میگرن بهعنوان یک اختلال شایع و ناتوانکننده شناخته میشود که حدود ۲۰ درصد از زنان و ۱۰ درصد از مردان را تحت تأثیر قرار میدهد. گرچه این بیماری دومین عامل عدم کارایی در زندگی محسوب میشود و ۳ درصد از مراجعهها به اورژانسها را شامل میشود، اما هنوز هم بهطور کافی تشخیص و درمان نمیشود. همچنین، شیوع بیشتری از میگرن در میان افراد ۱۸ تا ۴۴ ساله وجود دارد و به همین دلیل، بیشتر افراد در سنین کار نیز تحت تأثیر قرار میگیرند. بهطور تخمینی، بیش از نیمی از بیماران مبتلا به میگرن، این اختلال را بهشدت آسیبرسان توصیف کرده و در زمان بروز سردرد، به استراحت مطلق نیاز دارند.
طبق اظهار نظر متخصصان، میگرن با مجموعهای از مشکلات بینایی چون اختلالات دید و احساس درد در ناحیه چشم همراه است. این بیماری کیفیت زندگی مربوط به بینایی را بهشدت کاهش میدهد. در شرایطی که علائم بینایی قوی نباشند، توجه به نشانههای مختلف میگرن توسط پزشکان متخصص چشم امری ضروری است تا بتوانند توصیف دقیقی از شرایط بیمار ارائه دهند و درمان مناسب را برای وی مشخص کنند. پاتوفیزیولوژی میگرن موضوعی پیچیده است و فهم ما از آن همچنان در حال رشد و تعدیل است. سردرد فقط بخشی از این اختلال پردازش حسی میباشد. مرحله اولیه یا مقطع مقدماتی این بیماری ممکن است چند روز پیش از بروز سردرد آغاز شود.
در خصوص این اختلال ناتوانکننده، پژوهشگران از دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی به ارائه اطلاعات پژوهشی پرداختهاند که شامل یافتههای نوینی در زمینه پاتوفیزیولوژی و درمان میگرن میباشد.
این دادههای پژوهشی حاکی از آن است که نشانههای اولیه میگرن شامل تغییرات خلقی، خمیازه کشیدن، اشتهای زیاد، افزایش حجم ادرار و احساس خستگی است. از آنجا که این نشانهها بهطور خاصی تعریف نشدهاند، بیشتر بیماران قادر به تشخیص آنها نیستند. این مرحله، که بهعنوان «اورا» شناخته میشود، تقربیاً یک ساعت به طول میانجامد و درست قبل از آغاز سردرد قرار دارد.
خود سردرد ممکن است از ۴ تا ۷۲ ساعت طول بکشد و پس از آن، به مرحله پست مقدماتی یا پست درومال میرسد که بین ۲۴ تا ۴۸ ساعت ادامه خواهد داشت. نشانههای پست درومال شامل خستگی، مشکلات شناختی و تغییرات در خلق و خو میشود. در طول این مراحل، حساسیت بیش از حد به تحریکات محیطی مانند نور، بهطور پیوسته وجود خواهد داشت.
محسن آذرمینا، چشمپزشک و استاد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، همراه با همکارش، در زمینه تشخیص میگرن اعلام میکنند: «طبقهبندی بینالمللی اختلالات سردرد بهعنوان یک استاندارد برای تشخیص میگرن به حساب میآید و اکنون در ویرایش سوم قرار دارد. میگرن به دو نوع اصلی تقسیم میشود: میگرن با اورا و میگرن بدون اورا. تشخیص میگرن بدون اورا نیازمند حداقل پنج حمله است. انتظار میرود سردرد بین ۴ تا ۷۲ ساعت طول بکشد».
، به گفته آنها، «برای تشخیص به حداقل دو مورد از ویژگیهای زیر نیاز است: یکطرفه بودن، ضرباندار بودن، شدت متوسط تا شدید و عدم تحمل فعالیتهای بدنی. نشانههای همراه میتواند شامل حساسیت به نور یا ناراحتیهای گوارشی مانند تهوع و استفراغ باشد. درد معمولاً در ناحیه گیجگاهی احساس میشود».
طبق این مطالعه، علائم بینایی میگرن شامل عوارضی همچون دوبینی، درد چشم، و نورگریزی، و نشانههای خودتنظیمی از قبیل ورم پلک، اشکریزش، افتادگی پلک، و تنگی مردمک و نهایتاً آنیزوکوریا، که بهمعنای گشادشدگی غیر یکنواخت مردمک است، میباشند.
درمان میگرن شامل دو بخش است: درمان نشانههای حاد و پیشگیری از بروز آن. آذرمینا و همکارش بیان میکنند: «اولین گام در درمان، بهبود عادات روزمره و شیوه زندگی است، زیرا عدم رعایت این نکات میتواند خطر بروز سردرد را افزایش دهد. بیماران باید از خواب منظم، رژیم غذایی متعادل، و هیدراتاسیون کافی برخوردار باشند و از مصرف بیش از حد قهوه و الکل پرهیز نمایند».
همچنین آنها خاطرنشان میسازند: «عوامل آغازگر میگرن در هر بیمار متفاوت است، اما معمولاً شامل استرس، برخی غذاها، الکل، تغییرات در الگوی خواب و نوسانات آبوهوا میباشد. ثبت تاریخ وقوع سردرد میتواند در شناسایی این عوامل موثر واقع شود و تا حد امکان باید از آنها پرهیز کرد. اگرچه این روشها میتوانند کنترل بهتری برای سردرد فراهم کنند، هیچیک از آنها نمیتواند بهطور کامل از بروز سردرد جلوگیری نماید».
بنابراین، بیماران باید به درمانهای پیشگیرانه نیز اهمیت دهند. بر اساس نظرات گردانندگان این تحقیق، «پیشگیری جزئی از درمان میگرن به شمار میآید، اما ممکن است در پی یافتن درمان مؤثر برای مرحله حاد نادیده گرفته شود. تقریباً ۴۰ درصد از بیماران میگرنی به درمانهای پیشگیرانه نیاز دارند، در حالی که تنها ۱۳ درصد از آنان از داروهای پیشگیریکننده استفاده میکنند».
این محققان اشاره کردهاند: «میگرن یک اختلال پیچیده و ناتوانکننده است که بهندرت به درستی تشخیص داده میشود یا درمان میشود. پزشکان چشم باید به شکایتهای بینایی که با سردرد همراه است توجه کافی داشته باشند. آنها میتوانند نقش مهمی در تشخیص و ارجاع به درمان ایفا کنند».
براساس اطلاعات ارائهشده در این مطالعه، با افزایش دانش در زمینه پاتوفیزیولوژی، درمانهای خاص میگرن بهطور فزایندهای پیشنهاد میشود تا بار ناتوانکننده این اختلال رایج کاهش یابد. ممکن است بیماران از بسیاری از گزینههای درمانی موجود آگاهی نداشته باشند و بنابراین، مهم است که کادر پزشکی از روشهای جدید درمانی میگرن آگاهی داشته باشند تا امکان ارائه بهترین مراقبتها برای بیماران فراهم شود.
لازم به ذکر است که این اطلاعات ارزشمند در فصلنامه چشمپزشکی بینا که متعلق به بانک چشم جمهوری اسلامی ایران منتشر شده است.
