یکی از نکات کلیدی که درباره شهادت سنوار باید مورد توجه قرار بگیرد، این است که این حادثه را به وضوح در معادلات مربوط به تبادل اسرا میان حماس و رژیم اشغالگر اسرائیل، در هاله‌ای از ابهام قرار داده است. به‌علاوه، آینده درگیری‌ها و جنگ در نوار غزه پس از این واقعه با چالش‌های قابل توجهی روبه‌رو خواهد شد.
همچنین لازم است که به تأثیر این اتفاق مهم بر روند تحولات و آینده درگیری‌ها در جبهه لبنان توجه کنیم، درگیری‌هایی که احتمالاً به فاز جدیدی وارد شده و گسترش بیشتری خواهد یافت.
چالش دیگری که پس از شهادت سنوار مطرح می‌شود، موضوع “معادله رهبری حماس” است. سنوار در مرداد ۱۴۰۳ به جای شهید «اسماعیل هنیه» منصوب شد و از سال ۲۰۱۷ به عنوان فرمانده بخش میدانی-نظامی حماس در نوار غزه فعالیت می‌کرد.
اکنون بعد از از دست دادن وی، پرسشی که مطرح می‌شود این است که چه کسی به عنوان رهبر جدید حماس انتخاب خواهد شد؛ آیا این فرد از داخل تونل‌های غزه برگزیده خواهد شد یا از میان اعضای بخش سیاسی حماس خارج از غزه؟
انتخاب هر یک از این گزینه‌ها می‌تواند تبعات متفاوتی برای وضعیت مقاومت و نوار غزه داشته باشد. به همین سبب، تحولات سیاسی و میدانی و تغییراتی که ممکن است پس از شهادت سنوار بر جبهه مقاومت تأثیر بگذارد، موضوعاتی است که گروه پژوهش ایرنا در مصاحبه‌ای با «محمدعلی حسن‌نیا»، کارشناس ارشد مسائل غرب آسیا و لبنان، به بررسی آن پرداخته است.
نظر شما درباره پر کردن خلاء رهبری در جریان مقاومت به ویژه حماس پس از شهادت «محمد ضیف، اسماعیل هنیه و یحیی سنوار» چیست؟
حسن‌نیا: حماس به‌صراحت اقدام به تأیید شهادت سنوار، رهبر حماس و معمار عملیات ۷ اکتبر کرده است، اما نسبت به شهادت «محمد ضیف» واکنشی نشان نداده و این موضوع را تأیید نکرده‌است. بنابراین، به‌نظر می‌رسد ضیف همچنان در قید حیات است و مسئولیت مدیریت عملیات در غزه را دارد.
حسن‌نیا: حماس هیچگاه شهادت «محمد ضیف» را تأیید نکرده است، بنابراین، این امکان وجود دارد که ضیف همچنان زنده باشد و بر عملیات میدانی حماس در غزه نظارت کند.
بدین ترتیب، حماس اخیراً مسیر جدیدی در پیش گرفته است که بر مبنای آن، گروه‌های کوچک و تیم‌های سه تا پنج نفره را برای جنگ در غزه آماده می‌کند، که بیشتر آنها با یکدیگر در ارتباط مستقیم نیستند. از سوی دیگر، برادر یحیی سنوار، از جمله افراد با تجربه حماس به شمار می‌آید و به‌نظر می‌رسد که یکی از گزینه‌های محتمل برای مدیریت میدان نبرد باشد.
موضوع مهم این است که ترور سنوار، به‌واقع به حماس آسیب جدی وارد می‌کند چون او طراح اصلی عملیات طوفان الاقصی بود. اما چگونگی شهادتش و همچنین خطای اسرائیلی‌ها در انتشار فیلم مربوط به شهادت او ممکن است در دراز مدت موجب شود که مردم و جوانان فلسطینی از شخصیت سنوار الهام بگیرند، درست همان‌گونه که او از مبارزانی چون عرفات، ابوخلیل و دیگرانی نظیر شیخ یاسین و فتحی شقاقی الگوبرداری کرده بود.
