به‌طور معمول، سکته‌های مغزی بیشتر در افراد مسن مشاهده می‌شود و این امر در بسیاری از مواقع صحت دارد. در سنین بالا به دلیل وجود بیماری‌های عروقی نظیر دیابت و فشار خون، لخته‌هایی در عروق مغزی شکل می‌گیرد و سکته مغزی این پدیده به وقوع می‌پیوندد. اما سکته مغزی به هیچ عنوان منحصر به سنین بالاست و در جوانان نیز ممکن است رخ دهد. این امر به‌ویژه هنگامی تعجب‌برانگیز است که فرد مبتلا کمتر از ۴۰ سال سن داشته باشد. اما این سؤال پیش می‌آید که چه عواملی باعث این مشکل در جوانان می‌شود؟
بررسی‌های اخیر در کشور نشان داده است که استرس تأثیرات مخربی بر متابولیسم بدن می‌گذارد و به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین دلایل سکته مغزی در میان جوانان شناخته می‌شود.
محققان ثابت کرده‌اند که استرس می‌تواند به دیواره رگ‌ها آسیب بزند و در نتیجه به بروز بیماری تصلب شرایین و سکته‌های مغزی منجر شود.
سطح بالای استرس در جوانان جامعه ما به‌طور قابل‌توجهی بالاست و این عامل می‌تواند موجب افزایش میزان کورتیزول خون شود. اگر این سطح به‌طور مداوم بالا باشد، تأثیر منفی بر سیستم گردش خون گذاشته و می‌تواند عاملی برای سکته مغزی گردد.
افزایش تمایل به مصرف دخانیات، به‌ویژه قلیان، در میان جوانان از دیگر عوامل تأثیرگذار محسوب می‌شود که به‌طور قابل توجهی بر عروق مغزی و سیستم قلبی-عروقی اثر می‌گذارد.
تغییر در الگوهای غذایی و استفاده از فست فودها و غذاهای پرچرب و پرکالری نیز مورد دیگری است که باید مورد توجه قرار گیرد. البته گاهی مصرف غذاهای کم‌حجم و بی‌کیفیت نیز آثار منفی خاص خود را دارد.
ورزش و فعالیت بدنی منظم، عامل مؤثری در جلوگیری از بروز سکته مغزی به شمار می‌آید. ورزش‌های هوازی، به‌ویژه پیاده‌روی، نقش عمده‌ای در این پیشگیری ایفا می‌کنند.
متاسفانه، موارد سکته مغزی ناشی از مصرف مواد مخدر نیز رو به افزایش است که این خود زنگ خطری برای جوانان محسوب می‌شود.
بدون شک، آلودگی هوا، مخصوصاً در کلان‌شهرهایی مانند تهران، نیز می‌تواند در ایجاد سکته مغزی نقش داشته باشد.
یک نوع خاص از اختلالات عروقی مغز وجود دارد که به دلایل مادرزادی، رگ‌های خونی افراد به‌طرز غیرعادی نازک می‌شود و به‌طور ناگهانی دچار پارگی می‌شود. این وضعیت می‌تواند باعث بروز لخته و نهایتاً سکته گردد، اما ریشه اصلی سکته در جوانان به یک بیماری به نام نشانگان آنتی‌فسفولیپید بازمی‌گردد. در این بیماری، آنتی‌بادی‌هایی تولید می‌شوند که با فاکتورهای انعقادی خون تداخل کرده و موجب تشکیل لخته در عروق می‌گردند. به‌طور کلی، ۴۶ درصد سکته‌های مغزی در افراد زیر ۴۰ سال ناشی از وجود همین آنتی‌بادی‌هاست که در میان این قشر، ۷۰ تا ۸۰ درصد را زنان تشکیل می‌دهند.
این نشانگان به دو نوع اولیه و ثانویه تقسیم می‌شود؛ اولیه به معنی عدم شناسایی علت و ثانویه به علت وجود مشکلاتی مانند مصرف برخی داروها و… آنتی‌بادی در خون نمایان می‌شود. البته وجود آنتی‌بادی در خون افراد عادی نیز ممکن است، اما این به معنی ریسک بالا برای سکته مغزی در آینده نیست.
