون جزئیات دقیقی درباره تفاوت‌های این نسخه‌ها منتشر نشده است، اما از نظر ظاهری تفاوت‌های چشمگیری بین مدل‌های Mk.۱ و Mk.۵ وجود دارد. طبق گزارش رویداد۲۴، دو نسخه متفاوت از Spike NLOS با دو پیکربندی باله کاملاً مختلف شناسایی شده است. مدل قدیمی‌تر Mk.۱ دارای باله‌های کم عمق دلتایی با الگوی صلیبی ۹۰ درجه و لبه‌های دنباله‌ای مربعی‌شکل در قسمت‌های عقب خود است.
نمونه‌های مدل Mk.۵ که امروزه توسط رافائل ارائه می‌شود، دارای دو مجموعه موازی از باله‌های مستطیلی و باریک در الگوی صلیبی ۹۰ درجه هستند. باله‌های جلو در این مدل بلندتر هستند و در وسط موشک قرار دارند، درحالی‌که باله‌های عقبی نسبتاً کوتاه (تقریباً به شکل مربع) و نزدیک به دم موشک قرار داده شده‌اند. باله‌ها تا زمان پرتاب پیچیده می‌شوند و باله‌های جلو به سمت الگوی توصیف شده حرکت می‌کنند. Spike NLOS از طریق یک جعبه پرتاب فلزی مستطیلی شکل شلیک می‌شود. درب جلویی پرتابگر بر روی محور زیرین آن نصب شده و در زمان پرتاب موشک باز می‌شود.
هر واحد پرتاب معمولاً شامل چندین پرتابگر از این نوع می‌باشد. موشک Spike NLOS توسط دوربین هدایت می‌شود و از طریق یک کابل فیبر نوری به پلتفرم پرتاب متصل است. این کابل تنها تا برد ۸ کیلومتر کار می‌کند و از آن به بعد، ارتباط به صورت رادیویی برقرار می‌شود. در حالی که این طراحی ممکن است Spike NLOS را در مسافت‌های طولانی به خطر اندازد، طراحی آن به دلیل مشکلات ناشی از استفاده از کابل به طول ۲۵ کیلومتر ضروری بود. تمام مدل‌های کوچک‌تر Spike از یک سیستم هدایت دوربین مشابه بهره می‌برند، به جز Spike SR که با سیستم مادون قرمز هدایت می‌شود. نیروی محرکه موشک نیز از طریق یک موتور سوخت جامد تأمین می‌شود و اطلاعات چندانی در مورد سیستم پیشرانه Spike NLOS منتشر نشده است.
با در نظر گرفتن برد فوق‌العاده این موشک، احتمال می‌رود موتور آن از نوع دو مرحله‌ای باشد که با پرواز در مسیر قوسی، موشک را تقویت می‌کند. سرجنگی اولیه Spike NLOS یک کلاهک HEAT شارژی با شکلی خاص است که طبق گزارش‌ها قادر به نفوذ حداقل ۷۰۰ میلی‌متر در زره فولادی است. این میزان نفوذ برای شکست تقریباً تمام وسایل نقلیه زرهی در خدمت کفایت می‌کند. مشخص نیست که آیا این کلاهک به یادگیری برتر برای عبور از زره‌های واکنشی منجر می‌شود یا خیر، اما محتمل است که مدل‌های جدیدتر Spike NLOS چنین ویژگی‌ای داشته باشند. انواع کلاهک‌های جایگزین نیز توسط رافائل ارائه شده است، از جمله کلاهک‌های “Penetration-Blast-Fragmentation” (PBF) که نوعی کلاهک دو منظوره قوی انفجاری (HEDP) است و از طراحی مشابه کلاهک‌های موشک MATADOR بهره می‌برد و یک کلاهک HE-FRAG برای بیشترین تأثیرگذاری روی اهداف آسیب‌پذیر است.