آیا شهادت سنوار باعث تحول در مسیر مقاومت در غزه یا تغییر در تاکتیک‌های حماس در برابر رژیم صهیونیستی خواهد شد؟
حسن‌نیا: در زمینه تحولات میدانی، به‌نظر نمی‌رسد حماس متوقف یا تسلیم شود. البته بخشی از اعضای دفتر سیاسی حماس بر این اعتقادند که باید جنگ متوقف شود و آماده‌اند امتیازاتی برای این منظور ارائه دهند، اما تنها آنها تصمیم‌گیرنده نیستند و باید منتظر باشیم ببینیم چه کسی در داخل غزه، مسئولیت‌های دفتر سیاسی را به عهده خواهد گرفت تا نحوه تحلیل این مبارزه مشخص شود. شواهد حاکی از آن است که این جنگ در وضعیت فعلی متوقف نخواهد شد و حتی نتانیاهو نیز در انتظار است تا ببیند رهبر بعدی کاخ سفید چه کسی خواهد بود.
در ساختار کنونی حماس، چه افرادی می‌توانند به عنوان جانشین شهید سنوار در شاخه سیاسی و نظامی مطرح شوند؟
حسن‌نیا: در حال حاضر دو سناریو برای تداوم فعالیت حماس وجود دارد. یکی اینکه حماس گزینه‌ای واحد را به عنوان جایگزین سنوار معرفی کند که به‌نظر می‌رسد شخصی خارج از غزه باشد و این یک تحول به‌شمار می‌آید، چراکه هنیه و سنوار، که مسئولان دفتر سیاسی بودند، هردو در ابتدا از غزه مسئولیت داشتند.
در میان نام‌هایی که مطرح شده، به‌طور قطع هرکدام طرفدارانی در منطقه دارند؛ مثلا «خلیل الحیه» معاون سنوار یکی از این افراد است، «خالد مشعل» به قطر نزدیک است و «موسی ابومرزوق» به ترکیه و روسیه گرایش بیشتری دارد.
سناریوی دوم نیز ایجاد شورای رهبری است که گزینه‌ای ضعیف به‌حساب می‌آید. در میان نام‌های ذکر شده، هرکدام به وضوح طرفدارانی در منطقه دارند؛ به‌عنوان مثال، «خلیل الحیه» معاون سنوار یکی از این افراد است، همچنین «خالد مشعل» به قطر نزدیک است و «موسی ابومرزوق» نیز گرایش‌های بیشتری به ترکیه و روسیه دارد.
در کل، نیاز به مدتی صبر داریم تا ببینیم چه شخصیتی از درون یا برون غزه، مسئولیت شاخه سیاسی این گروه را بر عهده می‌گیرد.
ارزیابی شما در مورد آینده شاخه سیاسی و نظامی حماس چیست؟
حسن‌نیا: در این ارتباط، نشریه فارن پالسی مطلب بسیار خوبی را منتشر کرده است. این نشریه به‌وضوح بر این نکته تأکید دارد که سنوار مرده است اما حماس همچنان زنده است. حماس دارای سه لایه است. لایه حاکمیتی که با توجه به شرایط فعلی در غزه از دست رفته است. حاکمیت ایدئولوژیک نیز به‌نظر می‌رسد هرگز از بین نرود و ممکن است با شهادت سنوار، تقویت نیز شود، در حالی که حاکمیت نظامی و سیاسی، حتی به‌صورت متغیر، به حیات خود ادامه خواهد داد.
شاید حماس نیروهای زیادی را از دست داده باشد، در نهایت، جنگ وجود دارد و مشکلات و پیامدهای خاص خود را به همراه دارد. در ابعاد نظامی نیز ممکن است نسبت به سال گذشته ضعیف‌تر شده باشد، اما به‌طور کلی، این گروه از بین نرفته و نخواهد رفت.