«قاچاق حیات وحش» به عنوان سومین تجارت غیرقانونی در سطح جهانی شناخته می‌شود و اشتیاق فزاینده به نگهداری از حیوانات، دلیلی بر شکل‌گیری بازار سیاهی برای خرید و فروش حیات وحش است.
، «قاچاق حیات وحش» به عملیات جمع‌آوری، جابجایی، و توزیع غیرقانونی حیوانات و محصولات مرتبط با آن‌ها اطلاق می‌شود. این فعالیت می‌تواند به صورت فراملی یا محلی انجام گیرد و یکی از دلایل اصلی انقراض گونه‌ها به شمار می‌رود. در ایران، قاچاق حیات وحش از طریق واسطه‌ها انجام می‌شود که این موضوع خطرات متعددی را برای حیوانات ایجاد می‌کند.
در واقع، قاچاق حیات وحش سومین تجارت غیرقانونی بزرگ در دنیا است و به طور قابل توجهی در حال افزایش است. عواملی همچون کاهش قبح اجتماعی، طولانی شدن فرآیند قانونی، فقر و نبود شغل، از جمله دلایل رشد قاچاق حیات وحش محسوب می‌شوند. تنها ماده ۲۵ قانون مبارزه با قاچاق کالا به این موضوع پرداخته و طبق تعاریف جهانی، صادرات و تجارت حیات وحش شامل مجازات‌هایی می‌گردد. پرندگانی همچون بالابان، هوبره، بحری وشاهین بالاترین آمار را در زمینه قاچاق گونه‌های حیات وحش به خود اختصاص داده‌اند.
بیشتر بخوانید:
ایران، مقصد قاچاق پرندگان زینتی
ضرورت تخصصی‌تر شدن رسیدگی به پرونده‌های قاچاق حیات وحش
بیشترین کشفیات حیات وحش قاچاق در ایران مربوط به مناطق جنوبی کشور است. سالانه تعدادی از پرندگان و پستانداران زنده‌گیری شده کشف می‌گردند، که البته این آمار تنها بخشی از کل قاچاق حیات وحش است و به غیر از آن، ایران به مرکز واردات قاچاق پرندگان زینتی تبدیل شده است.
افزایش تمایل عمومی به نگهداری از حیوانات زمینه‌ساز شکل‌گیری باندهای قاچاق حیات وحش به ویژه در تهران شده است. در کشور، مراکز رسمی برای نگهداری پرندگان زینتی وجود ندارد و در صورتی که پس از شناسایی، نتوان آن‌ها را به کشور مبدا برگرداند، مجبور به توزیع دوباره در بازار می‌شوند.
سرهنگ جمشید محبت خانی – فرمانده یگان حفاظت محیط زیست – در گفتگو با ایسنا به قاچاق حیات وحش می‌پردازد و می‌گوید: معاملات حیات وحش هم در فضای حقیقی و هم در دنیای مجازی انجام می‌شود. این خرید و فروش‌ها شامل مبادلات زنده و تاکسیدرمی است که هر دو به عنوان جرم شناخته می‌شوند و پیامدهای قانونی خاص خود را دارند. طی سال‌های اخیر، تعداد جرائم در این حوزه افزایش یافته است.
او در ادامه می‌افزاید: افرادی که در حوزه قاچاق حیات وحش فعالیت دارند، چه خریدار و چه فروشنده، هر دو مرتکب تخلف شده‌اند. همچنین نگهداری حیات وحش نیز جرم به حساب می‌آید و پرونده‌هایی علیه متخلفان تشکیل می‌شود.
محبت‌خانی بیان می‌کند: شهروندان در صورتی که مشاهده کنند کسی حیات وحش زنده یا تاکسیدرمی در اختیار دارد، می‌توانند با شماره ۱۵۴۰ تماس بگیرند یا اطلاعات را با محیط‌بانان پاسگاه‌های ما به اشتراک بگذارند. محیط‌بانان خود را برای حفظ محیط زیست فدا می‌کنند و این اقدام برای بهبود وضعیت طبیعی کشور است. مردم نیز باید به ما یاری رسانند چرا که حیات وحش جزئی از منافع ملی ما به حساب می‌آید.
