ناگوارترین سال در تاریخ انسانیت

سال ۵۳۶، سال دهم سلطنت ژوستینین یکم، که به عنوان یوستی‌نیانوس کبیر شناخته می‌شود، در تاریخ امپراتوری بیزانسی (روم شرقی) ثبت شده است. در این سال، پدیده‌ای مرموز به شکل یک مه غبارآلود در آسمان رخ داد که موجب مسدود شدن نور خورشید گردید. این رویداد، باعث کاهش قابل توجه دما در کره زمین شد و دنیای آن زمان را در هرج‌ومرج فرو برد و به تبع آن، خشکسالی، تخریب مزارع کشاورزی، برف در فصل تابستان در چین و قحطی‌های عظیم را به وجود آورد.

اگر از شما بپرسند بدترین سال در تاریخ انسان کدام است، پاسخ شما چه خواهد بود؟ سال ۱۳۴۷ میلادی یکی از سال‌های وحشتناک بود، سال مرگ سیاه که در آن طاعون خیارکی جان حدود یک‌چهارم تا یک‌سوم جمعیت قاره اروپا را گرفت؛ همچنین سال‌های جنگ جهانی دوم نیز برآورد می‌شود که جان نزدیک به ۶۰ میلیون نفر را در جبهه‌های جنگ و زیر بمباران‌ها گرفته است.

به نقل از راز بقا، ممکن است سال ۱۹۱۸ که شیوع آنفلوانزای خوکی به طور گسترده‌ای رخ داد را بدترین سال بدانند، زیرا تخمین زده می‌شود که این بیماری مهلک جان تا ۱۰۰ میلیون نفر را گرفت. اما بر خلاف تصورات رایج، سال ۵۳۶ میلادی بدترین سال در تاریخ تلقی می‌شود.

مک‌کورمیک و همکارانش در یک تحقیق اخیر اعلام کردند که در این دورۀ فاجعه‌بار، نشانه‌های بهبود اقتصادی تا سال ۶۴۰، یعنی بیش از یک قرن بعد، مشاهده نشدند.

سال ۵۳۶، دهمین سال سلطنت ژوستینین یکم ملقب به یوستی‌نیانوس کبیر بود. بعید است که آن سال را با تصویر جنگ و خونریزی تصور کنید؛ در واقع در این زمان، هیچ حادثه خاصی به جز نبردهای جزئی در مقیاس انسانی به وقوع نپیوست.

هیچ اپیدمی در حال حاضر وجود نداشت (چرا که طاعون هنوز آغاز نشده بود) و نسل‌کشی‌های بزرگ غیرعادی نیز در کار نبوده است. اما رویدادی غیرمنتظره در آسمان پدیدار شد: مه غبارآلود عجیبی در آسمان ظاهر گردید که نور خورشید را مختل کرد، دما را به طور چشمگیری کاهش داد و موجب هرج‌ومرج در جهان گردید و عواقب آن شامل خشکسالی، از بین رفتن محصولات کشاورزی، برف تابستانی در چین و قحطی‌های وسیع شده است.

پروکوپیوس، تاریخ‌نگار و پژوهشگر بیزانسی، در نوشته‌های خود اظهار می‌دارد: در طول این سال بود که نشانه‌های یک قحطی ویرانگر مشاهده شد. زیرا خورشید دیگر نوری نمی‌افشاند و گویی دائماً در حال کسوف بود و آن را به شکل ماه می‌شناختند.

شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهند فوران‌های آتشفشانی مرگبار علت این رخدادها بوده‌اند. این فوران‌ها تنها به لایه‌های یخی در جنوبگان و حلقه درختان در گرینلند آسیب نرساندند، بلکه بر روی فوران‌های آتشفشانی آتی نیز تاثیر گذاشتند و منجر به سرمای جهانی موقتی و قحطی ویرانگری شدند.

اکنون، یک تحلیل تازه از هسته‌ی یخی یخچال طبیعی کول‌گنیفیتی در مرز سوئیس و ایتالیا، اطلاعات جدیدی را در خصوص قرن تیره‌ای که ترس جهانیان را به همراه داشت، در اختیار محققان قرار داده است.

دمای هوا در تابستان سال ۵۳۶، بین ۱.۵ تا ۲.۵ درجه سانتی‌گراد کمتر از حد نرمال شد و این دهه سردترین دهه در ۲۳۰۰ سال اخیر به شمار می‌رود.

هسته‌های یخی به نوعی منبع بی‌نظیری از اطلاعات باستانی به شمار می‌آیند. در یخچال‌های طبیعی، برف‌ها ذوب نشده و به تدریج بر روی یکدیگر انباشته می‌شوند. این برف‌ها از بلورهای ریزی تشکیل شده که در بین آن‌ها هوا جریان دارد. با گذشت زمان، هر سال بر روی این لایه‌های یخی افزوده می‌شود بدون اینکه هیچ لایه‌ای از بین برود.

این لایه‌های یخی که می‌توانند تا ۳ هزار متر ضخامت داشته باشند، حاوی آرشیوهای هوایی یک میلیون ساله هستند که برای محققان به‌سان کپسول‌های زمان هستند. در سال ۵۳۶ میلادی، خاکستر و آوار آتشفشانی به همراه لایه‌های یخ آمیخته شدند که نشانی از یک اتفاق بزرگ آتشفشانی به شمار می‌رود. هسته‌های یخی در گرینلند و جنوبگان، شواهدی از یک فوران دوم در سال ۵۴۰ ارائه می‌دهند؛ و پس از آن در سال ۵۴۱، طاعون شروع به شیوع کرده و اوضاع از حالت بد به وخیم‌تر تبدیل شد.