اختلال کم‌توجهی-بیش‌فعالی یا ADHD یک اختلال رفتاری رشدی به حساب می‌آید که در زمره مشکلات سلامت روان دسته‌بندی می‌شود. این اختلال معمولاً در سنین کودکی آغاز می‌گردد و ممکن است تا بزرگسالی ادامه یابد.
با اینکه این اختلال به‌طور معمول در کودکانی که زیر ۱۲ سال هستند تشخیص داده می‌شود، برخی افراد در بزرگسالی قادر به شناسایی مشکلات خود خواهند بود. افرادی که دچار بیش‌فعالی هستند، با چالش‌های متعددی نظیر تحرک بیش از حد، عدم تمرکز، بی‌قراری شدید، واکنش‌های ناگهانی و اتخاذ تصمیمات غیرمنطقی مواجه می‌شوند که می‌تواند بر فعالیت‌های روزانه آنان تأثیر منفی بگذارد.
انواع بیش فعالی
این اختلال بسته به نوع علائم به سه دسته مختلف تقسیم می‌شود:
– عدم توجه
افرادی که به نوع کم‌توجهی این اختلال مبتلا هستند، در مواردی نظیر تمرکز، انجام وظایف و پیروی از دستورالعمل‌ها با چالش‌هایی مواجه می‌شوند. در ادامه به بعضی از علائم این اختلال اشاره خواهیم کرد:
انجام کارهای نادرست به علت بی‌دقتی
فراموشی در موارد زیاد یا گم کردن اشیا
ناتوانی در اتمام کارهای خسته‌کننده یا زمان‌بر
عدم توجه و شنیدن صحبت‌ها یا عدم رعایت بایدها و نبایدها
همیشه تغییر دادن کارها یا فعالیت‌ها
مشکلاتی در سازمان‌دهی کارها
بیش‌فعالی تکانشی
افرادی که با نوع تکانشگری این اختلال رو به رو هستند، در حالیکه در توجه کردن با دشواری روبه‌رو هستند، اما در عین حال دچار رفتارهای تکانشی هم می‌شوند. این افراد با علائم زیر دست به گریبانند:
بی‌قراری مداوم
پرحرفی مفرط
عدم توانایی در رعایت نوبت
نشان دادن رفتارهای ناگهانی و غیرقابل پیش‌بینی
فعالیت فیزیکی بیش از حد و غیرمتعارف
عدم پایداری در آرامش
قطع کردن مکرر صحبت‌های دیگران
بیش فعالی ترکیبی
بر اساس پژوهش‌ها، بیشتر افراد مبتلا به ADHD نوع ترکیبی را تجربه می‌کنند؛ به این معنا که هم علائم کم‌توجهی و هم علائم بیش‌فعالی-تکانشگری به شکل متعادل در آن‌ها مشاهده می‌شود.
عدم تمرکز، حواس‌پرتی، رفتارهای ناگهانی، فعالیت فیزیکی بیش از حد و داشتن انرژی مهارنشدنی که اصولاً مخرب است، از ویژگی‌های چنین نوعی از بیش فعالی به شمار می‌آید.
علل ایجاد بیش فعالی
اگرچه تاکنون دلیل دقیقی برای بروز این اختلال شناسایی نشده است، اما محققان عوامل ژنتیکی را مؤثر ترین فاکتور در بروز این مشکلات می‌دانند.
عوامل دیگری همچون مصرف سیگار، الکل و مواد مخدر در دوران بارداری، قرار گرفتن در معرض سموم محیطی مانند سرب، زایمان زودرس و وزن کم در زمان تولد و آسیب‌های مغزی نیز می‌توانند در ابتلای فرد به این اختلال نقش ایفا کنند.
بیش‌فعالی در بزرگسالان
بیش‌فعالی در بزرگسالان معمولاً به‌دلیل عدم شناسایی و درمان این اختلال در دوران کودکی بروز می‌کند و می‌تواند به شدت بر روابط خانوادگی یا شغلی افراد تأثیر بگذارد.
در ادامه به برخی از علائم تشخیصی مرتبط با بیش‌فعالی بزرگسالان پرداخته می‌شود:
عدم دقت و توجه به جزئیات کارها
علاقه به انجام فعالیت‌های جدید در حالی که کارهای قبلی را نیمه‌کاره رها می‌کنند
نقص در نظم و ساماندهی امور
ناتوانی در متمرکز شدن یا اولویت‌بندی کارها
گم کردن مداوم اشیا
فراموش کردن مسائل مختلف
احساس بی‌قراری و اضطراب
مشکل در حفظ سکوت و صحبت کردن خارج از نوبت
پاسخ‌های نامربوط به سوالات
نوسانات احساسی و واکنش‌های فوری
مشکلات در مدیریت استرس خود
انجام فعالیت‌های مخاطره‌آمیز بدون توجه به ایمنی خود یا دیگران
روش‌های درمان
درمان ADHD یا بیش‌فعالی حتماً باید تحت نظر و با مشورت پزشک متخصص قرار گیرد. همچنین باید به شدت از خود درمانی در این اختلال پرهیز کرد.
روش‌های درمانی شامل دارودرمانی، رفتار درمانی، درمان شناختی-رفتاری (CBT)، تغییر در سبک زندگی و مشاوره‌های روانشناختی به‌صورت فردی یا خانوادگی می‌باشد.