“`html
مدارس دولتی آخرین پناهگاه آموزش رایگان در ایران به شمار می‌آیند، مکان‌هایی که طبق قانون موظف‌اند خدمات آموزشی رایگان را به تمامی دانش‌آموزان از پایه اول تا مقاطع پیش دانشگاهی ارائه دهند. در اصل ۳۰ قانون اساسی به این موضوع اشاره شده است: «دولت ملزم است که امکانات آموزش و پرورش رایگان را برای تمامی جامعه تا اتمام دوره متوسطه فراهم نماید و برای دوره‌های عالی تحصیلی، این خدمات را تا حد خودکفایی کشور به‌صورت رایگان گسترش دهد.»
با این حال، در یک رویه‌ی غیرقانونی، برخی از مدارس دولتی از والدین دانش‌آموزان درخواست وجهی برای ثبت نام می‌کنند. گزارش‌ها حاکی از آن است که عدم پرداخت این مبلغ ممکن است به عدم ثبت‌نام دانش‌آموزان منجر شود.
دغدغه‌های مدارس دولتی
این امکان در سال‌های اخیر با چالش‌هایی رو برو شده است، چالش‌هایی که شامل اخذ هزینه‌های نا معقول از سوی مدارس دولتی، مشکلات در ثبت‌نام و کاهش محسوس کیفیت و امکانات آموزشی می‌شود؛ مسائلی که در کنکور ۱۴۰۳ نیز خود را نمایان کرد. اگرچه در جواب به این پرسش که چرا برخی مدارس دولتی دست به دریافت هزینه می‌زنند، این نهادها پاسخ‌های از پیش تهیه‌شده‌ای دارند، اما هیچ یک از این پاسخ‌ها بر نقض قانون آموزش رایگان صحه نمی‌گذارد. در سال جاری نیز وزارت آموزش و پرورش بر این نکته تأکید کرد که باید مدارس دولتی هیچ هزینه‌ای از خانواده‌ها دریافت نکنند. با این وجود، این تأکید چندان جدی گرفته نشده است.
نظرات مخاطبین
تلاش‌های خبرنگار «انتخاب» برای برقراری ارتباط با روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش به نتیجه نرسید و پاسخی مشخص به این پرسش‌ها دریافت نکرد. بنابراین به سراغ خانواده‌هایی رفتیم که نتوانسته‌اند فرزندان خود را در مدارسی دولتی ثبت‌نام کنند.
مهتاب یوسفی، مادر یکی از دانش‌آموزان، در گفت‌وگو با خبرنگار انتخاب اظهار داشت: «برای ثبت‌نام فرزندم در یک مدرسه دولتی به یکی از مدارس مراجعه کردم. امسال وضعیت مالی‌ام اجازه نمی‌داد که هزینه‌های غیرانتفاعی را پرداخت کنم. با این حال، روند ثبت‌نام بسیار طولانی و فرسایشی بود و از همان ابتدا به ما می‌گفتند که جای خالی ندارند، تا جایی که در میانه راه به فکر مدرسه غیرانتفاعی برای فرزندم افتادم. بعد از گذراندن پروسه ثبت‌نام، متوجه شدم که باید مبلغی پرداخت کنم که بهانه‌هایی متفاوت داشت. هرچند مقدار پولی که درخواست شده بود زیاد نبود، ولی با تصوری که از مدارس دولتی داشتم، کاملاً متفاوت بود.»
این موضوع در فضای مجازی نیز بازتاب داشت. کاربری به نام علی در شبکه اجتماعی x نوشته است: «خانواده‌های ایرانی که باید برای تحصیل فرزندان خود در مدارس دولتی که طبق قانون رایگان هستند، هزینه‌ای بپردازند، واقعاً نادرست است.»
کاربر دیگری به نام الهام نوشت: «برای ثبت‌نام فرزندم به مدرسه دولتی نزدیک منزل رفتم. علاوه بر اینکه از من پول خواسته شد، روند ثبت‌نام نیز به شدت دشوار شده و برخی خانواده‌ها بدون ثبت‌نام، دست خالی برگشتند.»
یکی از مخاطبان «انتخاب» به نام مجید نیز از گران بودن شهریه‌های مدارس دولتی شکایت کرده و می‌گوید: «بیشتر مدارس دولتی در ارومیه از والدین وجه می‌طلبند، و تا پول ندهند کارنامه نمی‌دهند و ثبت‌نام نمی‌کنند. باید به چه کسی بگوییم؟ کجا باید شکایت کنیم؟ مگر مدرسه دولتی نیست و بر اساس اصول نباید رایگان باشد؟ واقعاً خسته شده‌ایم.»
مواضع مسئولین
حمید طریفی، معاون ابتدایی آموزش و پرورش در تیرماه امسال بیان کرد: «هیچ اجبار قانونی برای کمک به مدارس وجود ندارد و خانواده‌ها فقط می‌توانند در قالب انجمن اولیاء و مربیان مشارکت مالی خود را انجام دهند. در زمان ثبت‌نام حتی مدارس هیئت امنایی که فعالیت‌های فوق برنامه را به صورت اختیاری ارائه می‌دهند، هزینه‌ای برای کلاس‌های فوق برنامه در طول سال تحصیلی از دانش‌آموزان نمی‌گیرند.»
منصور مجاوری، مدیرکل اسبق بودجه وزارت آموزش‌و‌پرورش درباره دریافت پول از خانواده‌ها در مدارس دولتی فرمود: «من از مدارسی بازرسی به عمل آوردم که در گذشته حدود ۲ میلیارد تومان پول در حساب‌هایشان موجود بوده است. اصطلاحی داریم مبنی بر اینکه “حساب‌های مدارس همچون چاه ویل هستند” و مدیران مدارسی که از این وجوه کنترل دارند، اختیار تام دارند. متأسفانه هیچگونه نظارتی بر روی این وجوه دریافتی وجود ندارد. در طول دو دهه اخیر، دیوان محاسبات و سازمان حسابرسی چه نظارتی بر حساب‌های مدارس دولتی انجام داده‌اند؟ اگر هم نظارتی وجود داشته، تنها در صورت وقوع یک تخلف مالی جدی صورت گرفته است.»
راه‌حل‌ها
طبق آنچه از میان شهروندان و رسانه‌ها بیان شده است، تنها یک روش برای بهبود عملکرد مدارس دولتی و جلوگیری از بی‌قانونی در آنها وجود دارد: نظارت، نظارت و باز هم نظارت.
با ادامه شرایط دشوار اقتصادی و فشار بر خانواده‌ها، مراجعه به مدارس دولتی افزایش خواهد یافت و به تبع آن، زمینه‌های تخلف نیز بیشتر خواهد شد؛ به همین دلیل، باید از همین اکنون تدبیری برای پیشگیری از این مسائل اندیشیده شود.
“`