امیرعباس آذرم وند: هم اکنون، همگان به تأثیرات مضاعف محدودیت های تحریمی بر دشواری های اقتصادی کشور اقرار دارند. تنها در یکی، دو سال اخیر بودند افرادی و محافلی در سطوح تصمیم گیری که تصور می کردند با وجود تحریم ها و تنش ها می توان به توسعه کشور دست یافت. اما تجربه ناموفق دولت سیزدهم و سه سال حاکمیت یک دست به وضوح نشان داد که تحت شرایط فعلی، این امر ممکن نیست.
بیشتر بخوانید:
پیش بینی نگران کننده یک کارشناس از نرخ تورم / افقه: نه چشم انداز کوتاه مدت اقتصاد روشن است نه بلندمدت
شکاف آماری میان دو مرجع پابرجاست/ مرکز آمار، تصویر «بهتری» از وضع موجود دارد
بانک مرکزی تنها تصمیم گیر اقتصاد کشور نیست/ فرزانی: بعید است بتوانند ارز را تک نرخی کنند
با این وجود، بررسی مسائلی چون تحریم ها و چالش های بین المللی عموماً با رویکردی سیاسی انجام می گیرد. به ویژه از دیدگاه برخی محافل خاص که به دنبال مدیریت تنش های خارجی و یافتن راه های خروج از بن بست، غالباً با انتقادات گسترده رسانه ها مواجه می شوند. مسئله حیاتی این است که تداوم روندهای کنونی تصمیم گیری، به ویژه در راستای تعدیل ساختاری، می تواند مشکلات معیشتی مردم را با وجود محدودیت های تحریم تشدید نماید.
پیچیدگی موجود در تصمیم گیری درباره تحریم ها را می توان تا حدی به عواقب سیاست زدگی اقتصاد مرتبط دانست. ارتباط ما با برخی کشورها، به ویژه قدرت های غربی، چنان درگیر مسائل ایدئولوژیک و جناحی شده که تفکیک این زوایا از یکدیگر دشوار گردیده است. در واقع، کشور در وضعیتی بن بست قرار دارد و درگیری های داخلی مانع از اتخاذ تصمیمات لازم و فعالانه در مواجهه با چالش های اساسی می شود.
جعفر خیرخواهان، تحلیل گر اقتصادی، در اشاره به آثار سیاست بر اقتصاد کشور به خبرآنلاین بیان داشت: «من گمان می کنم این عوارض نتیجه تاریخی و فرهنگی است که در اطراف آن شکل گرفته است. وقتی به تاریخ سرزمین خود می نگریم، با بی قیدی بزرگ و نابسامانی هایی مواجه می شویم که به حوزه تفکر و اندیشه نیز تسری یافته است. نگاهی به تاریخ معاصر ما نشان می دهد که کشور با ناآرامی ها و نوسانات بی پایانی مواجه بوده و ما در صد سال گذشته، تغییرات عظیمی چون انقلاب مشروطه، اشغال کشور، ملی شدن صنعت نفت، انقلاب ۵۷ و جنگ هشت ساله را تجربه کرده ایم و این تحولات چشمگیر مانع از قضاوت درست در مورد موقعیت کنونی کشور در جهان گردیده است.»
وی افزود: «این نابسامانی های پیش گفته تبعات زیادی را به همراه داشته است، به گونه ای که به گفته آقای روحانی، در گذشته نگرانی هایی وجود داشت، اما اکنون شاهد حضور فعال تری از طرف گروه هایی هستیم که به “گروه فشار” شناخته می شوند و از افرادی بدون مسئولیت اما با ادعای بزرگ شکل می گیرند. این گروه ها در گذشته توانسته بودند که بخشی از مردم، حتی از میان عوام، را با شعارهای خود تحت تأثیر قرار دهند و گرد خودشان جمع کنند، اما امروز دیگر قدرت بسیج اجتماعی و تأثیرگذاری آنچنانی ندارند و جامعه آن ها را طرد کرده است.»
به گفته این مترجم آثار اقتصادی، گروه های بی مسئولیت مورد بحث، در نهایت مانع از تصمیم گیری عقلایی شده و بخش هایی از سیاست گذاران را هم به سمت خود می کشند.
وی در پاسخ به این سؤال که چه عواملی موجب می شود تا سیاست گذاران و مسئولان به سمت این گروه ها گرایش پیدا کنند، بیان داشت: «ما در کشور سیاستمدارانی داریم که همواره وعده هایی می دهند که هیچ نتیجه مثبتی به همراه نداشته است. از آنجایی که نمی خواهند اشتباهات خود را قبول کنند و به اصلاح روی آورند، به این گروه های صاحب تریبون و پر سر و صدا نزدیک می شوند تا از زیر بار مسئولیت خود شانه خالی کنند.»
