تقریباً ۵۰ میلیون نفر در سطح جهانی به انواع دمانس، از جمله آلزایمر، مبتلا هستند که از این تعداد، یک میلیون نفر در ایران سکونت دارند.
بسیاری از افراد بر این باورند که به‌دلیل اهمیت نقش ژنتیکی در ابتلا به دمانس‌هایی مانند آلزایمر، تأثیر تغذیه نیز ناچیز خواهد بود و قادر به رقابت با قوت ژنتیک نخواهد بود. اما شایان ذکر است که پژوهشگران، اثرات مثبت مصرف آجیل را بر روی حافظه و سلامت مغز مورد تحقیق قرار داده‌اند و به این نتیجه دست یافته‌اند که مصرف روزانه ۶۰ گرم آجیل مخلوط می‌تواند حافظه را تقویت کرده و جریان خون مغز را افزایش دهد.
نتایج تحقیقات نشان می‌دهد که یک رژیم غذایی سالم قادر است سلامت مغز را حفظ کند و احتمال زوال شناختی را کاهش دهد. گنجاندن آجیل‌ها در رژیم غذایی روزانه، یک روش مؤثر برای پیشگیری از اختلالات حافظه محسوب می‌شود؛ زیرا این میان‌وعده‌ها، به ویژه مغز گردو، شامل مواد مغذی ضروری مانند اسیدهای چرب غیراشباع، پروتئین‌ها و پلی‌فنول‌ها هستند که همگی برای بهبود کارکرد شناختی حائز اهمیت می‌باشند.
بسیاری از مطالعات حاکی از آن است که آجیل‌ها به خاطر محتویات مغذی خود از قبیل ویتامین E، اسیدهای چرب امگا۳، آنتی‌اکسیدان‌ها و مواد معدنی، به ارتقای سلامت مغز کمک می‌کنند و این ترکیبات می‌توانند در کاهش التهاب و اکسیداسیون سلول‌های مغزی سهیم باشند.
به‌عنوان مثال، ویتامین E به‌خاطر خواص آنتی‌اکسیدانی‌اش، از سلول‌های عصبی در برابر آسیب‌ها محافظت می‌کند و پژوهش‌ها نشان داده‌اند که این ویتامین می‌تواند فرآیندهای پیری مغز را به تأخیر اندازد. گردو و بادام درختی نیز حاوی مقادیر قابل توجهی از ویتامین E هستند.
یکی از تحقیقات نشان داده است که مصرف روزانه آجیل‌ها می‌تواند بهبود حافظه و کارکرد شناختی را در بزرگ‌ترها تسهیل کند. به‌خصوص، گردو به دلیل دارا بودن سطح بالایی از امگا۳ به حفظ سلامت شناختی کمک شایانی می‌کند.
پس جایگاه ژنتیک کجاست؟
در علم پزشکی، غالباً بر این باورند که عوامل انسانی بر بستر ژنتیک قرار دارند و این امر نقش عمده‌ای در بروز بیماری‌ها دارد. در این میان، سوالی که مطرح می‌شود این است که آجیل‌ها و مغزها چگونه می‌توانند با این عوامل مقابله کنند و آیا توانایی کاهش تأثیر آن‌ها در ابتلا به آلزایمر را دارا هستند؟
پزشکان تصریح می‌کنند که بدون تردید، ژنتیک در شانس ابتلا به آلزایمر تأثیر بسزایی دارد، اما رژیم غذایی سالم می‌تواند در کاهش این احتمال مؤثر واقع گردد. در افرادی که از نظر ژنتیکی مستعد ابتلا هستند، مصرف مواد غذایی مفید از قبیل آجیل‌ها می‌تواند به تأخیر انداختن بروز علائم یا کاهش شدت بیماری کمک نماید. این مهم به‌واسطه محافظت تغذیه‌ای از سلول‌های مغزی در برابر آسیب‌های اکسیداتیو (تعادل نادرست میان رادیکال‌های آزاد و آنتی‌اکسیدان‌ها) و التهابی است که می‌تواند عواملی کلیدی در پیشرفت دمانس آلزایمر محسوب شوند.
