ساختمان تاریخی باغ زرشک که به عنوان یکی از بناهای ارزشمند دوره‌های قاجار و پهلوی در اصفهان شناخته می‌شود، با تصمیمی جنجالی مواجه شده است. طبق این تصمیم قرار است دیوارهای اتاق‌های طبقه اول این بنا خراب شود تا به یک سالن موزه تبدیل گردد. این اقدام، به اعتقاد کارشناسان میراث فرهنگی، به مثابه دستبردی غیرمسئولانه به شهرت تاریخی بنا و تهدیدی برای میراث فرهنگی این شهر تلقی می‌شود.
این عمارت که پیش‌تر به عنوان یکی از اماکن اداری و سالن نشست‌های شهرداری اصفهان مورد استفاده قرار می‌گرفت، در سال‌های اخیر کاربری خود را به موزه بلدیه شهرداری تغییر داد، که این تغییر، با مخالفت‌های بسیار مواجه شده است. منتقدان بر این باورند که تبدیل این بنا به موزه‌ای با هویتی نامربوط به ساختار اصلی آن، از ابتدا تصمیمی ناپسند و غیرکارشناسی بوده است. حالا با خبر تخریب بخش‌هایی از این ساختمان برای ایجاد یک سالن موزه، انتقادات در مورد مدیریت نادرست این اثر تاریخی دوباره شدت گرفته است.
موضع گیری‌ها در مورد تغییر کاربری باغ زرشک
عمارت باغ زرشک که به عنوان یکی از نشانه‌های معماری قاجاری در اصفهان شناخته می‌شود، قبلاً کاربری‌هایی چون دفتر اداری و سالن جلسات را تجربه کرده است. اما انتقال این بنا به موزه بلدیه، بدون توجه به ظرفیت محدود آن و آسیب‌پذیری ساختاری‌اش، تحت انتقاد فراوانی از سوی کارشناسان میراث فرهنگی قرار گرفته است.
به گفته منتقدان، این عمارت با طراحی سنتی خود که شامل اتاق‌های کوچک و با جزئیات دقیق است، از لحاظ ساختاری ظرفیت پذیرش یک موزه بزرگ را ندارد و هرگونه تغییر در راستای انطباق با این کاربری به تخریب اصالت و ساختار تاریخی آن خواهد انجامید.
یکی از کارشناسان حوزه میراث فرهنگی در این زمینه بیان می‌کند: نمی‌توانیم هر بنای تاریخی را به هر نوع کاربری بسپاریم. عمارت باغ زرشک به صورت ذاتی یک بنای کوچک و ظریف است که نمی‌تواند به موزه‌ای با چنین امکانات لازم تبدیل شود. تغییر در ساختار آن برای ایجاد سالن، هویتی را نابود می‌کند که به آسانی قابل بازگشت نخواهد بود.
واکنش‌ها از سوی میراث فرهنگی
خبرنگار با امیر کرم‌زاده، مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان، تماس گرفت و موضوع را با وی در میان گذاشت. کرم‌زاده با اعلام عدم آگاهی از این تصمیم، تصریح کرد: هر نوع تخریب و تغییر در ساختار بناهای تاریخی بدون مجوز میراث فرهنگی ممنوع است. این عمارت یکی از آثار باارزش شهر اصفهان است و اجازه نخواهیم داد هویت آن به خطر بیفتد. برای بررسی بیشتر، تیم حفاظت اداره کل میراث فرهنگی به محل اعزام شده و نتایج بررسی‌ها اعلام خواهد شد.
عمارت تاریخی باغ زرشک در تهدید تخریب
برای پیگیری نتایج بررسی‌های یگان حفاظت میراث فرهنگی، خبرنگار دوباره موضوع را از مدیر کل میراث فرهنگی اصفهان جویا شد. وی در پاسخ اظهار داشت: یگان حفاظت میراث فرهنگی از همان لحظات اولیه که مطلع شد شهرداری اصفهان در حال تخلیه و خراب کردن اتاق‌های طبقه پایین عمارت باغ زرشک، که به عنوان موزه بلدیه اصفهان استفاده می‌شود، به محل حاضر شد.
