در دنیای کنونی، انواعی از بیماری‌ها وجود دارند که به‌وضوح تحت تأثیر شیوه و سبک زندگی افراد قرار می‌گیرند. عادات غذایی نادرست، استفاده از محصولات دخانی، الکل و کم‌تحرکی از جمله عواملی هستند که می‌توانند بر بروز یا پیشگیری از این بیماری‌ها موثر باشند. سرطان پستان در خانم‌ها به‌عنوان یکی از این بیماری‌ها شناخته می‌شود. عوامل متفاوتی می‌توانند در پیشگیری یا درمان این نوع سرطان موثر باشند و با رعایت آن‌ها در زندگی روزمره، خانم‌ها می‌توانند از بروز آن جلوگیری کنند یا در صورت ابتلا، با به‌کارگیری تدابیر خاص به روند درمان خود یاری رسانند و مثل سایر افراد جامعه به زندگی عادی خود ادامه دهند. در این راستا، با دکتر نجمه باقرحسینی، فلوشیپ فوق تخصص جراحی انکوپلاستیک (سرطان) و عضو فعال انجمن علمی جراحان پستان ایران گفت‌وگویی داشته‌ایم که بخش دوم و پایانی آن در ادامه پیش روی شماست:
بارداری چه نقشی در پیشگیری از سرطان پستان ایفا می‌کند؟
بارداری ممکن است برای زنانی که از نظر روانی و اجتماعی در وضعیت خوبی قرار دارند، تأثیرات مثبتی بر سلامت جسمی آنان داشته باشد. از طرفی، بارداری دیرهنگام ممکن است به‌عنوان عاملی خطرزا برای توسعه سرطان پستان به حساب بیاید. این موضوع به این دلیل است که سپری کردن ۹ ماه بارداری و رفتن جنین به مرحله نهایی بلوغ، باعث بلوغ سلول‌های پستان می‌شود که این امر خطر ابتلا به سرطان، اختلالات ژنتیکی و آسیب به DNA سلول‌های پستان را کاهش می‌دهد. هر بافتی که رشد ناکافی داشته باشد، ممکن است با خطاهای مختلفی در تولید سلول‌های جدید مواجه شود که در نهایت به ایجاد سلول‌های سرطانی منجر خواهد شد.
علاوه بر این، به مادران توصیه می‌شود که بعد از زایمان تا حداقل دو سال به نوزاد خود شیر دهند. در دوران شیردهی، چرخه‌های قاعدگی ممکن است به حالت تعادل برگردند که این توقف، تأثیر هورمون‌های زنانه بر پستان را کاهش خواهد داد. زیرا مقدار زیاد این هورمون‌ها می‌تواند احتمال تغییرات ناخواسته در سلول‌های پستان را افزایش دهد. همچنین، در دوران شیردهی، مجاری شیری به تمایز کافی دست می‌یابند. به‌طور کلی، هر سلولی که به این تمایز برسد، کمتر در معرض خطر خطا و آسیب‌پذیری خواهد بود.
چقدر تغذیه می‌تواند بر بروز سرطان پستان تاثیرگذار باشد؟
عوامل غذایی به شدت می‌توانند در کاهش احتمال ابتلا به سرطان پستان تاثیر داشته باشند، به‌ویژه با کاهش میزان چربی‌های مضر. پیشنهاد می‌شود که از چربی‌های سالم مانند روغن زیتون استفاده گردد، زیرا این نوع چربی‌ها خواص آنتی‌اکسیدانی دارند که به کاهش ریسک سرطان یاری می‌کنند.
نکته مهم دیگر افزایش مصرف فیبر، سبزیجات و میوه‌ها در رژیم غذایی است. همچنین، خانم‌ها می‌توانند با استفاده از مکمل‌های ویتامین D و کنترل منظم سطح سرمی این ویتامین، به بهبود وضعیت خود کمک کنند. اگر سطح ویتامین D پایینی وجود داشته باشد، پزشک ممکن است مصرف مکمل ویتامین D را تجویز کند، چرا که این ویتامین در کنترل متابولیسم سلول‌های سرطانی نقش مهمی دارد.