آجیل‌ها شامل ترکیبات ضدالتهابی و آنتی‌اکسیدان‌های قوی‌ای هستند که از مغز در برابر فرایندهای التهابی و تخریب سلولی محفوظ می‌دارند. این نوع حفاظت به‌ویژه برای افرادی که دارای ژن APOE ۴ هستند – که با ریسک بالاتر ابتلا به بیماری آلزایمر مرتبط می‌باشد – از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. تحقیقات نشان می‌دهند که رژیم‌های غذایی مناسب حتی در این گروه از افراد نیز می‌توانند اثرات حمایتی داشته باشند؛ بر این اساس، گرچه تأثیر ژنتیک در ابتلا به بیماری‌هایی چون آلزایمر تغییری نمی‌کند، اما تغذیه و سبک زندگی مناسب می‌توانند در مدیریت این ریسک نقشی اساسی ایفا کنند.
در میان انواع آجیل‌ها، گردو نه تنها تنها آجیل با محتوای بالای امگا ۳ است بلکه دارای سطوح بالایی از آنتی‌اکسیدان‌ها نیز می‌باشد و مزایای بسیاری برای مغز به ارمغان می‌آورد. البته بادام، فندق، ماکادمیا و پسته نیز جزء آجیل‌های مغذی و مفیدی برای مغز به شمار می‌روند.
خوراکی‌های سودمند برای تقویت سلامت مغز
با این که آجیل‌ها تأثیر بسزایی در بهبود عملکردهای شناختی و سلامت مغز دارند، سایر خوراکی‌ها نیز در این زمینه اهمیت دارند. به‌عنوان مثال، زردچوبه به‌واسطه ترکیب فعال خود به نام کورکومین، دارای خواص ضد التهابی و آنتی‌اکسیدانی قوی است و پژوهش‌ها نشان می‌دهند که این ماده می‌تواند به کاهش تجمع پروتئین‌های مضر در مغز و در نتیجه کاهش احتمال آلزایمر کمک کند.
علاوه بر زردچوبه، ماهی‌های چرب نظیر سالمون، تن و ساردین که غنی از امگا۳ هستند، همچنین میوه‌ها و سبزیجات تازه از جمله توت‌ها، پرتقال، کیوی و سبزیجاتی نظیر اسفناج، کلم بروکلی و کاهو با دارا بودن آنتی‌اکسیدان‌ها و ویتامین‌های ضروری، می‌توانند از مغز حفاظت نمایند.
علاوه بر این، غلات کامل مانند جو دوسر و برنج قهوه‌ای و نان سبوس‌دار، برخی از چربی‌ها مانند روغن زیتون طبیعی، چای سبز، شکلات تلخ و انواع حبوبات می‌توانند در حفظ سلامت مغز و ممانعت از افت عملکرد شناختی مؤثر باشند. البته، این خوراکی‌ها به تنهایی کافی نیستند و باید در کنار سبک زندگی سالم و فعالیت بدنی منظم برای بهبود سلامت مغز و کاهش احتمال ابتلا به آلزایمر مدنظر قرار گیرند.
آلزایمر از چند سالگی آغاز می‌شود؟
آلزایمر به‌عنوان یک بیماری مشخص می‌شود که در آن سلول‌های مغزی بتدریج کارآیی خود را از دست داده و مغز به تدریج کوچک‌تر و کوچک‌تر می‌شود، و فرد در یادآوری نکات روزانه با دشواری مواجه می‌شود. با پیشرفت بیماری، بیمار ممکن است حتی در انجام امور ساده‌ای مانند تهیه غذا، استفاده از سرویس بهداشتی، یادآوری کارهای روزمره و شناسایی عزیزان ناتوان گردد.
بیش از ۵۰ میلیون نفر در جهان به ا مراض دمانس از جمله آلزایمر مبتلا هستند که از میان آن‌ها، یک میلیون نفر در ایران زندگی می‌کنند. بر اساس آمارهای انجمن آلزایمر ایران، هر ۷ دقیقه یک ایرانی به این بیماری مبتلا می‌شود. این بیماری، هنوز درمان قطعی ندارد و تنها با تشخیص زودهنگام می‌توان آن را تا حدی کنترل نمود یا عوارض آن را کاهش داد.
آلزایمر معمولاً به عنوان بیماری سنین سالمندی شناخته می‌شود که معمولاً از سن ۶۵ سالگی به بعد خود را نمایان می‌کند؛ اما روند ابتلا به این بیماری تقریباً ۲۰ سال قبل آغاز می‌شود. بنابراین، اگر فردی نشانه‌هایی از این بیماری را در خود مشاهده کند، ۵۰ سالگی زمان مناسبی برای انجام تست‌های آلزایمر به حساب می‌آید.