وی اضافه کرد: در این بازدید، یگان حفاظت با صحنه‌ای از خالی شدن اتاق‌ها از وسایل و علائم تخریب روبرو شد. با این حال، مدیریت موزه بلدیه اصفهان اقدام به تکذیب تخریب کرده و خالی شدن اتاق‌ها را تنها به منظور تغییر دکوراسیون توجیه کرد. لیکن شواهدی مانند از کار انداختن آسانسور، نشانه‌های تخریب دیوارها و وجود تجهیزات مرمتی، نشانگر اقدامات تخریبی بود.
مدیرکل میراث فرهنگی تأکید کرد: عمارت باغ زرشک به خاطر معماری ارزشمند، تزئینات تاریخی و جایگاه فرهنگی خود، در فهرست بناهای ارزشمند قرار دارد و هرگونه دخل و تصرف در این بنا بر اساس قانون، غیرمجاز است. حتی برای انجام تغییرات کوچک نیز باید از اداره‌کل میراث فرهنگی اجازه اخذ شود. این در حالی است که شهرداری اصفهان و مدیریت موزه، هیچ‌گونه استعلام و مجوزی برای اقدامات اخیر از میراث فرهنگی دریافت نکرده‌اند.
وی ادامه داد: با توجه به نقض قوانین، یگان حفاظت میراث فرهنگی از تخریب اتاق‌ها جلوگیری کرده و این اقدام غیرقانونی شهرداری اصفهان و مدیریت موزه را به مراجع قضائی و دادستانی گزارش و شکایت کرده است.
کمبود پاسخگویی از سوی شهرداری اصفهان
برای پیگیری این موضوع، خبرنگار تلاش کرد با سید علی معرک‌نژاد، مدیرکل ارتباطات و امور بین‌الملل شهرداری اصفهان مصاحبه کند. با وجود تماس‌های مکرر، تاکنون هیچ پاسخی از جانب وی دریافت نشده است. این سکوت از سوی شهرداری اصفهان درباره چنین تصمیمی، تنها بر نگرانی‌ها می‌افزاید.
تصمیم مدیریت موزه بلدیه برای تخریب دیوارهای طبقه پایین عمارت باغ زرشک و تبدیل آن به سالن موزه، یک فاجعه فرهنگی برای شهر اصفهان محسوب می‌شود. این اقدام نه تنها هویت تاریخی بنا را تهدید می‌کند، بلکه پرسش‌های جدی را درباره مدیریت میراث فرهنگی و تصمیمات غیرکارشناسی مسئولان شهری مطرح می‌سازد.
میراث در آستانه نابودی؛ سکوتی که به تخریب می‌انجامد
علاوه بر این، اقدام شهرداری اصفهان برای تخریب بخش‌هایی از عمارت تاریخی باغ زرشک در سکوت و بدون هماهنگی با میراث فرهنگی، نشانگر بی‌توجهی نسبت به ارزش‌های تاریخی و فرهنگی این شهر است. این رویداد، زنگ خطری جدی برای سایر بناهای تاریخی به حساب می‌آید که ممکن است در سایه ناآگاهی و تصمیمات غیرکارشناسی به سرنوشتی مشابه دچار شوند. پیشگیری به‌موقع یگان حفاظت میراث فرهنگی از این تخریب، اقدام مثبتی بود که باید مورد تقدیر قرار گیرد؛ اما تداوم این قبیل حوادث ضرورت نظارت جدی‌تر، پاسخگویی از سوی مسئولان و تمرکز بر قوانین میراث فرهنگی را دوچندان می‌نماید. حفظ این آثار تاریخی بر عهده همگان است و هر نوع تخریب یا تغییر در آن‌ها برگشت‌ناپذیری به هویت فرهنگی نسل‌های آینده خواهد بود.