این استاد دانشگاه در تحلیل مفهوم «سازش کاری» گفت: «سازش کاری لزوماً ناپسند نیست و ممکن است نشانه ای از درک عمیق سیستم نیز باشد. وفاق، که این روزها واژه ای پرکاربرد است، به معنای نوعی سازش با دیگران و کوتاه آمدن از مسائل فرعی است تا بتوان با موفقیت و هزینه کمتر از چالش های اساسی عبور کرد. اما گروه های بی مسئولیت و صاحب تریبون بر سر این روندهای ضروری سنگ اندازی می کنند و حتی از ایجاد چنین هوشیاری ای جلوگیری به عمل می آورند.»
خیرخواهان ادامه داد: «اقدامات شلوغ کارانه این محافل، روند تسهیل توافقات و تغییر مواضع را دشوار می کند. برخی ممکن است باور کنند که این اقدام های آنها از روی خیرخواهی برای سیستم است، اما نتیجه اقدامات آن ها ادامه خطاها و مشکلاتی است که به عدم موفقیت و تضعیف اقتصاد و ناهنجاری های اجتماعی خواهد انجامید.»
مترجم کتاب «ریشه های اقتصادی دیکتاتوری و دمکراسی»، قطع درآمدهای نفتی را عاملی کلیدی دانست و هشدار داد: «در گذشته، به واسطه درآمدهای نفتی، می شد تصمیمات نادرست را به نوعی تأمین مالی کرد، اما اینک کشور در تأمین هزینه های اساسی مانند آموزش و بهداشت عمومی با دشواری های بزرگی دست و پنجه نرم می کند. باید در صدد اصلاح مسیر کنونی باشیم تا منابع کشور به نحو احسن استفاده شوند. این تجربه را بسیاری از کشورها داشته اند و تقریباً همه آن ها در نهایت به سمت اصلاح و توقف رفتارهای خطرناک سوق یافته اند.»
این مدرس دانشگاه بر این باور است که دولت به عنوان نماینده مردم نباید به محافل بی مسئولیت، حتی اگر تریبون های پر سر و صدا هستند، توجهی کند و باید تنها به رفع مشکلات مردم و بهبود وضعیت عمومی اهتمام ورزد.
خیرخواهان تأکید کرد: «اگر به نشریات معتبر این گروه ها نگاه کنیم، بی مسئولیتی آن ها به روشنی نمایان می شود. هر روز یک نظر جدید می دهند و بدون هیچ شرمندگی موضع خود را عوض می کنند و اظهارات بی اساس را منتشر می کنند. متأسفانه در کشور نه تنها با آن ها برخوردی صورت نگرفت، بلکه رسمی ترین تریبون ها مانند صدا و سیما به آن ها واگذار شد و آنان نیز به راحتی به سطوح مختلف نظام تصمیم گیری نفوذ کردند. وقتی این افراد میدان دار رسانه ها شوند، رسانه هایی که به طور طبیعی باید بستری برای گفتگو و مشورت باشند، به وضوح انحصارطلبی فکری به دیگر انحصارطلبی های موجود افزوده می شود و فضای فعالیت برای همه دلسوزان محدودتر خواهد شد.
وی درباره تأثیر تحریم ها بر روند آینده کشور گفت: «تحریم به منزله انزوا و عدم توانایی در بهره برداری بهینه از استعدادها و توانایی های موجود است. می توان به کشورهایی چون کره شمالی یا کوبا به عنوان نمونه هایی از آینده نگریست. حاکمان پیونگ یانگ در پی تداوم این وضعیت هستند و گرچه کوبایی ها سعی در یافتن راه حل برای خروج از تحریم ها دارند، اما همچنان با این محدودیت ها مواجه اند. در مقابل، ویتنام نمونه ای است که با وجود جنگی طولانی با آمریکا، مسیری متفاوت را برگزیده است. این سه کشور ایدئولوژی واحدی دارند و هر یک در مسیر خاص خود حرکت می کنند که به وضوح در شاخص های اقتصادی و توسعه ای آن ها مشخص است. در ایران، این سیاست گذاران و حاکمیت هستند که در نهایت تعیین می کنند کشور به کدام سمت حرکت کند.»
او با ذکر چند مثال از جمله یکی از نمایندگان مجلس تاکید کرد: «افرادی که بیش از دیگران شعار می دهند، در زندگی شخصی خود عملاً رفتارهای متفاوتی از خود نشان می دهند. به نماینده ای که به طور مکرر شعارهای بی پایه می دهد نگاه کنید؛ او در زندگی شخصی خود چه سبک متفاوتی دارد. از لباس هایی که به تن می کند تا امکاناتی که استفاده می کند، همه بیانگر سطحی لوکس است، در حالی که از مردم می خواهد که صبر و مقاومت کنند. به عبارت دیگر، این افراد آن قدر از خود بی خبر شده اند که بدون در نظر گرفتن ریاکاری هایشان و حتی تعالیم اخلاقی که ناپسند بودن ریا را بیان می کند، این کارها را انجام می دهند. ریاکاری یکی از خسارت های است که شعارهای بی پایه بر کشور ما وارد آورده است.»
۲۲۳۲۲۹