سیدعباس صالحی بیان می‌کند: لازم است سوءتفاهم‌ها در رابطه با ممیزی به حداقل برسد.
ضیافت شام اهل فرهنگ و نشر به همراه سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با حضور شخصیت‌هایی از عرصه فرهنگ، چهارشنبه‌ای در تاریخ ۳۰ آبان و به مناسبت پایان هفته کتاب در هتل انقلاب تهران برگزار شد.
کتاب، حلقه گمشده امروز و فردای ما است
عبدالحسین کلانتری، معاون فرهنگی وزارت ارشاد در این اجلاس در سخنانی عنوان کرد: در مدت زمان کوتاه حضورم در معاونت فرهنگی با چالش‌های موجود آشنا شدم. اگر به کمک یکدیگر، گزارشی دقیق از وضعیت تهیه کنیم، با استعدادها و ظرفیت‌های موجود در کشور و از طریق گفتگو، مباحثه، و اتکای به گذشته و تجربیات سابق می‌توانیم این مسائل را حل کنیم.
او افزود: کتاب در واقع یک نیاز حیاتی برای جامعه ما است. تمدنی که از آن بهره می‌بریم، نتیجه‌ای از کتاب‌هاست. هر چه قدر به کتاب احترام بگذاریم، به تمدن بشریت ارج می‌نهیم. کتاب در حقیقت حلقه مفقوده امروز و فردای ماست و فرصتی برای همدلی و گفتگو فراهم می‌کند؛ با خواندن کتاب، افق دید خواننده با نویسنده همسو و هماهنگ می‌شود.
کلانتری در پایان گفت: کتاب همان حلقه مفقوده‌ای است که باید به آن بازگردیم و آن را احیاء کنیم.
ابراهیم کریمی، رئیس اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران نیز در سخنانی درباره مهم‌ترین مطالبات اتحادیه ناشران گفت: مسئله تصویب معافیت مالیاتی ناشران و کتابفروشان موضوعی جدی است. در این زمینه، وحدت رویه در مسائل مالیاتی وجود ندارد.
او ادامه داد: ارتقای نقش اتحادیه به عنوان اصلی‌ترین نهاد قانونی و صنفی درخواست دیگر ماست. منطق حوزه فرهنگ مبتنی بر گفتگو و استدلال است. متاسفانه، عرصه کتاب در حال حاضر تحت تهدید و آسیب افراد سودجو قرار گرفته است. کتاب‌های قاچاق، نسخه‌برداری غیرمجاز و غیره به عنوان معضلی برای این حوزه معرفی شده‌اند.
کریمی همچنین گفت: سهمیه ارزی کاغذ برای سال ۱۴۰۱ تاکنون به‌درستی محقق نشده است. از شما خواهش می‌کنم به جد این موضوع را پیگیری کنید تا به ناشران کمک شود. فراهم کردن تسهیلات بانکی با نرخ عادلانه نیز از دیگر خواسته‌های ماست. در نهایت، نیاز به شفافیت در خرید کتاب برای کتابخانه‌ها و شفافیت در عرصه حمایتی برای ناشران و کتابفروشان داریم.
فریدون عموزاده خلیلی، رئیس انجمن نویسندگان کودک و نوجوان نیز از سخنرانان حاضر در این نشست بود و به بیان نکاتی پرداخت: امروز صحبت من درخصوص سه شخصیت با سیدعباس صالحی است! اول سید عباس صالحی به عنوان فردی متعهد به اخلاق و شهروندی اهل فرهنگ که هرگز از ارتباط با اهل فرهنگ غافل نبوده است.
او ادامه داد: فرد دوم، سیدعباس صالحی به عنوان وزیر ارشاد است. من به عنوان یکی از نویسندگان غیردولتی از صالحی خواهانم که همچون گذشته، تلاش‌هایش برای تقویت مشارکت نهادهای غیردولتی در عرصه فرهنگ را افزایش دهد. اگر تجربیات قبلی موفق بوده، باید ادامه یابد.
عموزاده‌خلیلی افزود: مشکلات اهالی قلم که گاه تلاش می‌شود حل شوند، هنوز پابرجا هستند و اهالی قلم همچنان به عنوان صنف به رسمیت شناخته نمی‌شوند.
