در حال حاضر در سطح جهانی، ساخت و راه‌اندازی خطوط آهن سریع‌السیر به یکی از پروژه‌های پرچم‌دار تبدیل شده است که بسیاری از آنها در مرحله ساخت یا برنامه‌ریزی قرار دارند.
موضوع برقی کردن خطوط آهن در ایران، با اینکه از سال‌ها پیش مطرح شده، همچنان بر روی کاغذ مانده و در واقعیت تحقق نیافته است. در حال حاضر طول کل خطوط برقی در ایران، کمتر از ۲۰۰ کیلومتر بوده و شامل مسیرهای جلفا – تبریز و تبریز – آذرشهر می‌شود. پس از آن، دولت‌های مختلف بارها وعده‌های جذابی برای راه‌اندازی راه‌آهن برقی به ویژه در مسیر پرمسافر تهران – مشهد داده‌اند، اما هنوز هیچ یک از این قطارهای برقی به مسیر نیفتاده و به مقصد نرسیده‌اند. به همین منظور، ایسنا در مجموعه‌ای از مقالات به تحلیل قطارهای برقی و بررسی وضعیت آنها در کشورهای مختلف می‌پردازد.
در گزارش‌های پیشین، انواع قطارهای برقی چین معرفی شده و در مجموعه‌ای دیگر به تاریخچه نخستین راه‌آهن برقی و مسیرهای ریلی برقی در جهان اشاره شده است و همچنین به تأثیر مثبت این قطارها بر کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای پرداخته‌ایم. در گزارش دوم، لیستی از سریع‌ترین قطارهای مغناطیسی جهان ارائه شده و در گزارش سوم به بررسی دلایل محبوبیت قطارهای سریع‌السیر در چین پرداخته‌ایم. در بخش بعدی، سریع‌ترین قطارهای جهان را برای سال ۲۰۲۴ معرفی کرده و اکنون مقاله‌ای در خصوص کشورهای دارای خطوط ریلی سریع‌السیر تهیه کرده‌ایم.
حمل و نقل با این نوع قطارها در مسافت‌های طولانی در اروپا و آسیا با موفقیت زیادی همراه بوده و در مناطق خاورمیانه و قاره آمریکا در حال توسعه است. کشورهای بزرگی نظیر کانادا، استرالیا، روسیه و برزیل هنوز در حال برنامه‌ریزی برای معرفی خطوط سریع‌السیر هستند. مثال چین با داشتن ۴۰هزار کیلومتر خط پرسرعت، به وضوح نشان‌دهنده‌ی امکان‌پذیری راه‌آهن پرسرعت در مقیاس بزرگ است.
ایالات‌متحده تنها کشور قاره آمریکا با قطار سریع‌السیر است
در حال حاضر، ایالات‌متحده تنها کشور در قاره آمریکا محسوب می‌شود که جزئی از شبکه قطارهای سریع‌السیر را در اختیار دارد و این قطارها می‌توانند با سرعتی بالاتر از ۲۰۰ کیلومتر در ساعت (۱۲۵ مایل در ساعت) به حرکت درآیند. این قطارها در کریدور شمال شرقی، که واشنگتن دی سی و بوستون را به یکدیگر متصل می‌کند، توانایی حرکت با حداکثر سرعت عملیاتی ۲۴۱ کیلومتر در ساعت (۱۵۰ مایل در ساعت) را دارا هستند و انتظار می‌رود در سال جاری دو دسته از قطارهای جدید آسلا اکسپرس به شبکه قطارهای ایالات متحده افزوده شده و در نهایت سرعتی بالاتر از ۲۵۰ کیلومتر در ساعت (۱۵۵ مایل در ساعت) را به نمایش بگذارند.
