نوشابه یکی از محبوب‌ترین نوشیدنی‌ها در سطح جهانی است و متاسفانه به عنوان یکی از مضرترین‌ها نیز شناخته می‌شود، و مصرف آن به طور روزافزون در حال افزایش است.
این روند در کشور ما نیز رو به فزونی گذاشته است؛ به گونه‌ای که این نوشیدنی در سفره‌های بسیاری از خانواده‌ها جایگاه ثابتی پیدا کرده و کودکان نیز به عنوان هواداران همیشگی آن شناخته می‌شوند. در حالی که استفاده مکرر از نوشابه می‌تواند عواقب مضری برای کودکان داشته باشد و تأثیرات منفی بر روند رشد آن‌ها به دنبال داشته باشد. در این زمینه با دکتر ندا قمرزاد شیشوان، متخصص تغذیه و رژیم درمانی، گفتگویی داشتیم که جزئیات آن را در ادامه می‌خوانید:
نوشابه‌های گازدار، به عنوان یکی از نوشیدنی‌های محبوب در بین کودکان، می‌توانند عوارض و پیامدهای بهداشتی گوناگونی را به همراه داشته باشند که نیازمند توجه و آگاهی والدین و جامعه پزشکی است. این نوشیدنی‌ها عمدتاً پر از شکر، اسیدهای کربنیک، کافئین، افزودنی‌ها و رنگ‌های مصنوعی هستند. به‌طور خاص، هر قوطی نوشابه بین ۶ تا ۱۰ قاشق چای‌خوری شکر را در خود جای داده است.
تحقیقات نشان می‌دهند کودکانی که بیش از دو بار در هفته نوشابه مصرف می‌کنند، ۲۱ درصد بیشتر از دیگران در معرض خطر پوسیدگی دندان قرار دارند.
در سال‌های اخیر، مطالعات نشان داده‌اند که مصرف بالای شکر با افزایش خطر چاقی، دیابت نوع دو و بیماری‌های قلبی مرتبط است و مصرف نوشابه‌ها به عنوان یکی از عوامل کلیدی در افزایش وزن و چاقی در کودکان محسوب می‌شود. این افزایش وزن به ویژه در کودکان زیر ۱۲ سال مشهود است، زیرا در این سنین آن‌ها همچنان در حال رشد هستند و نیاز به مواد مغذی بیشتری دارند. بعلاوه، به علت محتویات قند بالا، نوشابه‌ها می‌توانند منجر به اختلالات متابولیکی از جمله مقاومت به انسولین شوند.
مطالعات اخیر همچنین نشان می‌دهند که مصرف مکرر نوشابه‌های قندی با افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع دو در کودکان در ارتباط است، بویژه در کودکانی که سابقه خانوادگی دیابت دارند، این ریسک بیشتر می‌شود.
نوشابه‌ها به علت pH پایین و وجود اسیدهای قوی مانند اسید فسفریک، ممکن است به دندان‌ها آسیب برسانند و مصرف مداوم این نوشیدنی‌ها می‌تواند منجر به پوسیدگی دندان و مشکلات لثه‌ای شود.
تحقیقات همچنین نشان می‌دهند کودکانی که بیش از دو بار در هفته نوشابه می‌نوشند، به ۲۱ درصد بیشتر از سایرین در خطر پوسیدگی دندان قرار دارند. همچنین مصرف بالای کافئین، که عموماً در برخی نوشابه‌ها یافت می‌شود، می‌تواند به مشکلات خواب و اختلالات توجه در کودکان منجر شود، که این مسائل می‌تواند عملکرد تحصیلی و اجتماعی آن‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.
با توجه به مباحث مطرح‌شده، آیا مصرف نوشابه بر رشد قدی کودکان نیز تأثیری دارد؟
نوشابه‌های گازدار نه تنها تأثیرات منفی بر سلامت عمومی کودکان دارند، بلکه به ویژه در سنین رشد می‌توانند بر فرآیندهای رشد و به طور خاص رشد قدی تأثیر بگذارند. رشد قدی به عنوان یکی از جنبه‌های مهم توسعه کودکان از عوامل مختلفی از جمله تغذیه متأثر می‌باشد.
منوسدیم گلوتامات به عنوان طعم‌دهنده و افزودنی غذایی در بسیاری از محصولات خوراکی و نوشیدنی‌ها استفاده می‌شود. برخی تحقیقات نشان می‌دهند که مصرف افزودنی‌های غذایی ممکن است با مشکلاتی چون سردرد، تهوع و واکنش‌های آلرژیک در برخی افراد مرتبط باشد. میزان بالای رنگ‌های غذایی مصنوعی نیز ممکن است موجب افزایش رفتارهای بیش‌فعالی و اختلالات توجه در کودکان شود. نوشابه‌های قندی و حاوی کافئین می‌توانند از چندین جنبه بر رشد قدی کودکان تأثیر بگذارند: اولا، نوشابه‌ها معمولاً فاقد مواد مغذی اساسی همچون کلسیم، ویتامین D و پروتئین هستند که در مدت رشد، نیاز به این مواد مغذی برای شکل‌گیری استخوان‌ها و رشد مناسب بسیار حیاتی است. زمانی که کودکان به نوشابه روی می‌آورند، ممکن است میل کمتری به مصرف شیر و منابع کلسیم داشته باشند، که این امر می‌تواند بر تراکم استخوان و رشد قدی تأثیر منفی بگذارد؛ از این رو مصرف نوشابه‌ها ممکن است با کاهش مصرف این مواد مغذی همراه باشد.
