بعد از اجرای تحریمهای ایالات متحده و سه کشور اروپایی علیه صنعت هوانوردی ایران، وزیر امور خارجه ایران در روز شنبه اعلام کرد که تهران از آمادگی خود برای حل و فصل اختلافات «بر مبنای احترام متقابل و نه از طریق تحریمها یا فشار» خبر داد و آمادگی برای گفتگو و دیپلماسی را ابراز کرد.
بیانات عباس عراقچی یک روز پس از اظهارات دیپلمات ارشد اتحادیه اروپا مطرح شد که از آن زمان به بررسی تحریمهای جدیدی علیه بخش هوانوردی ایران به دلیل گزارشهایی مبنی بر انتقال موشکهای بالستیک به روسیه خبر داده است.
عباس عراقچی در پاسخ به این اظهارات گفت: «جمهوری اسلامی ایران با تمام قوا به مسیر خود ادامه میدهد. ما هرگز گفتگوهای سازنده را برای رسیدن به توافق بر سر مسائل مورد اختلاف متوقف نکردهایم، اما این گفتگوها باید بر اساس احترام متقابل باشد و نه بر پایه تحریمها یا فشارها.»
وزیر امور خارجه ایران همچنین در روز چهارشنبه در پلتفرم اجتماعی ایکس نوشت: «بار دیگر، آمریکا و اروپا بر مبنای اطلاعات نادرست و منطق معیوب عمل کردند. ایران هیچ موشکی به روسیه ارسال نکرده است. کلام تمام.»
کشورهای آمریکا، آلمان، بریتانیا و فرانسه در روز سهشنبه اقدام به اعمال تحریمهای جدیدی علیه ایران کردند که شامل محدودیتهایی برای شرکت هواپیمایی ملی «ایران ایر» هم بود.
پس از انتخاب مسعود پزشکیان به عنوان رئیسجمهور ایران در ماه ژوئیه، دولت او تمایل خود را به برقراری دوباره ارتباط با غرب به منظور بهبود روابط و کاهش تحریمها نشان داده است.
اما به نظر میرسد که تعامل برای ایران در شرایط کنونی بیش از هر زمان دیگری پیچیده شده است. تهران درگیر مناقشات منطقهای است، توافق هستهای در شرف از هم پاشیدن قرار دارد و تحریمها تأثیرات جبرانناپذیری بر اقتصاد کشور وارد کرده است. در عین حال، ایالات متحده ایران را به ارسال موشکهای بالستیک به روسیه متهم کرده و تحریمهای جدیدی وضع کرده است.
علیرغم این تحولات اخیر، دیپلماتها و مسئولان منطقهای اعتقاد دارند که این شرایط نمیتواند تلاشهای مسعود پزشکیان برای خارج کردن کشورش از انزوا را کمرنگ کند. به گفته یک دیپلمات عرب به روزنامه واشنگتنپست، این تلاشها تنها گزینه موجود به شمار میرود.
روزنامه واشنگتنپست روز شنبه ۱۴ سپتامبر به نقل از یک دیپلمات عرب که بهطور مکرر با مقامات ایرانی دیدار میکند (اما به دلیل حساسیتهای موضوع خواست نامش فاش نشود) نوشت: «در این شرایط زمان به نفع ایران نیست.» وی افزود: به نظر میرسد ایران تمایل دارد تا به نوعی پیشرفت در مسیر تعامل برای کاهش فشارهای داخلی و بینالمللی برسد.»
تحریمهای اخیر به شکل کمتری از انتظارات ظاهر شده است. اقدامات جدید عمدتاً علیه بخش هوانوردی ایران تأثیر گذاشته و ممکن است ماهها زمان ببرد تا به مرحله اجرایی برسند.
در هنگامی که آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه آمریکا در روز سهشنبه به اعلام تحریمهای جدید پرداخت، او به کوششهای دیپلماتیک ایران اشاره کرد و گفت: «رئیسجمهور و وزیر امور خارجه جدید ایران بارها تمایل خود را برای تعامل دوباره با اروپا و تعدیل تحریمها نشان دادهاند. اما اقداماتی که به بیثباتی دامن میزند، نتیجه معکوس خواهد داشت.»
حد رغم هشدارهای کشورهای اروپایی مبنی بر اینکه انتقال موشکهای بالستیک ایران به روسیه به «خط قرمز» در جنگ اوکراین نزدیک میشود، اما شدت تحریمهای وضع شده اخیر کمتر از آنچه انتظار میرفت، به نظر میرسد. اقدامات جدید عمدتاً بر بخش هوانوردی ملی ایران تمرکز دارد و ممکن است اجرایی شدن آن زمان زیادی ببرد.
به گفته نیکول گراجوسکی، یکی از کارشناسان اندیشکده کارنگی، توافقنامه مدل موشکهای بالستیک با روسیه، که وزارت خزانهداری ادعا کرد پیش از آمدن قدرت پزشکیان مذاکره شده بود، نشاندهنده این واقعیت است که سیاست ایران اغلب در دو مسیر مستقل حرکت میکند.
گراجوسکی، نویسنده کتابی تحت عنوان روسیه و ایران، تصریح کرد: در حالی که مقامات غیرنظامی ایران ممکن است خواستار اصلاحات و دیپلماسی باشند، اما برخی از اهداف بلندمدت خود را پیگیری میکنند.
پس از ترور اسماعیل هنیه، رهبر حماس در تهران در ماه ژوئیه، ایران وعده داده است که پاسخی «قاطعانه» خواهد داد. با این حال، پس از گذشت بیش از یک ماه از این تهدید، مقامات آمریکایی بر این باورند که هر روز که میگذرد، احتمال وقوع یک حادثه بزرگ و افزایش تنشها کاهش مییابد، اگرچه تجهیزات نظامی اضافی آمریکا به عنوان یک عامل پیشگیرانه تا حدی در منطقه مستقر هستند.
این وضعیت خود گواهی از وضعیت کنونی است. وضعیتی که ایران را در دو راهیهای دشواری قرار داده است.