البته، این سرعت هنوز به هیچ عنوان با سریع‌ترین قطارهای موجود در کشورهایی مانند چین، فرانسه، آلمان و ژاپن که می‌توانند به سرعت‌های حدود ۳۲۰ کیلومتر در ساعت (۱۹۹ مایل در ساعت) یا حتی ۴۶۰ کیلومتر در ساعت (۲۸۶ مایل در ساعت) برسند، قابل مقایسه نیست. مکزیک نیز به دنبال راه‌اندازی خط ریلی پرسرعتی با سرعت ۳۰۰ کیلومتر در ساعت (۱۸۶ مایل در ساعت) و طول ۲۱۰ کیلومتر (۱۳۰ مایل) از مکزیکو سیتی به ایالت کوئرتارو است.
موج ساخت و ساز خط‌آهن سریع‌السیر در آسیا
آسیا شاهد یک جنبش عظیم در زمینه ساخت خط‌های ریلی سریع‌السیر است و به زودی این خطوط فعالیت خود را آغاز خواهند کرد. در حال حاضر پروژه‌هایی در عراق در حال ساخت هستند که برای دستیابی به سرعت ۳۰۰ کیلومتر در ساعت (۱۸۶ مایل در ساعت) در مسیری به طول ۱۲۰۰ کیلومتر (۷۴۶ مایل) در نظر گرفته شده است. ایران نیز در حال توسعه مسیری پرسرعت است که انتظار می‌رود به سرعت ۲۵۰ کیلومتر در ساعت (۱۵۵ مایل در ساعت) بین تهران و اصفهان دست پیدا کند، در حالی که هند نیز به دنبال دستیابی به سرعت ۲۲۰ کیلومتر در ساعت (۱۳۷ مایل در ساعت) در مسیری مشابه بین بمبئی و احمدآباد است.
اکنون آسیا دارای چندین کشور با خطوط ریلی پرسرعت است و جدیدترین نمونه این اقدامات نیز در اندونزی به بهره‌برداری رسیده است. این خط‌آهن که از یک مسیر ۱۴۲ کیلومتری (۸۸ مایل) بین جاکارتا و باندونگ تشکیل شده، قادر است با سرعت ۳۰۰ کیلومتر در ساعت (۱۸۶ مایل در ساعت) تردد کند.
پروژه‌های در حال ساخت
تایلند به زودی پروژه‌ای دیگر را راه‌اندازی خواهد کرد که بانکوک را به شهرها و فرودگاه‌های مجاور پیوند می‌دهد، با این حال، سرعت عملیاتی آن به ۲۵۰ کیلومتر در ساعت (۱۵۵ مایل در ساعت) محدود خواهد بود. هر دو این پروژه‌ها با استفاده از بودجه طرح زیرساختی «کمربند و جاده» چین در حال ساخت هستند؛ این برنامه همچنین شامل پروژه راه‌آهن سریع‌السیر جدید ایران، طرح اتصال مالزی و سنگاپور و پروژه‌های بحث‌برانگیز و غیرسریع در لائوس است که تحت حمایت مالی چین قرار دارد.
همچنین ویتنام به مانند پروژه بزرگ عراق، برای تأمین مالی طرح‌های راه‌آهن سریع‌السیر خود با چین رقابت می‌کند. در سال ۲۰۲۲، ابتکار «کمربند و جاده» (و اعتبارات روسی) منجر به افتتاح خط ریلی با سرعت بالاتر در صربستان شد که اتصال بلگراد و بوداپست را مد نظر دارد و در حال حاضر در حال ساخت است.
پروژه راه‌آهن بالتیک که در حال حاضر در لیتوانی، لتونی و استونی در حال اجراست، با هدف اتصال این سه کشور به شبکه قطار اروپایی و معرفی گیج استاندارد به جای گیج عریض روسیه، عمدتاً تحت تأمین مالی اتحادیه اروپا پیش می‌رود.
اتحادیه اروپا همچنین هزینه‌های ارتقاء ریلی که در پرتغال و جمهوری چک در حال انجام است را تأمین کرده و به تازگی خط ریلی جدیدی را از چین خریداری کرده است. منابع مالی هند نیز غالباً از طرف ژاپن تأمین می‌شود، در حالی که مصر به روش‌های متنوع از بانک‌ها و وام‌دهندگان برای تأمین هزینه‌های خود استفاده می‌کند.