تاکنون مجموعه‌ای از تحقیقات نشان داده‌اند که رژیم‌های غذایی که تحت عناوینی مانند «فَستینگ»، روزه‌داری متناوب یا روزه‌داری مقطعی شناخته می‌شوند، قادر به ارتقاء سلامتی و کاهش خطر ابتلا به سرطان هستند.
، با این حال برخی از پژوهش‌ها نتایج متفاوتی را در این خصوص ارائه داده‌اند.
فستینگ (Fasting) چیست؟
فستینگ یا روزه متناوب به معنای تغییرات دوره‌ای در زمان وعده‌های غذایی است. بر خلاف رژیم‌های غذایی سنتی که بر محتوای غذایی متمرکزند، این رویکرد به زمان مصرف غذا توجه دارد.
امروزه گزینه‌های متنوعی از برنامه‌های فستینگ وجود دارد. یک نمونه از آن، برنامه ۱۶/۸ است که برای هشت ساعت در روز غذا می‌خورید و در ادامه برای ۱۶ ساعت از خوردن پرهیز می‌کنید. گزینه محبوب دیگری، رژیم غذایی ۵:۲ است که در آن شما به طور معمول به مدت پنج روز تغذیه می‌کنید و سپس در دو روز دریافت کالری را محدود می‌سازید.
در استرالیا، رژیم غذایی نامناسب در ۷ درصد از total cases of بیماری‌ها همچون بیماری‌های عروق کرونر قلب، سکته مغزی، دیابت نوع ۲ و سرطان‌های روده و ریه مؤثر است. به طور جهانی، رژیم غذایی نامناسب با ۲۲ درصد از مرگ‌ومیرها در بزرگسالان بالای ۲۵ سال در ارتباط است.
رژیم فستینگ به خاطر مزایای بالقوه آن برای سلامتی اخیراً توجه بسیاری را به خود جلب کرده است. این نوع رژیم بر متابولیسم تأثیر می‌گذارد و ممکن است بر نحوه جذب مواد مغذی و روش سوزاندن انرژی از قند و چربی اثر داشته باشد.
مطالعه جدید چه یافته‌هایی دارد؟
تحقیقی که در نشریه Nature منتشر شده، نشان می‌دهد که وقتی موش‌ها بعد از دوره ناشتا بودن دوباره غذا می‌خورند، سلول‌های بنیادی روده آن‌ها که در فرآیند ترمیم روده نقشی اساسی دارند، فعال‌تر می‌شوند. این سلول‌ها در مقایسه با موش‌هایی که به طور کامل روزه‌داری کردند یا به‌طور معمول غذا مصرف می‌کردند، عملکرد بهتری در بازسازی نشان دادند.
این یافته‌ها حاکی از آن است که بدن ممکن است بعد از خوابیدن از ناشتا بودن، بهتر بتواند خود را ترمیم کند.
به طور کلی رژیم فستینگ برای افرادی که از سلامتی برخوردارند، بی‌خطر به حساب می‌آید، اما برای همه افراد مناسب نیست، به خصوص جمعیت‌هایی که دارای شرایط پزشکی خاصی هستند، با این حال متخصصان به این نکته اشاره می‌کنند که این تاثیرات می‌تواند جنبه منفی نیز به همراه داشته باشد. اگر در این شرایط تغییرات ژنتیکی وجود داشته باشد، افزایش بازسازی سلول‌های بنیادی پس از تغذیه مجدد می‌تواند خطر ابتلا به سرطان را تسهیل کند.
پلی آمین‌ها – مولکول‌های کلیدی در فرآیند رشد سلول – این بازسازی را در دوره پس از تغذیه مجدد انجام می‌دهند. این ترکیبات می‌توانند تحت تأثیر رژیم غذایی یا توسط باکتری‌های روده تولید شوند.
یافته‌ها نشان می‌دهند که در حالی که فستینگ در یک دوره مشخص و تغذیه مجدد می‌تواند به بهبود عملکرد و بازسازی سلول‌های بنیادی کمک کند، ولی ممکن است با خطر بالاتر ابتلا به سرطان، به‌ویژه اگر این فرایندهای فستینگ و تغذیه مجدد در طول زمان تکرار شوند، مرتبط باشد.
اگرچه این موضوع در موش‌ها نشان داده شده، ولی ارتباط میان فستینگ و خطر ابتلا به سرطان در انسان‌ها از پیچیدگی بیشتری برخوردار است و هنوز به‌طور کامل مشخص نشده است.