موشک Spike NLOS از زمان جنگ لبنان در سال ۱۹۸۲ در تمام درگیری‌های اسرائیل به کار گرفته شده، هرچند به دلیل روش‌های پنهانکاری ارتش اسرائیل دسترسی به اطلاعات مرتبط با آن به سختی ممکن است. نام این موشک در گزارش‌های متعدد درباره استفاده از موشک‌های ارتش اسرائیل در نوار غزه نیز ذکر شده است. اخیراً، عملکرد موفق موشک‌های Spike NLOS ارتش اسرائیل به ویژه در مقابل سیستم دفاع هوایی سوریه موسوم به پانتسیر S۱ بر سر زبان‌ها افتاده است. یکی از عجیب‌ترین استفاده‌های رزمی این موشک طی عملیات‌های بریتانیایی در عراق و افغانستان مشاهده شد. نیروهای مسلح بریتانیا با شناسایی نقص در توانایی‌های خود، به سرعت ۶۰۰ موشک اسپایک را در خودروی پرتابگر موشک ضد تانک Hafiz استقرار دادند که در سرویس به نام Exactor شناخته می‌شود. در حالی که خودروی Hafiz و نخستین محموله ۲۰۰ موشک از ارتش اسرائیل خریداری شد، موشک‌های باقی‌مانده طبق سفارش در دو نوع متفاوت تولید شدند.
این سه نوع به ترتیب Exactor-۱ (موشک‌های پیشین IDF NLOS Mk.۲)، Exactor-۲ (NLOS Mk.۵) نام دارند. رافائل به تولید و بازاریابی مستمر Spike NLOS ادامه می‌دهد. این سیستم موشکی در حال حاضر در اسرائیل، جمهوری آذربایجان، کلمبیا، بریتانیا و کره جنوبی عملیاتی است و همچنین سفارش‌هایی از فیلیپین نیز دریافت کرده است. بر اساس گفته‌های گروه Teal، هزینه تقریبی هر یک Spike NLOS در سال ۲۰۱۹ حدود ۱۰۰۰۰۰ دلار بود. نیروهای دریایی اسرائیل با استفاده از موشک‌های اسپایک به تعدادی هدف در سواحل غزه حمله کرده‌اند.
انواع موشک‌های اسپایک
Spike NLOS Mk.۱ نسخه اولیه این موشک است. این مدل باله‌هایی به شکل دلتا با عمق کم و در الگوی صلیبی ۹۰ درجه دارد و لبه‌های دنباله‌دار آن مربع‌شکل و دراز است و در قسمت عقب قرار دارد.
Spike NLOS Mk.۲ نسخه بهبودیافته‌ای است که به وضوح شبیه Mk.۱ بوده و با نام Exactor-۱ در بریتانیا شناخته می‌شود و بر اساس شاسی نفربر زرهی M۱۱۳ طراحی شده است.
Spike NLOS Mk.۳ احتمالاً شکل کلی مشابهی با باله‌های کوتاه دلتایی مدل Mk.۱ دارد.
Spike NLOS Mk.۴ نوع دیگری با ظاهری مشابه است. به طور محتمل، موشک‌های Mk.۱، Mk.۲، Mk.۳ و Mk.۴ می‌توانند به راحتی با یکدیگر تعویض شوند.
Spike NLOS Mk.۵ آخرین نسخه‌ای است که به تازگی توسط رافائل معرفی شده است. این مدل دارای دو مجموعه باله‌های مستطیلی باریک در یک الگوی صلیبی ۹۰ درجه است، که باله‌های جلویی‌اش بلندتر و در مرکز موشک قرار دارند، در حالی که باله‌های عقبی کوتاه‌تر (تقریباً به شکل مربعی) در نزدیکی دم موشک واقع شده‌اند. باله‌ها تا زمان پرتاب به دور بدنه پیچیده می‌شوند و باله‌های عقب به همان شکل باقی می‌مانند و باله‌های جلویی به جلو و در الگوی ذکر شده حرکت می‌کنند. نام بریتانیایی این موشک Exactor-۲ است و به وسیله یک تریلر یدک‌کش به کار می‌رود.