مدیر پایگاه ملی ری از تعرض پروژه «بام ری» یا «باغ طبرک» به گورستان تاریخی «زیرین» خبر داد و اعلام کرد: این پروژه که توسط شهرداری ری در حال اجراست، بدون کسب مجوز و طرح مصوب از مراجع مربوط به میراث فرهنگی آغاز شده و بر اساس ضوابط باید متوقف شود.
قدیر افروند، مدیر پایگاه میراث ری (زیرمجموعه وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی) به خبرگزاری ایسنا بیان داشت: از چند ماه پیش، پایگاه ملی ری سه بار از دادستان محترم شهرستان ری تقاضای متوقف کردن پروژه شهرداری منطقه ۲۰ تهران تحت عنوان «بام ری» یا «باغ طبرک» کرده است. روز گذشته (یکشنبه ۶ آبان‌ماه) با بازدید از مراحل غیرقانونی و تخرب‌کارانه این پروژه نهایتاً علیه شهرداری و عوامل پروژه در دادسرای عمومی و انقلاب اسلامی شهرستان ری شکایت تنظیم کرده و درخواست توقف کامل پروژه را مطرح کرده‌ایم که این موضوع را به طور حضوری نیز به مدیر پروژه اعلام نمودیم.
افروند افزود: متاسفانه این پروژه که در سال‌های اخیر بدون مجوز و تصویب از مراجع میراث فرهنگی کلید خورده بود، به طور مداوم بی‌توجه به میراث فرهنگی ری، ادامه یافته است. پایگاه ملی ری برای نخستین بار در اواخر بهار امسال با همکاری یگان حفاظت میراث فرهنگی نسبت به متوقف کردن و تعطیلی برنامه‌های پروژه اقدام کرده است.
او ادامه داد: پس از شکایت از شهرداری و ورود دادسرای ری به این موضوع، تدابیری اتخاذ شد که متاسفانه شهرداری هیچ اقدام مؤثری در این خصوص انجام نداد. در نتیجه، پایگاه ملی ری برای آخرین‌بار علیه مسئولان مربوطه از شهرداری در ری و پروژه بام ری شکایت کرده و درخواست توقف کامل آن را کرده است.
این باستان‌شناس ابراز تأسف کرد: متأسفانه در ری بارها آثار میراث فرهنگی و تمدنی قربانی پروژه‌های نمایشی و مخرب شده‌اند! و این بار اجازه نخواهیم داد که مسئولان، که ملزم به رعایت قوانین هستند، میراث گرانبهای تمدنی ری را فدای منافع کوتاه‌مدت خود کنند.
مدیر پایگاه میراث ری یادآور شد: کوه افسانه‌ای بی‌بی شهربانو که در زمان قبل از اسلام طبرک نامیده می‌شد، در طول تاریخ پر بار ری، این منطقه به عنوان مکانی مقدس و مورد احترام، شناخته شده است، اعم از پیش از تاریخ، دوران تاریخی، عصر ساسانی و بعد از آن در طول دوره اسلامی.
او تصریح کرد: در گذشته باستان‌شناسان برجسته‌ای نظیر شادروان دکتر عدل و دکتر یحیی کوثری، استاد اسماعیل یغمایی و دیگران در این گورستان تاریخی تحقیقات و کاوش‌هایی انجام داده‌اند.
به گفته افروند، شادروان دکتر شهریار عدل که حدود یک دهه پیش در این محوطه تاریخی کاوش کرده بود، در مقاله‌ای به زبان فرانسه این جایگاه را در مقایسه با شهر باستانی آتن و مکان مقدس المپ، کوه طبرک/ بی‌بی شهربانو را «مقدس» و این گورستان تاریخی را به عنوان «شهر مردگان (نکروپولیس)» نامید. این مکان در دوران اسلامی نیز به شکلی باشکوه با برجی از آرامگاه‌ها با معماری و تزیینات متنوع ازجمله آجرکاری، گچبری، کاشیکاری و … تبدیل شده است و حداقل در یک نمونه موردی برآورد شده که ارتفاع یک برج آرامگاه به اندازه‌ی گنبد قابوس، که شهرت جهانی دارد، نزدیک است.
مدیر پایگاه میراث ری اظهار داشت: متاسفانه اکثر این برج آرامگاه‌ها تا اواخر دوره قاجاری و اوایل پهلوی به دلیل زلزله و یا دیگر حوادث تخریب گردیده‌اند. شادروان عدل در همان مقاله تعداد آثار و بقایای شناسایی شده این برج آرامگاه‌ها را ۱۱۸ عدد اعلام کرده است. همچنین تعداد زیادی معدن تاریخی از دوره قاجار و قبل از آن در اطراف پروژه وجود دارند که باید در اولویت حفاظت، بهسازی و تجهیز برای استفاده گردشگری قرار گیرند تا بر غنای این مجموعه افزوده شود، در حالی که شهرداری ری نسبت به این میراث فرهنگی و تمدنی ارزشمند و بزرگ بی‌توجهی کرده و در حال تخریب و نابودی آنهاست.
افروند اذعان کرد: به نظر می‌رسد شهرداری در حال طراحی و ساخت یک پارک معمولی است. این نهاد باید پروژه آسیب‌زننده را متوقف کرده و به جای نادیده‌گرفتن و بی‌توجهی به میراث فرهنگی و تمدنی ری، باید به وظیفه خود در جهت نگهداری و احیای این آثار ارزشمند پایبند باشد و به این دارایی‌ها افتخار کند، وگرنه این نوع پارک‌سازی‌ها تنها به خسارت و ویرانی و یادگاری تلخ برای مردم شریف و محترم ری، که به عنوان میراث‌داران محترم تاریخ پرافتخار ایران شناخته می‌شوند، منجر خواهد شد.
گورستان زیرین در دامنه جنوبی کوه بی‌بی شهربانو، مقابل و غرب کوه برج نقاره‌خانه، در حاشیه باغات معروف به «شازده» واقع شده است. این گورستان گفته می‌شود که دارای ۱۱۸ گور با چهار نوع تدفین ایلخانی بوده است. در سال‌های اخیر، در نزدیکی این محدوده، پارک جنگلی به مساحت تقریباً ۲۰ هکتار و مسیر ورودی آن ساخته شده است که این اقدام شهرداری ری نیز قابل تأمل بوده است.
عکس‌ها و فیلم را پایگاه میراث ری در اختیار ایسنا قرار داده است.