طبق گزارش خبرگزاری خبرآنلاین نقل از خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، کتاب «نبرد در آسمان» که به بازنگری خاطرات امیر خلبان فضلالله جاویدنیا پرداخته است، نخستین طرح نظامی جنگی ایران با عنوان «کمان ۹۹» را معرفی میکند که توسط نیروی هوایی ارتش ارائه شد تا جواب دندانشکنی به حملهی عراق در آخرین روزهای تابستان باشد. برنامه عملیات تحت عنوانی که با همکاری ۱۴۰ فروند هواپیما به مرحله اجرا درآمد، از این قرار بود که در سحرگاه روز اولین مهر، جنگندههای اف ۱۴ نیروی هوایی ایران، منطقه مرزی ما با عراق را، از ارومیه تا خارک، تحت پوشش قرار دهند. پس از این مرحله، جنگندههای شکاری اف ۴ و اف ۵ با عبور از مرز، به هدفهای مختلف در عمق خاک عراق حمله میکردند و مناطق مورد نظر را بمباران مینمودند.
مرحوم هاشمی رفسنجانی که در آن زمان ریاست مجلس شورای اسلامی را بر عهده داشت، در یادداشتهای خود تحت عنوان کتاب «انقلاب در بحران» مینویسد که نتایج ناامید کنندهی حملهی فراگیر نیروی هوایی عراق به زیرساختهای نظامی و صنعتی کشور، خارج از انتظار فرماندهان بعثی بود. زیرا آنها تصور میکردند که با این حمله قادرند نیروهای نظامی ما به ویژه نیروی هوایی را به زمین بزنند و پیروزی سریع خود را تضمین کنند. اما در اولین جلسه مسئولین نظامی ایران در همان شب حملهی عراق، تصمیم بر این شد که پاسخی قوی و مؤثر از سوی نیروی هوایی به متجاوزین داده شود. هدف کلیدی این عملیات که در صبح روز دوم جنگ اجرا شد، به نمایش گذاشتن قدرت و قابلیتهای ارتش برای وارد آوردن ضربهای قاطع به دشمن بود. در این عملیات، تأسیسات نظامی و صنعتی عراق، به ویژه پایگاههای هوایی، انبارهای سوخت و مهمات جنگندهها، و برجهای کنترل هوایی در سراسر عراق هدف قرار گرفتند و آسیبهای جدی به خطوط پشت جبهه عراق وارد شد که به مراتب بیشتر از خسارتهای وارده به ارتش ما در نخستین موج حملهی غافلگیرانهی عراق بود.
نتایج این عملیات، ارزیابیها و تخمینهای دشمن و حامیان آن را از توان دفاعی ما دستخوش تغییر ساخت. آنها با استناد به اظهارات صدام حسین در انتظار سقوط خوزستان و سرنگونی جمهوری اسلامی در کمتر از یک هفته بودند و میگفتند که تجهیزات نیروی هوایی ایران ناشی از پشتیبانی آمریکایی است و در غیاب مشاوران آمریکایی، روحیه عملیاتی فرماندهان آنها کاهش پیدا کرده است. اما این عملیات موفق و گسترده، به وضوح این ادعا را نقض کرد. این حمله پیروزمندانه، از یک سو موجب تقویت روحیه مردم و نیروهای نظامی در داخل کشور شد و امیدواری به عملکرد ارتش را در مسئولان ایجاد کرد و از سوی دیگر، انعکاس وسیعی در رسانههای بینالمللی، به خصوص رسانههای غربی پیدا کرد.
مهدی بشارت، که در آن زمان کاردار سفارت ایران در بغداد بود، اثرات این حمله بزرگ را بهطور مستقیم تجربه کرد. او در خاطراتش که در کتاب «ما و عراق از گذشته دور تا به امروز» ذکر شده، مینویسد: «تلویزیون عراق با هیجان از حمله هوایی عراق به ایران صحبت میکرد و میگفت که تمامی هواپیماهای ایران نابود شدهاند. این موضوع مرا به شدت ناراحت کرده بود. دو روز بعد، در دفترم حس کردم که بغداد به لرزه درآمده است. هواپیماهای ما به بغداد یورش برده بودند. جنگندههای ایرانی مانند باران بر روی تاسیسات نظامی و دولتی عراق بمب میریختند. فرودگاه بغداد آسیبهای جدی دید و تا مدتی غیرقابل استفاده شد؛ به طوری که افرادی که قصد سفر به بغداد داشتند، به اردن میرفتند و از آنجا با اتومبیل به بغداد میآمدند. من و همکارانم در سفارت از موفقیت حملهی هوایی ایران سرشار از غرور و شادی شدیم.»
به روایت امیر سرتیپ خلبان حمید واحدی، در این عملیات تعداد ۱۴۰ فروند هواپیما به خاک عراق نفوذ کردند و تمام خطوط راداری و نقاط استراتژیک نظامی را بمباران کردند. به این عملیات «کمان ۹۹» گفته میشود چون گزارشهای این عملیات به ۹۹ صفحه رسید. در آن زمان به هر پرواز جنگندههای ما، به عنوان نمادی از تیر آرش کمانگیر نگاه میکردیم و به همین دلیل این عملیات را کمان ۹۹ نامیدیم که عملیاتی سرافرازانه بود. عملیات «کمان ۹۹» ضربهای به صدام وارد ساخت که به خاطر آن، بسیاری از پایگاههای آنها از توان عملیاتی خود محروم شدند.
۲۳۲۵۹