مصرف ویتامین E و C نیز برای خانم‌هایی که به سرطان پستان مبتلا هستند، می‌تواند احتمال بازگشت بیماری را کاهش دهد. همچنین، توصیه می‌شود که مصرف متعادل گوشت قرمز و افزوده کردن ماهی به رژیم غذایی مدنظر قرار گیرد.
مصرف چای و قهوه تا چه حد می‌تواند عوارض داشته باشد؟
باید توازن مصرف چای و قهوه را در رژیم غذایی برقرار کرد. مصرف زیاد از حد این نوشیدنی‌ها در برخی خانم‌ها، به دلیل وجود بافت غددی بیشتر در سینه‌ها یا وجود تغییرات فیبروکیستیک ممکن است باعث به وجود آمدن احساس ناخوشایند و دردهای مزمن و مبهم در ناحیه سینه شود. با این حال، نوشیدن یک فنجان قهوه در روز برای اکثر بانوان مشکلی به وجود نخواهد آورد.
چگونه با تغییرات در سبک زندگی می‌توان به درمان سرطان پستان کمک کرد؟
چنانچه خانمی به سرطان پستان مبتلا شود، این بیماری تحت‌اللفظ تحت تأثیر زیرمجموعه‌های گوناگونی قرار دارد که بر اساس هرکدام، درمان‌های پزشکی و علمی خاصی ارائه می‌شود. تحقیقات نشان می‌دهد که خانم‌های مبتلا به این نوع سرطان باید برای کنترل وزن خود تلاش نمایند، چرا که چربی اضافی بدن مربوط به افزایش هورمون‌های زنانه است که می‌تواند رشد سلول‌های سرطانی را تسریع کند. هورمون‌های زنانه مانند استروژن و پروژسترون می‌توانند به پروسه رشد سلول‌های سرطانی کمک نمایند. بنابراین، اهمیت فراوانی در کاهش چربی بدن و کنترل وزن وجود دارد.
همچنین، قطع مصرف الکل و سیگار و انجام تمرینات ورزشی به‌طور منظم به شدت توصیه می‌شود. ورزش نه‌تنها به سلامتی جسمی یاری می‌کند، بلکه تأثیر مثبتی بر روحیه بیماران دارد و اجازه می‌دهد که با انرژی بیشتری به زندگی روزمره خود ادامه دهند. این تغییرات در سبک زندگی می‌تواند به‌عنوان پشتیبان روش‌های علمی درمان، به بهبود وضعیت خانم‌های مبتلا به سرطان پستان کمک به سزایی کند.
چقدر حالت روحی بیمار می‌تواند در فرآیند درمان تأثیر داشته باشد؟
زمانی که فرد متوجه ابتلا به بیماری خود می‌شود، به‌طور قطع با استرس و فشار روانی زیادی روبرو خواهد شد. بیمار حق دارد که مراحل مختلفی از ناراحتی و شوک را تجربه کند. بسیار حیاتی است که بیمار با کمک اطرافیان یا حتی شرکت در جلسات مشاوره، این دوره را به خوبی پشت سر گذاشته و با تجدید روحیه و عزم راسخ به زندگی ادامه دهد.
در ارتباط با سرطان پستان، دستاوردهای علمی در عرصه درمانی درخورتوجه است و درب‌های جدیدی را بر روی بیماران گشوده است. به طوری که وقتی برای هر چالشی راه حلی موجود باشد، نگرانی‌ها به‌شدت کاهش خواهد یافت.
بدون تردید، استرس به دلیل افزایش سطح کورتیزول در خون که به‌عنوان هورمون استرس شناخته می‌شود، ارتباط مستقیمی دارد. به‌علاوه، با افزایش استرس و عدم توانایی در کنترل آن، سطح کورتیزول در بدن بالا رفته و سیستم بدن از حالت تعادل خارج می‌شود. در نتیجه، سیستم ایمنی تضعیف شده و توانایی بدن در مقابله با سلول‌های غیرعادی کاهش می‌یابد. این وضعیت قطعا پیامدهای منفی بیشتری را به همراه خواهد داشت. از این روی، ضرورت دارد که به بیماران گفته شود که ما احساسی درد و نگرانی آن‌ها را درک می‌کنیم و می‌دانیم که نسبت به وضعیت خود احساس ناراحتی دارند. اما بایستی به خاطر داشته باشید که راه‌حل‌هایی وجود دارد، لذا با حفظ روحیه، فرآیند درمان با کارآیی بیشتری انجام خواهد شد و اثرات مثبت درمان نیز بالا خواهد رفت. مطالعات مختلف نشان داده‌اند که آرامش، حتی از طریق دعا و نیایش، می‌تواند نتایج مثبت چشمگیری بر روند درمان داشته و به بهبودی سریع‌تر بیماران یاری رساند.
