اسپند، گیاهی علفی و پایا است که به رنگ سبز بوده و فاقد هر گونه کرکی می‌باشد. این گیاه متعلق به خانواده نیتراریاسه (Nitrariaceae) است و برخی منابع آن را به خانواده Zygophyllaceae و یا حتی Rutaceae نسبت می‌دهند.
ارتفاع اسپند معمولاً بین ۳۰ تا ۵۰ سانتی‌متر متغیر است. شکل ظاهری آن شبیه به بوته‌ای با ارتفاع کم می‌باشد که به نوعی به سداب شباهت دارد. این گیاه برگ‌هایی به رنگ سبز با تقسیمات نازک و به هم ریخته دارد. گل‌های آن بزرگ و با کاسبرگ‌های نازک و گلبرگ‌های بزرگ به رنگ سفید مایل به سبز می‌باشد، در حالی که میوه آن پوشینه‌ای است که حاوی دانه‌های سیاه رنگی می‌باشد.
قسمت‌های قابل استفاده این گیاه شامل دانه، برگ و ریشه است، اما عمدتاً دانه آن مد نظر قرار می‌گیرد.
برگ‌ها: تقسیمات چند بخشی و خطی دارند که به شکل نیزه‌ای دیده می‌شوند. گل‌ها به رنگ سفید، در انتها و به شکل متقابل با کاسه‌ای پایدار، ۵ تقسیم دارند، در حالی که گلبرگ‌های آن دراز و پهن و کمی بلندتر از کاسبرگ‌ها هستند. میوه این گیاه به شکل کپسول و کروی می‌باشد که در دو انتها فشرده شده است.
خصوصیات دارویی و نحوه مصرف:
۱. خاصیت خواب‌آور: دانه‌های اسپند که به صورت خوراکی مصرف می‌شوند، می‌توانند به عنوان داروی خواب‌آور استفاده شوند.
۲. ضد کرم: دانه‌های این گیاه می‌توانند به طور مستقیم برای از بین بردن کرم‌های روده‌ای مصرف شوند.
۳. ضدعفونی‌کننده: از گذشته به صورت سنتی از دود تولید شده از دانه‌های اسپند برای مقابله با بلایای طبیعی استفاده می‌شد؛ اما بعدها مشخص شد که این دود می‌تواند میکروب‌های مضر را نابود کند.
حکمای طب سنتی بر این باورند که ایران: به عنوان ضد انگل و خواب‌آور شناخته می‌شود، همچنین مدر حیض (خون مربوط به عادت ماهانه) بوده و برای ریه و شش از رطوبت‌های زائد جلوگیری می‌کند، سستی کمر ناشی از افراط در شهوت را درمان کرده و از احتلام شبانه پیشگیری می‌نماید. این گیاه خاصیت مخدری دارد و به عنوان تب‌بر و مسکن درد معده نیز توصیه می‌شود. اسپند قادر است کرم‌های نواری روده را از بین ببرد، گازهای روده را برطرف کند، تولید شیر را افزایش دهد، به عنوان مدر عمل کرده و سودا و بلغم غلیظ را دفع کند، بدن را گرم کند و برای درمان استسقاء و یرقان مؤثر است. نوشیدن آن نیز برای درمان صرع، فلج، جنون و دیگر بیماری‌های مغزی موثر است.
سایر کاربردهای اسپند در طب سنتی:
۱. کسانی که به سیاتیک مبتلا هستند، اگر به مدت پانزده شب هر شب ۵ تا ۷ گرم از اسپند را مصرف کنند، می‌توانند از این بیماری رهایی یابند.
۲. ترکیب اسپند با تخم کتان، در میزان مساوی و مخلوط با عسل، به عنوان درمانی مفید برای تنگی نفس شناخته می‌شود.
۳. هر روز حدود یک قاشق چای‌خوری فوتی از آن را بخیسانید و سپس آن را بنوشید. این فرآیند به تصفیه خون و رفع یبوست کمک می‌کند.
۴. هر صبح ناشتا یک قاشق چای‌خوری اسپند را با مقداری خاکشیر مخلوط کرده و بدون تماس دندان با آن مصرف کنید تا به درمان بی‌اختیاری ادرار کمک شود.
۵. برای تهیه معجونی از آن، ۴۵ گرم اسپند را با ۱۵ کیلوگرم آب انگور بجوشانید به گونه‌ای که ۴/۳ آب تبخیر شود و ۴/۱ باقی بماند، و به مدت یک ماه هر روز یک فنجان از آن مصرف شود. این معجون به درمان سردرد مزمن و صرع کمک کرده و گفته می‌شود که برای زنانی که فقط یک بار حامله شده‌اند و موفق به بارداری مجدد نشده‌اند، می‌تواند موجب بارداری مجدد شود.
۶. استنشاق بخور این گیاه می‌تواند به تسکین درد دندان کمک کند. طریقه استفاده: هر شب قبل از خواب یک قاشق چای‌خوری از آن را در دهان گذاشته و با آب گرم میل کنید. این روش باید به مدت یک هفته تداوم یابد. توجه داشته باشید که این روش برای افرادی با مزاج گرم ممکن است مضر باشد و ممکن است منجر به سردرد، استفراغ و ناراحتی‌های معده گردد، که در این صورت می‌توان از رب میوه‌های ترش یا سکنجبین و دیگر ترشی‌ها به عنوان مصلح استفاده کرد. مقدار مصرف اسپند معمولاً بین ۵ تا ۱۰ گرم است و می‌توان از تخم سداب به عنوان جایگزین آن استفاده کرد.