او ادامه داد: سخن دیگرم با سیدعباس صالحی به عنوان شخصیت ارشد نظام است. آقای صالحی، من نگران وضعیت جامعه و فرزندان‌مان هستم. خودکشی‌های اخیر چند دانش‌آموز نشان‌دهنده یک مشکل جدی است. آیا تا به حال تحلیل کرده‌ایم که فرهنگ و کتاب ما چرا نمی‌توانند تاثیری داشته باشند؟ درهای مدارس ما بر کتاب‌ها بسته است.
او ادامه داد: در کشور ما، روزی نهادی به نام کانون پرورش فکری تأسیس شد که به عنوان نهاد غیررسمی برای پرورش خلاقیت تعریف شده بود. حال این نهاد رسمی شده و تحت نظارت آموزش و پرورش قرار دارد و به طور عمده بی‌فایده شده است. کانون و انجمن‌های نویسندگان و تشکل‌های فرهنگی می‌توانند به کودکان کمک کنند که بیشتر از ادبیات و هنر بهره ببرند.
در ادامه، علی‌محمد مودب، شاعر نیز در سخنانی تأکید کرد: حرمت شعر تنها در صورتی حفظ می‌شود که حرمت شاعر حفظ گردد اما نظام آموزشی به شعر به‌عنوان منبع غنی فرهنگ ایران توجه نمی‌کند. ما ایده‌هایی داریم که ادبیات خلاق باید به نظام آموزشی و دانشگاه‌ها راه یابد.
وی افزود: شعر امروز تحت تأثیر فضای مجازی قرار گرفته و شاعران در تلاش هستند که میزان لایک شعرهای خود را در این فضا افزایش دهند. متأسفانه، شعر در عرصه ترویج و تولید در فضای مجازی به شدت آسیب دیده است.
استفاده از تجربیات صنف و بدنه در سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی
محسن پرویز، که پیشینه‌ای در معاونت فرهنگی وزارت ارشاد دارد، در سخنانی به چند نکته اشاره کرد: لازم است به تقویت حوزه داستان بپردازیم. توقع ما این است که در این زمینه قوی‌تر از گذشته عمل کنیم و استعدادها را شناسایی و فضاهای مناسب را برایشان ایجاد کنیم.
این نویسنده ادامه داد: نکته‌ای که می‌خواهم بگویم از دیدگاه کسی است که ۴۲ سال در عرصه فرهنگ فعالیت کرده‌ام. متأسفانه، با اینکه اعتقاد داریم مسئله فرهنگ موضوع اساسی است، فعالیت‌های اقتصادی و پیوست فرهنگی به درستی مشخص نیست. پرداختن به این موضوع در سطح کلان، به عنوان موضوعی حاشیه‌ای تلقی شده است. مسائل اقتصادی، وقت و سرمایه نیروی انسانی نیز از جمله نکات مهمی است که از سوی دولت‌ها و بخش خصوصی مطرح می‌شود.
او همچنین به مبحث «مدیریت فرهنگی» اشاره کرد و گفت: در سال ۱۳۸۶، زمانی که می‌خواستیم بر اساس قانون برنامه چهارم، یارانه کاغذ را به سمت مصرف‌کنندگان ببریم، عده‌ای از فعالان نشر دفاع می‌کردند و در عوض کسانی بودند که می‌گفتند اگر یارانه حذف شود، قیمت کاغذ ۱۰ برابر خواهد شد و اقداماتی برای جلوگیری از این امر انجام می‌دادند.
وی اضافه کرد: با اتکا به پژوهش‌های انجام‌شده، یارانه کاغذ را منتقل کردیم و در سال اول، قیمت کاغذ معادل ۲۰ درصد و حدوداً برابر با نرخ تورم عمومی کشور تعیین شد، و اینکه کمتر یا بیشتر از تورم بود، واقعه‌ی خاصی به شمار نرود؛ چرا که این امر به پشتوانه پژوهش صحیح انجام شد. اکنون نیز می‌توانیم بعد از بررسی علمی و دقیق برخی برنامه‌ها را اجرایی کنیم.
سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، آخرین سخنران این ضیافت بود. وی در سخنانی با تأکید بر این نکته که این محفل باید محلی برای دوستی و هم‌فکری باشد، گفت: آقای عموزاده خلیلی از سه عباس صالحی نام برد؛ من همان یک سیدعباس صالحی هستم، و همیشه همین طور خواهم بود. مسئولیت‌هایم افزایش یافته اما امیدوارم خداوند یاری‌گر باشد تا در برابر خدا و خلق او شرمنده نشوم. لذا از شما می‌خواهم که به عنوان همکاران حوزه فرهنگ، یاری کنید تا گامی به جلو برداریم.
وی با ابراز قدردانی از تلاش‌های دولت شهید رئیسی در عرصه فرهنگ اشاره کرد.
سیدعباس صالحی در سخنانی بیان کرد: ما امروز نیاز به همدلی حداکثری داریم. در فضای کلی جامعه و در محیط فرهنگی به همدلی حداکثری نیازمندیم. اختلاف، دعوا و تنش در شرایط کنونی انقلاب و کشور به هیچ عنوان پذیرفتنی نیست. بیایید تلاش کنیم تا همدلی را در بالاترین حد ممکن به وجود آوریم و دل‌های یکدیگر را صاف‌تر کنیم، کشور به این امر احتیاج دارد. ما با مسائلی جدی در حوزه‌های اقتصا، فرهنگ و اجتماع روبه‌رو هستیم که حل آن‌ها نیازمند همکاری تمامی جناح‌ها خواهد بود. تنها در این صورت است که می‌توانیم در شرایط خاص به کشور کمک کنیم.
وی ادامه داد: نکته دیگر همگرایی در حوزه مشترکات است. مشترکات کم نیستند و همگرایی در این زمینه میسر خواهد بود. اصل سوم، گفت‌وگو بر اساس منطق و ادب در حوزه اختلافات و به ویژه در حوزه فرهنگ است. همدلی حداکثری، همگرایی حول مشترکات و گفت‌وگو بر مبنای منطق باید جزو برنامه‌های ما باشد.
صالحی در مورد صنوف گفت: معتقدم که صنوف باید به عنوان میانجی بین حکمرانی و مردم عمل کنند و اگر نهاد صنفی را تضعیف کنیم، در واقع اشتباه کرده‌ایم. ما هیچ‌گاه مرز میان حکمرانی مردم و حکمرانی بر توده‌ها را نمی‌شناسیم. نهادهای میانجی و صنوف باید پل ارتباطی بین مردم و حکمرانی باشند. بر این باورم که توجه به صنوف شکل‌گرفته ضروری است. قطعاً صنوف می‌توانند به ما کمک کنند. به عنوان نهادهای صنفی مشارکت‌جو، در سیاست‌گذاری و قدرت عملی در حوزه اجرا، وزارت فرهنگ وظیفه‌اش نمایشگاه داری نیست. زمانی که خود را درگیر امور جزئی می‌کنیم، از کارهای حکمرانی غافل می‌شویم.
او در تشریح موضوع حکمرانی، بر این نکته تأکید کرد که نیازی نیست در تمامی مسیرها مانند پلیس حضور داشته باشیم، بلکه اصل مهم این است که در مواقع حساس و پیچ‌ها حضور سودمند داشته باشیم و در آنجا حکمرانی کنیم، نه اینکه قدم به قدم نقش پلیس را ایفا کنیم.
او همچنین تصریح کرد: ممکن است کسی این سخنان را به معنای رها کردن حکمرانی فرهنگی تعبیر کند، ولی اینطور نیست. اگر از آغاز تا انتها تحت حکمرانی باشید، ممکن است همه چیز یکباره ناپدید شود و حکمرانی فرهنگی به کلی از بین برود. در حکمرانی کلان، لازم است بدانید در کجا باید کنترل را سفت گرفته و در کجا باید منعطف شوید.
او تصریح کرد که نگاهش به صنف، نگاهی مشارکت‌کننده و تقویت‌کننده است و تأکید نمود: در دوره قبل سعی کردیم مسیر تشکیل اتحادیه کلان در عرصه فرهنگ و هنر را هموار کنیم. صنوف می‌توانند بخش عمده‌ای از کارها را انجام دهند، هر چند بعضی بخش‌ها در حکمرانی فرهنگی وجود دارند که نباید در آن‌ها عقب‌نشینی کنیم. طبیعی است که سازوکارها باید طوری تنظیم شوند که جنبش صنوف، طبیعی و نه به صورت گلخانه‌ای باشد.