شناسایی زودهنگام چگونه می‌تواند بر فرایند درمان سرطان پستان تأثیر بگذارد؟
سرطان به‌عنوان یکی از معضلات بهداشت عمومی جهانی شناخته می‌شود که منجر به مرگ و ناتوانی در بسیاری از افراد می‌گردد. بدین‌خاطر، همواره کوشش‌های جهانی برای جلوگیری از این بیماری یا تشخیص زودرس آن در مراحل ابتدایی صورت می‌گیرد تا درمان به‌طور مؤثرتری انجام شود. این قاعده درباره سرطان پستان نیز صدق می‌کند. لذا، برنامه‌های غربالگری برای این بیماری به مرحله اجرا درآمده‌اند. بر اساس توافق‌های بین‌المللی، متخصصان این زمینه توصیه می‌کنند که تمامی زنان در یک بازه سنی خاص به‌طور منظم مورد معاینه قرار بگیرند. به زنان آموزش داده می‌شود که هر سه ماه یک بار سینه‌های خود را بررسی نمایند و به صورت سالانه برای معاینات دقیق‌تر به جراح پستان مراجعه کنند. همچنین، روش‌های پاراکلینیک مثل ماموگرافی نیز برای شناسایی زودهنگام به‌کار گرفته می‌شود.
تشخیص زودهنگام در سرطان پستان از اهمیت بسیاری برخوردار است، زیرا می‌تواند به بیماران طول عمر بالایی ببخشد و در بسیاری از موارد، زنان مبتلا به طول عمر طبیعی خود ادامه دهند. طبق استانداردهای بین‌المللی که در ایران نیز به آن پایبندیم، توصیه می‌شود که تمامی زنان از ۵۲ سالگی به بعد هر سه ماه یک بار سینه‌های خود را بررسی کرده و سالانه به جراح پستان مراجعه کنند. در صورت وجود ناهنجاری خاصی در معاینات، بایستی فوراً به پزشک مراجعه کرد.
از ۴۰ سالگی به بعد، علاوه بر معاینات دوره‌ای، انجام ماموگرافی به‌عنوان یک روش تشخیصی پایه الزامی است. در صورت لزوم، سونوگرافی یا روش‌های تشخیصی دیگر نیز به کار گرفته خواهد شد. تاریخچه خانوادگی یکی از عواملی است که تغییر ناپذیر است، اما در افراد با سابقه خانوادگی، توصیه می‌شود که حتی قبل از ۴۰ سالگی به روش‌های تصویربرداری بیشتری اقدام شود.
در مورد جمعیت عمومی، انجام یک ماموگرافی پایه از ۴۰ سالگی به بعد باید در اولویت قرار گیرد. سپس، بر اساس معاینات و تشخیص پزشک، بازه‌های انجام ماموگرافی ممکن است سالانه، دوساله یا حتی سه‌ساله باشند.
توصیه مهم من به زنان این است که معاینات دوره‌ای خود را جدی بگیرند. پیگیری منظم معاینات از سوی خود فرد و پزشک می‌تواند در صورت وجود هرگونه تغییر به درمان به‌موقع کمک کند. درمان به موقع نه‌تنها سلامت بیمار را تضمین می‌کند بلکه می‌تواند ثبات و پایداری خانواده را حفظ نماید. در نتیجه، تمامی روش‌های موجود برای درمان سرطان پستان امیدبخش هستند؛ بنابراین اعتماد به پزشک و پیگیری منظم نتیجه‌بخش خواهد بود.