شش دهه پیش، سازمان ملل متحد به تاریخ ۱۵ اکتبر به عنوان روز جهانی عصای سفید و نابینایان نامگذاری کرد تا جامعه را نسبت به مشکلات و چالش‌های این قشر حساس کند. اسکندر آبادی در این راستا به بررسی نوآوری‌های جدید در حوزه فناوری کمک‌رسان به نابینایان پرداخته است.
بسیاری از ابزارهای تسهیل‌کننده زندگی روزمره، در اصل برای کمک به توانخواهان طراحی شده‌اند؛ تجهیزاتی مانند درهای اتوماتیک، کنترل از راه دور و پله‌های برقی برای همین منظور ساخته شده‌اند. اما ظهور هوش مصنوعی باعث شده که برخی مسائل به شکل معکوس نمایان شوند.
شرکت مِتا که به عنوان مادر برندهای فیسبوک، اینستاگرام و واتساپ شناخته می‌شود، در همکاری با برند معروف عینک‌سازی «رِ‌ی‌بن» Rayban، عینک هوشمندی را به بازار معرفی کرده است که به کاربران این امکان را می‌دهد تا از نیاز به لمس مستقیم گوشی هوشمند خود رهایی یابند.
این عینک به دو دوربین، دو میکروفون، دو هدفون و یک صفحه نمایش سنسور مجهز است که عملکردهایی مشابه با گوشی هوشمند را به وجود می‌آورد.
کاربر می‌تواند با کمک این عینک، صدا، عکس و ویدیو ضبط کند و به‌طور مستقیم آن‌ها را در فیسبوک و اینستاگرام به اشتراک بگذارد، همچنین امکان ارسال فرمان‌های صوتی، گوش دادن به موسیقی و پادکست، و برقراری تماس تلفنی یا از طریق واتساپ نیز وجود دارد.
علاوه بر این امکانات، افراد می‌توانند با هوش مصنوعی مِتا تعامل داشته باشند که این ویژگی به‌خصوص برای نابینایان بسیار سودمند است.
عینک مِتا و ابزارهای تسهیل‌کننده خاص
در حال حاضر، فناوری‌هایی همچون «اورکم» orcam از اسرائیل و «اِنویژن» Envision از هلند برای نابینایان طراحی شده‌اند که توانایی خواندن متن‌ها، شناسایی رنگ‌ها و نورها و ارائه اطلاعات محیطی را دارند. با این حال، این دستگاه‌ها دارای دو مشکل اساسی هستند: اول این که قیمت آن‌ها تقریباً ده برابر عینک مِتاست و دوم این که تاکنون با هوش‌های مصنوعی مانند “چت جی پی تی” و “جِمینای” گوگل تعامل نکرده‌اند، در حالی که مِتا خود هوش مصنوعی فعالی را ارائه کرده که کاربر می‌تواند با آن صحبت کند، سوالاتی از قبیل وضعیت آب و هوا یا ترجمه متنی را مطرح کند.
بسیاری از ویژگی‌های ذکر شده برای نابینایان از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند. هرچند که عینک مِتا متن‌ها را به‌طور کامل نمی‌خواند، اما می‌تواند خلاصه‌ای از آن‌ها را به کاربر نابینا ارائه دهد و او را از محتوای موجود آگاه سازد.
من با یک ترفند موفق شدم به هوش مصنوعی بفهمانم که متن جلویش را کامل بخواند. من یک متن آلمانی را مقابل عینک قرار دادم و از هوش مصنوعی سوال کردم: “مِتا، می‌توانی این متن را به آلمانی ترجمه کنی؟”
این عمل منجر به این شد که متن به‌طور زنده با صدای بلند برای من خوانده شود.
جالب‌ترین و جذاب‌ترین بخش اما سوال از پیرامون کاربر است: «مِتا، نگاه کن و بگو که جلوی من چه می‌بینی؟»
با این پرسش، عینک به توصیف مختصری از مثلاً درختان، رنگ زمین، فضا و افراد می‌پردازد و کاربر می‌تواند از هوش مصنوعی بخواهد توضیحات بیشتری را دریافت کند. در برخی موارد، هوش مصنوعی دقیقاً موقعیت کاربر را تشخیص می‌دهد و مثلاً می‌گوید که او در یک رستوران ایتالیایی نشسته است، زیرا دور و بر او تصاویری از ایتالیا، شراب ایتالیایی و منوی غذا‌های ایتالیایی در سمت راستش قرار دارد.
زیرا این عینک توانایی انتقال صدا را با کمک دسته‌هایش به استخوان کنار گوش کاربر نابینا دارد، این امکان به او می‌دهد تا به صداهای محیط گوش بسپارد و همین موضوع تا حدی او را از خطرات احتمالی اطرافش محفوظ می‌دارد.
اگرچه عینک مِتا نمی‌تواند به‌طور کامل جایگزین عصای سفید شود، اما به عنوان یک ابزار ناوبری هوشمند به ویژه در شرایط شلوغ و هوای سرد، بسیار کارآمد است، زیرا کاربر نیازی به بیرون آوردن گوشی از کیف یا جیب ندارد.
در حالی که روز عصای سفید به رسالت خود برای جلب توجه و حساسیت عمومی در خصوص چالش‌های نابینایان ادامه می‌دهد، توصیه می‌شود شرکت مِتا توانایی‌های هوش مصنوعی‌اش را به شکلی بهینه برای نیازهای ویژه نابینایان ارتقا دهد، که این کار نه تنها دشوار نیست بلکه هزینه زیادی نیز به همراه ندارد.
روز عصای سفید را به تمامی نابینایان و علاقه‌مندان به چالش‌های آن‌ها تبریک می‌گویم.
منبع: دویچه وله