دست‌انداز چینی‌ها برای نفت ایران

چین در طی بیست سال گذشته به یکی از بازیگران کلیدی در صنعت نفت عراق بدل شده و در ۴۱ پروژه انرژی در این کشور مشغول فعالیت است، در حالی که هیچ فعالیت سرمایه‌گذاری قابل‌توجهی در صنعت نفت ایران صورت نگرفته است. عواملی نظیر تحریم‌های ایالات متحده مانع از حضور چین در پروژه‌های نفتی ایرانی گردیده است. با اینکه ایران نفت خود را به‌صورت تخفیف‌دار به چین عرضه می‌کند، اما سرمایه‌گذاری‌هایی که در چارچوب قرارداد ۲۵ ساله با چین پیش‌بینی شده بود، به مرحله اجرا نرسیده است. در حالی که چین به استخراج نفت در عراق پرداخته و آن را به آمریکا عرضه می‌کند، ایران با چالش‌های زیادی در زمینه فناوری و مدیریت منابع نفتی مواجه است.

سرمایه‌گذاری‌های چند میلیارد دلاری چین در عراق و عدم حضور در پروژه‌های نفتی ایران

در دو دهه اخیر، چین تبدیل به یکی از بزرگترین سرمایه‌گذاران صنعت نفت عراق شده و در پروژه‌های مختلف نفت و گاز این کشور حضوری چشمگیر دارد. با این وجود، علی‌رغم روابط سیاسی صمیمی و وجود قرارداد ۲۵ ساله با ایران، هیچ پروژه‌ای در حوزه نفت و گاز ایران توسط چین به مرحله عمل نرسیده است. میزان سرمایه‌گذاری‌های چین در عراق به نزدیک ۱۰ میلیارد دلار رسیده و در ۴۱ پروژه متنوع، از جمله ۳۱ پروژه مرتبط با نفت، مشارکت داشته است. این پروژه‌ها برخی به‌عنوان جایگزینی برای شرکت‌هایی مانند اگزون‌موبیل آمریکا عمل کرده‌اند.

چین و گسترش عملیات خود در عراق

چین در نخستین گام با سرمایه‌گذاری‌های مشترک با شرکت‌های اروپایی و آمریکایی به صنعت نفت عراق وارد شد و به تدریج با خرید سهام این شرکت‌ها، موقعیت خود را تحکیم بخشید. به تازگی، شرکت CNOOC چین قراردادی برای اکتشاف، توسعه و تولید نفت و گاز در میدان «بلوک ۷» عراق با شرکت «میدلند اویل»، که متعلق به دولت است، امضا کرده است. این قرارداد نشان‌دهنده گسترش تدریجی نفوذ چین در پروژه‌های نفتی عراق می‌باشد. از طرفی، آخرین مشارکت چینی‌ها در ایران به فاز ۱۱ میدان مشترک پارس جنوبی برمی‌گردد که به دلیل خروج آمریکا از برجام و تشدید تحریم‌ها، متوقف گردید.

سرنوشت قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین

ایران و چین در سال ۱۴۰۰ توافقی ۲۵ ساله منعقد کردند که شامل سرمایه‌گذاری‌های فراوان در حوزه‌های نفت، گاز، پتروشیمی و دیگر زیرساخت‌ها بود. اما بعد از سه سال، هیچ سرمایه‌گذاری معناداری در بخش نفت و گاز ایران به وقوع نپیوسته است. در عوض، چین نفت ایران را با تخفیف‌های چشمگیر خریداری می‌کند، اما به‌دلیل تحریم‌ها از انجام سرمایه‌گذاری مستقیم در پروژه‌های ایرانی اجتناب می‌کند.

چالش‌هایی که ایران در صنعت نفت با آن مواجه است

در حالی که چین نفت استخراج شده از عراق را به ایالات متحده می‌فروشد، ایران با مشکلات جدی در صنعت نفت خود دست و پنجه نرم می‌کند. بیش از ۳۰۰ حلقه چاه نفت و گاز در ایران به دلیل نداشتن فناوری‌های نوین، غیرقابل بهره‌برداری شده‌اند. همچنین، برخی شرکت‌های ایرانی به جای انجام سرمایه‌گذاری در پروژه‌های داخلی، منابع خود را به پروژه‌های عراقی منتقل کرده‌اند. بر اساس نظرات کارشناسان، ایران در مدیریت منابع نفتی و جذب سرمایه‌گذاران خارجی با چالش‌هایی مواجه است و نیاز مبرمی به فناوری‌های پیشرفته برای بهره‌برداری از میادین مشترک با عراق دارد.

چشم‌انداز آینده صنعت نفت ایران و چین

با افزایش فشارهای تحریمی، وابستگی ایران به چین به عنوان بزرگ‌ترین خریدار نفت‌اش همچنان ادامه خواهد داشت. با این حال، گزارش‌ها حاکی از آن است که چین به دنبال تنوع بخشیدن به منابع نفتی خود بوده و خرید نفت از کشورهای مختلف، از جمله کشورهای آفریقایی، را در برنامه دارد. این تحولات می‌تواند اثرات عمیقی بر روابط نفتی ایران و چین بگذارد.