چرا ایجاد بازار حقیقی ارز دارای مزایا است؟

تجربیات گذشته نشان می‌دهد که برای مدیریت بازار ارز، وجود یک بازار ساختارمند ضروری است تا امکان تسویه حساب رسمی و شفاف فراهم گردد. افزون بر این، نوسانات پیشین در بازار ارز مشخص کرده است که تنها در یک بازار رسمی می‌توان مدیریت بهینه را به وجود آورد.

در حال حاضر، بانک مرکزی با راه‌اندازی بازار ارز تجاری در مرکز مبادله، برای نخستین بار در تاریخ اقتصاد ایران، بستری رسمی برای کشف قیمت حواله ایجاد کرده که خصوصیات یک بازار کارآمد را داراست. توجه به این نکته مهم است که بازار حواله در اقتصاد ایران از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ به گونه‌ای که بیش از ۹۸ درصد از معاملات مربوط به حواله و تنها دو درصد به معاملات اسکناس تعلق دارد.

بنابراین، در صورتی که بازار حواله دارای انسجام و ساختار باشد، قطعاً بازار ارز از ثبات بیشتری برخوردار خواهد شد. در سامانه ارز تجاری، تمامی ذینفعان شامل صادرکنندگان، واردکنندگان و بانک‌ها به عنوان کارگزاران، در یک نقطه متمرکز هستند. مکانیزم این سامانه به گونه‌ای تنظیم شده است که قیمت‌ها بر اساس عرضه و تقاضا شکل می‌گیرد و قیمت‌های متعادل کشف و به مرحله اجرا در می‌آید، که این پیشرفت نشان‌دهنده بهبود معنی‌داری در ساختار بازار ارز کشور در آینده‌ای نزدیک خواهد بود.

کارشناسان اقتصادی بر این باورند که بازار ارز تجاری مرکز مبادله ایران به لحاظ قاعده‌مندی و ساختاری، نه تنها بازار مطلوبی است، بلکه فرآیند کشف قیمت واقعی بر پایه عرضه و تقاضا در آن شکل می‌گیرد. همچنین، این بازار دارای ساختار منسجم و پایداری است. باید به این نکته نیز اشاره کرد که در امر مدیریت بازار ارز، وجود ساختار مناسب بر قیمت‌ها تقدم دارد. چنانچه ساختار به خوبی ایجاد شود، طبیعتاً قیمت‌ها نیز کنترل خواهند شد. به عنوان نمونه، در سامانه نیمای بانک مرکزی که اخیراً با نرخ توافقی معاملات انجام می‌شود و از ابتدای بهمن‌ماه امسال به بازار ارز تجاری مرکز مبادله منتقل خواهد شد، در واقع بازاری در معنای حقیقی وجود نداشت.

در این سامانه، واردکنندگان و صادرکنندگان تنها اعلام می‌کردند که به توافقی مشخص در قیمت رسیده‌اند، بدون اینکه صحت این معامله به‌طور قطعی مشخص باشد. همچنین با احتساب هزینه‌های اضافی که بر خریداران ارز در سامانه نیما تحمیل می‌شد، قیمت‌ها از آنچه که معامله‌گران اعلام می‌کردند، بیشتر و تقریباً نزدیک به نرخ‌های غیررسمی ارز بود.

در سال‌های اخیر، تصمیم بر این بوده است که برای کشف قیمت حواله ارزی، یک بازار واقعی تشکیل شود که در آن هم بتوان قیمت را از طریق فرآیند بازار مشخص کرد و هم بانک مرکزی ابزاری برای هدف‌گذاری بر آن داشته باشد. به نظر می‌رسد که آغاز کار بازار ارز تجاری مرکز مبادله، پاسخی به این درخواست تاریخی باشد.

علاوه بر این، تشکیل و تداوم این بازار، به پایداری قیمت ارز کمک خواهد کرد و به زودی شاهد بهبود در ثبات نرخ ارز، بدون تغییرات عمده خواهیم بود.

از سوی دیگر، زمانی که ارزش ارز به واقعیت‌های اقتصادی نزدیک می‌شود، تقاضا کاهش یافته و با پایین آمدن ارزش ارز، صادرات نیز افزایش می‌یابد. این تحولات به نوبه خود باعث خواهد شد که دولت با کسری بودجه کمتری روبرو شود و نرخ تورم تحت کنترل و کاهش یابد.

بنابراین، بازار ارز تجاری مرکز مبادله، ابزاری موثر برای کشف قیمت واقعی ارز، ایجاد شفافیت در بازار، جلوگیری از بار مالی اضافی بر دوش متقاضیان ارز، دسترسی سریعتر صادرکنندگان به متقاضیان ارز و همچنین ابزاری کارآمد در راستای مدیریت بانک مرکزی در بازار ارز به شمار می‌رود؛ که قطعاً به ثبات و پیش‌بینی‌پذیری بازار ارز کشور منجر خواهد شد.