کاهش میزان تولد و تمایل به فرزندآوری در کشور به یکی از نگرانی‌های جدی مبدل شده است.
این پدیده نه تنها به یک معضل اجتماعی تبدیل گردیده، بلکه اثرات وسیعی بر اقتصاد، سیستم بهداشتی و درمانی، و نیروی کار خواهد گذاشت. کارشناسان و تحلیلگران این مسئله را به عنوان یک تهدید برای آینده کشور تلقی کرده و هشدار می‌دهند که در صورت عدم انجام اقدامات جدی جهت افزایش نرخ تولد، در دهه‌های آینده با مشکلات پیچیده و جبران‌ناپذیری در عرصه‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی رو به رو خواهیم شد.
کاهش معنادار نرخ باروری در چهل سال گذشته
در سال‌های اخیر، نرخ باروری کل کشور به طرز چشمگیری کاهش یافته است. بر اساس گزارش‌های رسمی، نرخ باروری در ایران (میانگین تعداد فرزندانی که هر زن در سنین باروری می‌تواند به دنیا بیاورد) از بیش از ۶ فرزند در دهه ۶۰، به کمتر از دو فرزند به ازای هر زن در سال ۱۴۰۲ تنزل یافته است؛ این رقم به وضوح پایین‌تر از حد لازم برای حفظ تعادل جمعیتی کشور است.
روایت تأمل‌برانگیز رئیس بیمارستان زنان از کاهش نرخ فرزندآوری
دکتر آرش بردبار، رئیس بیمارستان تخصصی زنان و زایمان اکبرآبادی، اطلاعات جالبی از کاهش آمار فرزندآوری در کشور ارائه می‌دهد. او تأکید می‌کند: چندین سال است که به وضوح کاهش فرزندآوری را در کشور مشاهده می‌کنیم و این یک خطر جدی به شمار می‌آید؛ خطری که ما به عنوان کشوری در حال توسعه و حتی بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته نیز به آن دچار شده‌اند. هشدارهای زیادی درباره ضرورت اتخاذ تدابیری ملموس برای جلوگیری از کاهش جمعیت داده شده است؛ چرا که عدم اقدام مناسب می‌تواند کشور را در ۱۰ تا ۲۰ سال آینده با بحران جدی مواجه کند. بیمارستان ما با بیش از ۸۰ سال تجربه در زمینه زنان و زایمان، یکی از پرزاد و ولدترین مراکز در کشور به شمار می‌رود و به عنوان بیمارستان ارجاعی برای تهران و مناطق جنوبی آن شناخته می‌شود. در یک دهه گذشته، تعداد زایمان‌ها در بیمارستان اکبرآبادی به بیش از ۱۰۰۰ زایمان در ماه رسیده بود، اما این عدد اکنون به تقریباً دو سوم کاهش یافته و به حدود ۷۰۰ زایمان در هر ماه تنزل یافته است.
او در ادامه بیان کرد: خانواده‌ها باید نسبت به اهمیت فرزندآوری آگاهی بیشتری پیدا کنند و در عین حال باید شرایط معیشتی‌شان بهبود یابد تا به افزایش تمایل برای فرزندآوری ترغیب شوند. اگرچه حمایت‌های مالی به تنهایی کافی نیست، ولی ایجاد مهدکودک‌ها و فراهم‌سازی خدمات رایگان درمانی برای کودکان و همچنین حمایت مالی از زوج‌های نابارور می‌تواند مؤثر واقع شود.
خطرات ناشی از کاهش جمعیت برای کشور چیست؟
خطرات اقتصادی: یکی از اصلی‌ترین خطرات ناشی از کاهش جمعیت، تأثیر آن بر روی اقتصاد کشور است. کاهش جمعیت به معنای کاهش نیروی کار است و این می‌تواند رشد اقتصادی کشور را به شدت متأثر سازد. کاهش تعداد نیروی کار همچنین می‌تواند به بیکاری، کاهش درآمد دولت‌ها و فشاری بیشتر بر نظام تأمین اجتماعی منجر گردد.
تأثیر کاهش جمعیت بر نظام سلامت: با افزایش سن جمعیت و کاهش تعداد جوانان در بازار کار، تقاضا برای خدمات اجتماعی و بهداشتی افزایش می‌یابد، در حالی که منابع مورد نیاز برای تأمین این خدمات در حال کاهش است. پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که در طی سه دهه آینده به دلیل افزایش جمعیت سالمند، نیاز به خدمات بهداشتی و درمانی تا سه برابر افزایش خواهد یافت. این موضوع نه تنها هزینه‌های نظام سلامت را به شدت افزایش خواهد داد، بلکه کشور را با کمبود نیروی کار جوان و فعال برای ارائه خدمات به این سالمندان نیز روبرو خواهد کرد.
خطرات اجتماعی کاهش جمعیت: مشکلات دیگر ناشی از سیاست‌های کنترل جمعیت و تنظیم خانواده، پیری جمعیت و کاهش نشاط و فعالیت در جامعه هستند. رونق اقتصادی به وجود نیروی جوان و کارآمد وابسته است. با رشد منفی جمعیت، جامعه پیر شده و از جوانی و سرزندگی لازم بی‌بهره خواهد شد، زیرا جوانان منبع پویایی و تحرک جوامع هستند و بیشتر نوآوری‌ها و پیشرفت‌های اجتماعی به وسیله آنها انجام می‌شود.