فرمانده یگان حفاظت محیط زیست، پرندگان شکاری را بخش مهمی از قاچاق حیات به شمار می‌آورد و بیان می‌کند که همکاری ما با پلیس راه‌آهن، پلیس فرودگاه و مرزبانی فراجا به ثمر نشسته و کشفیات مناسبی تاکنون داشته‌ایم. اغلب این قاچاق‌ها در شمال کشور، استان‌های کویری و مکان‌های طبیعی زیستگاه‌های این پرندگان روی می‌دهد. قاچاقچیان این پرندگان را به صورت زنده شکار کرده و با قیمت‌های بالا در استان بوشهر و در مناطق همجوار کشورهای عربی به فروش می‌رسانند. در این وضعیت، اگر مردم هر فرد یا گروه قاچاقی را شناسایی کردند، حتماً ما را مطلع سازند.
او به آمار دستگیری قاچاقچیان حیات وحش اشاره کرده و می‌گوید: از مقام‌های نیروی انتظامی و قضایی که در این عرصه ما را یاری می‌دهند قدردانی می‌کنیم. امسال در حوزه زنده‌گیری پرندگان ۲۴۰ مورد دستگیری صورت گرفته و پنج مورد مربوط به زنده‌گیری پستانداران بوده است که در مجموع ۳۱۰ مورد دستگیری مرتبط با نگهداری و خرید و فروش حیات وحش زنده و غیر زنده ثبت شده است. در سال گذشته این تعداد تنها ۴۳ مورد بود که امسال به ۳۱۰ مورد افزایش یافته است و همکاری دستگاه‌ها و مردم در این زمینه تأثیر زیادی دارد. همچنین در فضای مجازی، امسال سه مورد کشف تاکسیدرمی داشتیم که نتیجه رصد دقیق ما در حوزه سایبری بوده است. همکاران ما با همکاری پلیس فتا به شناسایی متخلفین پرداخته‌اند. به‌علاوه، امسال ۲۵ مورد فروش حیات وحش به‌صورت زنده هم شناسایی و با آن برخورد شده است.
محبت‌خانی به بازارهای فروش حیات وحش اشاره کرده و می‌گوید: یکی از این بازارها در تهران، بازار خلیج فارس است که مالکیت آن متعلق به شهرداری تهران است. بارها به شهرداری این موضوع را گزارش داده‌ایم و خواستار همکاری شده‌ایم، اما متأسفانه تاکنون هیچ اقدامی در این زمینه صورت نگرفته است. این بازار تحت عنوان فروش طیور به فعالیت خود ادامه می‌دهد، ولی فعالیت‌های غیرقانونی در آن نیز وجود دارد.
او همچنین خوشحالی خود را از پیشرفت فرهنگ محیط زیستی مردم در سال‌های اخیر ابراز می‌کند و اظهار می‌دارد: قطعاً رسانه‌های جمعی در این زمینه تأثیرگذار بوده‌اند. وجود حیات وحش در طبیعت، تضمین‌کننده سلامت محیط زیست است. زمانی که حیات وحش در وضعیت خوبی باشد، این بدان معناست که آب، هوا، خاک و غذا فراهم است و این برای ما نشانه‌ای از دوام و بقا است. در غیر این صورت، اگر حیواناتی از بین بروند، سرمایه ملی را از دست خواهیم داد و عواقب آن را به سختی احساس خواهیم کرد. ماندگاری طبیعت تأثیر مثبتی بر انسان‌ها دارد؛ لذا امیدوارم تلاش‌ها برای حفظ محیط زیست و ارتقای فرهنگ ادامه یابد. حفاظت از محیط زیست مسئولیتی است که بر دوش ما در قبال نسل‌های آینده است. محیط زیست، ملک شخصی نیست، بلکه امانتی است که باید به نسل‌های آینده واگذار کنیم؛ بنابراین ضروری است که در کنار یکدیگر برای حفاظت از منافع و منابع ملی تلاش نماییم.
، در کنار ایجاد آموزش‌های جامع برای حفاظت از محیط زیست، نیاز به هماهنگی میان نهادهای ذی‌ربط، برخورد مؤثر و بازدارنده با متخلفان، ایجاد حساسیت عمومی و همکاری بیشتر برای ملزم کردن کشورهای حاشیه خلیج فارس به رعایت قوانین بین‌المللی، می‌تواند تأثیر زیادی در کاهش قاچاق حیات وحش باارزش کشور داشته باشد.