امیرمحمد گمینی، پژوهشگر تاریخ نجوم در دانشگاه تهران در خصوص پدیده نجومی یلدا توضیحاتی ارائه داد و اظهار داشت: محور چرخش زمین به دور خودش و حرکت آن در مدار خورشید موازی نیستند. به همین دلیل، زمین در مقایسه با مسیر خود در اطراف خورشید زاویه‌ای خاص دارد که موجب می‌شود در یک سمت از مسیر، خورشید در آسمان ارتفاع زیادی پیدا کند و در سمت دیگر، ارتفاع آن کاهش یابد. مقدار حرکتی که خورشید در طول روز نسبت به آسمان دارد، کاملاً به این دو مسیر و زاویه بستگی دارد.
این پژوهشگر دانشگاه تهران ادامه داد: هر چه خورشید بیشتری به سمت آسمان زاویه بگیرد، زمان بیشتری در آسمان خواهد بود، بنابراین در نیمه اول سال، روزها طولانی‌تر و شب‌ها کوتاه‌تر می‌شوند و در نیمه دوم سال، این وضعیت معکوس می‌شود و روزها کوتاه و شب‌ها بلند خواهند شد. بدین ترتیب، طول روز از اوایل فروردین به تدریج افزایش می‌یابد تا به پایان خرداد برسد، که در این زمان طول روز به حداکثر خود می‌رسد و بعد از آن مجدد کاهش می‌یابد. در اول مهرماه، طول روز و شب به تساوی می‌رسد و از آن پس، شب‌ها طولانی‌تر می‌شوند تا اینکه در اول دی‌ماه به کوتاه‌ترین روز و بلندترین شب می‌رسیم. البته اختلاف طول شب‌های قبل و بعد از این تاریخ تنها چند دقیقه است.
وی همچنین به همزمانی شب یلدا با پدیده «انقلاب زمستانی» در آسمان اشاره کرد و گفت: انقلاب زمستانی به زمانی گفته می‌شود که خورشید از منظر ناظر زمینی در جنوبی‌ترین نقطه خود در آسمان قرار می‌گیرد و این امر منجر به ایجاد طولانی ترین شب سال خواهد شد. لحظه انقلاب زمستانی در سال ۱۴۰۳ دقیقاً ساعت ۱۲:۵۰ بعد از ظهر اول دی‌ماه اتفاق خواهد افتاد.
امسال شاهد دو شب یلدا خواهیم بود
وی با تأکید بر این موضوع که لحظه انقلاب زمستانی امسال در اول دی‌ماه رخ می‌دهد، تصریح کرد که به لحاظ نجومی، در برخی نقاط زمین در سال ۱۴۰۳ دو شب یلدا خواهیم داشت. او در توضیح این موضوع بیان کرد: برای برخی مناطق، از جمله ساکنان تهران، شب اول دی‌ماه یک ثانیه طولانی‌تر از شب ۳۰ آذرماه (شب یلدای ایرانیان) خواهد بود. اما در مناطق دیگر مثل دورافتاده‌ترین روستاهای ایران، طول شب یلدا (۳۰ آذر) و شب اول دی‌ماه دقیقاً برابر است و حتی یک ثانیه اختلاف ندارد.
گمینی در پایان با تأکید بر اهمیت شب یلدا در نجوم و تاریخ ایران باستان، ابراز کرد: در فرهنگ باستانی ایران، یلدا نشانه‌ای از پایان تاریکی و شروع نور بود که در گذشته مورد احترام قرار می‌گرفت. مردم ایران باستان این پدیده نجومی را با آیین‌های خاص خود جشن می‌گرفتند، زیرا ظهور خورشید در پایان شب یلدا و آغاز طولانی‌تر شدن روزها پس از آن، به نشانه تولد دوباره و قدرت طبیعت تلقی می‌شد.