تحقیقات دیگر چه نتایجی را به همراه دارند؟
برخی از پژوهش‌ها که بر روی حیوانات انجام شده‌اند، نشان داده‌اند که رژیم فستینگ می‌تواند به کاهش وزن، بهبود فشار خون و سطح قند خون و در نتیجه کاهش خطر ابتلا به دیابت و بیماری‌های قلبی کمک کند.
تحقیقات انسانی نشان می‌دهند که رژیم فستینگ می‌تواند به کاهش وزن بدن، بهبود وضعیت متابولیک، کاهش التهاب و تقویت فرآیندهای ترمیم سلولی بیانجامد که منجر به حذف سلول‌های آسیب‌دیده‌ای می‌شود که ممکن است منشاء سرطانی داشته باشند.
با این حال، برخی تحقیقات دیگر هشدار می‌دهند که مزایای این نوع رژیم غذایی مشابه آنچه است که می‌توان از طریق محدودیت کالری به دست آورد و تا به حال شواهد کافی برای تأیید کاهش خطر سرطان در انسان در پی این رژیم غذایی وجود ندارد.
وضعیت افراد مبتلا به سرطان چطور است؟
به گزارش نشریه تخصصی «مدیکال اکسپرس»، مطالعاتی که بر روی افراد مبتلا به سرطان انجام شده‌اند، فستینگ را به عنوان راهی برای کاهش عوارض جانبی شیمی‌درمانی و بهبود اثربخشی درمان‌های سرطان و کاهش آسیب به سلول‌های سالم معرفی کرده‌اند.
ثابت شده که فستینگ به مدت طولانی در برخی از بیماران سرطانی ایمن است و ممکن است قادر باشد رشد تومور را کاهش دهد.
تحقیقات با استفاده از موش‌ها نشان می‌دهد که رژیم فستینگ می‌تواند به کاهش وزن، بهبود فشار خون و سطح قند خون کمک کند و به دنبال آن خطر ابتلا به دیابت و بیماری‌های قلبی را کاهش دهد، از سوی دیگر برخی کارشناسان توصیه به احتیاط می‌کنند. پژوهش‌ها در موش‌ها نشان داده‌اند که فستینگ ممکن است سیستم ایمنی را تضعیف کند و مقاومت بدن را در برابر عفونت‌ها کاهش دهد که این موضوع می‌تواند به بروز مشکلات بزرگتری در سلامتی افراد مبتلا منجر شود.
با این حال، در حال حاضر مدرکی مبنی بر افزایش خطر عفونت‌های باکتریایی در انسان‌ها گزارش نشده است.
آیا آزمایش رژیم فستینگ بی‌خطر است؟
دیدگاه فعلی راجع به رژیم فستینگ این است که می‌تواند به‌صورت مفید عمل کند، اما کارشناسان بر این باورند که نیاز به تحقیقات بیشتری وجود دارد.
شواهد مناسب و کافی در مورد مزایای کوتاه‌مدت نظیر کاهش وزن و بهبود سلامت عمومی موجود است. ولی ما هنوز به شناخت کافی درباره اثرات بلندمدت این رژیم، بخصوص در زمینه خطر سرطان و سایر مشکلات مرتبط با سیستم ایمنی نرسیده‌ایم.
با توجه به اینکه روش‌های مختلفی برای رژیم فستینگ وجود دارد و هر فرد واکنش‌های متفاوتی نشان می‌دهد، توصیه‌های عمومی که برای همه مفید باشد، سخت به نظر می‌رسد. اکثر افرادی که در این تحقیقات مشارکت دارند، دارای اضافه وزن، دیابت یا سایر مسائل بهداشتی هستند و لذا نمی‌دانیم که این نتایج چگونه در جامعه‌ای وسیع‌تر قابل اجراست.
به طور کلی رژیم فستینگ برای سلامت یک فرد عموماً بی‌خطر شناخته می‌شود، اما برای برخی افراد مناسب نیست، به ویژه آن‌هایی که دارای شرایط پزشکی خاص هستند. همچنین زنان باردار یا شیرده و افرادی که سابقه اختلالات تغذیه‌ای دارند باید با احتیاط بیشتری عمل کنند. به همین خاطر پیش از آغاز هرگونه برنامه روزه‌داری، مشورت با یک متخصص بهداشت ضروری است.