این بیماری بیشتر در زنان باردار، به‌ویژه پس از زایمان، شایع است، زیرا به‌دلیل افزایش هورمون‌های آزادشده از جفت و تخمدان، خاصیت انعقادی خون افزایش می‌یابد. از این رو، احتمال تشکیل لخته خون در نقاط مختلف بدن، شامل اندام‌های تحتانی و مغز، افزایش می‌یابد.
گاهی بیمارانی به پزشک مراجعه می‌کنند که دچار کاهش سطح هوش و اختلالات شناختی هستند و در سنین ۴۵ تا ۵۰ سالگی به‌نوعی به یک کودک بی‌گناه تبدیل می‌شوند؛ و وقتی پزشک ام‌ارآی درخواست می‌کند، با لخته‌های ریز متعدد در مغز آن‌ها روبرو می‌شود. این بیماران نیز به این نشانگان مبتلا هستند.
نوعی دیگر از آنتی‌فسفولیپید ثانویه به بیماری لوپوس مربوط می‌شود که یک اختلال خودایمنی است و افراد مبتلا، در معرض سکته مغزی و تشکیل لخته در ریه، پا و دیگر اندام‌ها قرار دارند.
بیماری دیگر نشانگان بهجت است که به‌ندرت، دیواره عروق را درگیر می‌سازد و از عوارض اختلال در دیواره عروق، بروز لخته است. اگر این لخته‌ها در مغز ایجاد شود، ممکن است به علائم فلج اندام‌ها، اختلال در راه رفتن و اختلال در گفتار منجر شود.
برای تشخیص نشانگان آنتی‌فسفولیپید، پزشک درخواست تست آنتی‌بادی می‌کند و در صورتی که در فاصله شش هفته، این تست (دو بار آزمایش) مثبت باشد، بیماری تأیید می‌گردد و درمان آن با استفاده از رقیق‌کننده‌های خون انجام می‌شود.
پنج علامت هشداردهنده سکته مغزی
علائم سکته مغزی به‌طور ناگهانی ظاهر می‌شوند. ازاین‌رو، توجه به زمان شروع این علائم اهمیت بالایی دارد. این علائم شامل موارد زیرند:
– احساس کرختی یا ضعف که معمولاً تنها در یک‌طرف صورت یا بدن، در یکی از دست‌ها یا پاها و به‌طرز ناگهانی مشاهده می‌شود.
– منگ و گیج شدن که منجر به اختلال ناگهانی در گفتار و مشکل در یافتن واژه‌های مناسب، یا حتی ناتوانی در درک کلام دیگران می‌شود.
– اختلال در راه رفتن که به‌دلیل سرگیجه ناگهانی، از دست دادن تعادل و عدم هماهنگی خود را نشان می‌دهد.
– تاری ناگهانی دید که مشکلات بینایی را در یک یا هر دو چشم ایجاد می‌کند، گاهی فرد دچار دوبینی یا تیرگی کلی در دید می‌شود.
– سردرد شدید و غیرمعمول که شبیه به یک ضربه ناگهانی است و می‌تواند با سرگیجه و حالت تهوع نیز همراه باشد.
پنج علامت دیگر که بیشتر در خانم‌ها شایع‌تر هستند، عبارتند از:
– احساس خستگی ناگهانی
– افتادن یا تشنج ناگهانی
– افزایش ناگهانی ضربان قلب
– بروز درد ناگهانی در قفسه سینه، دست، پا و صورت
– تنگی نفس به‌صورت ناگهانی یا حتی سکسکه
سکته یک وضعیت اورژانسی پزشکی به حساب می‌آید و تنها سه ساعت زمان برای متوقف ساختن آسیب‌های محتمل به مغز بیمار وجود دارد؛ بنابراین، هر گونه نشانه و علامتی، حتی اگر کوچک باشد، باید بلافاصله مورد توجه قرار گیرد.