سیدعباس صالحی در پایان بیان کرد که قصد داریم به حس تسهیل‌گری در وزارت ارشاد بیشتر توجه کنیم. وضعیت اهل قلم در فضای نشر سخت است و درصد قابل توجهی نمی‌توانند در این فضا ارتزاق کنند. این شرایط موجود را باید جدی گرفت و در این زمینه برنامه‌های بیشتری خواهیم داشت و ایده‌هایی نیز داریم.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در بخش دیگری از سخنانش ضمن اشاره به ایجاد شورای هم‌افزایی برای ایجاد وحدت رویه در مسائل فرهنگی میان وزارتخانه‌های مختلف بیان کرد: اگر پیوست‌ها و اتصالات فرهنگی به همین سیاق که تاکنون طی شده‌اند، ادامه یابد، نتیجه‌ای حاصل نخواهد شد. به درستی در سخنان اهل قلم و نشر ذکر شد که بخشی از ناکامی‌های ما در توسعه اقتصادی به علت نبود پیوست فرهنگی و اجتماعی منسجم است.
سیدعباس صالحی سپس به موضوع ممیزی پرداخت و با تأکید بر اینکه هر زمان که قانونی در کشور وجود دارد، باید محترم شمرده شود، گفت: قانون بد بهتر از عدم قانون است، زیرا در بی‌قانونی اختلاف‌های اجتماعی به وجود می‌آید. من به این نکته معتقد هستم و آن را می‌پذیرم اما نمی‌فهمم که چرا باید همچنان به یک روش که از ۴۰ سال پیش اتخاذ شده، ادامه بدهیم.
او افزود: در این سال‌ها تغییرات اجتماعی زیادی رخ داده و اصرار بر ادامه به همان روش از نظر من غیرقابل درک است. به طور حتم، باید متناسب با تحولات اجتماعی و فناوری، روش‌های خود را تغییر دهیم؛ البته در اینجا قانون وجود دارد و خطوط قرمزی وجود دارد، اما برای اصلاح قانون باید با توجه به تغییرات اجتماعی تلاش کرد.
او با اشاره به این موضوع که «من، سیدعباس صالحی به عنوان نظر شخصی‌ام حق ندارم مسیر را تغییر دهم»، تأکید کرد: در این مسیر، پژوهش باید انجام شود. نباید انتظار داشته باشیم که قانون مربوط به دهه ۸۰ همچنان معتبر باشد و برای تغییر حتی یک «و» به ویرگول، تصور کنیم که به ارکان جمهوری اسلامی آسیب زده‌ایم. به همین خاطر است که قوانین باید اصلاح شوند، اما چرا در این سال‌ها یادآوری و اصلاح هیچ واوی در خصوص ممیزی و قانون کتاب صورت نگرفته، در حالی که تحولات اجتماعی به طور مداوم در حال رخ دادن است؟ ما هنوز داریم در فضای ۳۰ سال پیش حرکت می‌کنیم؛ در حالی که تلاش برای «اصلاحیه‌های قانونی» ضروری است.
وزیر فرهنگ به موضوع برخورد سلیقه‌ای در ممیزی نیز اشاره کرد و گفت: من از دوستان می‌خواهم به اصل احتیاط توجه کنند و در سایر موارد، قید احتیاط را کنار بگذارند. حقوق شهروندی و حقوق ناشر باید اولین اصل باشند و نباید حقوق شهروندی نادیده گرفته شوند.
سیدعباس صالحی در پایان تصریح کرد: «حکمرانی فرهنگی بله؛ اما سلیقه‌سازی فرهنگی خیر». سلیقه‌های شخصی و نگاه بالا به پایین، کارها را پیچیده‌تر می‌کند.
مریم جدلی، مدیرعامل انجمن فرهنگی و هنری زنان ناشر، سعید جلالی، رئیس اتحادیه ناشران و کتابفروشان آذربایجان شرقی، فاطمه راکعی، محمدرضا توکل صدیق پیشکسوت عرصه نشر و میثم نیلی مدیرعامل مجمع ناشران انقلاب نیز از دیگر سخنرانان مراسم بودند.