دوم، مصرف زیاد کافئین و فسفر موجود در برخی از نوشابه‌ها می‌تواند جذب کلسیم در بدن را کاهش دهد. سوم، مطمئناً همان‌گونه که اشاره گردید، چاقی در کودکان یکی از نگرانی‌های بزرگ بهداشتی است که ممکن است بر رشد قدی آن‌ها تاثیرگذار باشد. کودکانی که دچار اضافه‌وزن هستند، ممکن است در زمان بلوغ سریع‌تر رشد کنند، اما به احتمال زیاد در نهایت قد کمتری نسبت به همسالان خود خواهند داشت. این موضوع به‌خصوص در دختران صادق است زیرا چاقی می‌تواند منجر به بلوغ زودرس و توقف رشد گردد.
علاوه بر این، مصرف نوشابه‌ها در دوران کودکی و نوجوانی می‌تواند تأثیر منفی بر سلامت استخوان‌ها بگذارد. برخی از تحقیقات نشان داده‌اند که مصرف سرانه بالای نوشابه‌های قندی می‌تواند با افزایش خطر شکستگی‌های استخوانی در کودکان مرتبط باشد. این مسأله به دلیل پایین بودن تراکم و کیفیت استخوان‌ها از کمبود مواد مغذی ضروری ناشی می‌شود.
نوشابه‌های گازدار در کودکان نیز ممکن است منجر به بروز مشکلات گوارشی شوند. به دلیل اینکه این نوشیدنی‌ها دارای اسیدهایی چون اسید فسفریک و اسید کربنیک هستند، می‌توانند اسیدیته معده را افزایش دهند. این افزایش ممکن است منجر به بروز سوزش سر دل و رفلاکس اسید گردد.
علاوه بر این، نوشابه‌های گازدار به دلیل وجود گاز کربنیک می‌توانند باعث نفخ و ورم معده شوند و یا ممکن است عملکرد معده در هضم غذا را تحت تأثیر قرار دهند. تحقیقات نشان می‌دهند که مصرف مداوم نوشابه‌های گازدار می‌تواند خطر ابتلا به زخم معده را افزایش دهد. مطالعات قبلی به تأثیر خاصیت اسیدی این نوشیدنی‌ها بر سلول‌های پوششی معده اشاره کرده‌اند.
علاوه بر این، نوشابه‌ها می‌توانند بر تعادل میکروبیوم روده تأثیر گذاشته و به بروز مشکلاتی مانند سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) کمک کنند. بر اساس مطالعات انجام‌شده، تغییرات در میکروبیوم روده (تعادل بین میکروب‌های مفید و مضر در روده) به مصرف نوشابه‌های حاوی قند و افزودنی‌ها ارتباط دارد. تاثیر افزودنی‌ها، رنگ‌ها و مواد نگهدارنده موجود در نوشابه‌ها بر روی کودکان به ویژه منوسدیم گلوتامات (MSG) و دیگر مواد افزودنی، یکی از موضوعاتی است که در سال‌های اخیر توجه محققان را به خود جلب کرده است.
منوسدیم گلوتامات به عنوان طعم‌دهنده و افزودنی غذایی در بسیاری از محصولات غذایی و نوشیدنی‌ها به کار می‌رود. برخی از تحقیقات نشان می‌دهند که مصرف افزودنی‌های غذایی می‌تواند با مشکلاتی مانند سردرد، تهوع و واکنش‌های آلرژیک در برخی افراد مرتبط باشد. برخی رنگ‌های مصنوعی غذایی ممکن است منجر به افزایش رفتارهای بیش‌فعالی، اختلالات توجه و مشکلات رفتاری در کودکان شوند.
با در نظر گرفتن شواهد موجود، والدین باید در انتخاب نوشیدنی‌ها و مواد غذایی برای فرزندان خود توجه بیشتری داشته باشند و از مصرف محصولاتی که حاوی افزودنی‌های مصنوعی هستند، به ویژه منوسدیم گلوتامات و رنگ‌های غذایی، پرهیز کنند. این موضوع به ویژه در دوران رشد کودکان اهمیت دارد.
بر اساس راهنماهای تغذیه‌ای که توسط سازمان جهانی بهداشت (WHO) و آکادمی تغذیه و رژیم‌درمانی ایالات متحده ارائه شده، مصرف نوشابه به کودکان به هیچ عنوان توصیه نمی‌گردد و بر ضرورت کاهش نوشیدنی‌های قندی و جایگزینی آن‌ها با آب، شیر و دیگر نوشیدنی‌های سالم تأکید می‌شود.
در نهایت می‌توان گفت که مصرف نوشابه در کودکان می‌تواند عواقب جدی برای سلامت آن‌ها داشته باشد، از جمله افزایش خطر چاقی، دیابت، مشکلات دندانی، اختلالات رفتاری، تأثیر بر رشد قدی، مشکلات استخوانی و مشکلات گوارشی. با توجه به یافته‌های علمی و راهنمایی‌های جهانی، ضروری است والدین و مربیان با داشتن آگاهی کافی در راستای کاهش مصرف این نوشیدنی‌ها اقدامات لازم را انجام دهند و سبک زندگی سالم‌تری برای فرزندان خود فراهم آورند.