دکتر محمدرضا شیرزادی مدیر اداره پیشگیری و کنترل بیماری های قابل انتقال از دام به انسان وزارت بهداشت در خصوص افزایش چشمگیر شیوع بیماری تب مالت در کشور اطلاعاتی ارائه کرد و تصریح کرد: این بیماری باکتریایی به طور معمول در دام ها دیده می شود و انتقال آن به انسان از طریق تماس با دام های آلوده یا محیط های خطرناک، شامل تنفس یا مصرف محصولات دامی بی کیفیت صورت می گیرد.
شیرزادی همچنین خاطرنشان کرد که در برخی مواقع، انتقال این بیماری در آزمایشگاه ها به افراد نیز امکان پذیر است.
او تصریح کرد: باکتری موجب ایجاد تب مالت دارای انواع مختلفی است، اما گونه های اساسی آن عموماً دام هایی مانند گوسفند و گاو را تحت تأثیر قرار می دهند. به تازگی، ظهور این بیماری در فک های دریایی نیز گزارش شده است.
مدیر اداره پیشگیری و کنترل بیماری های قابل انتقال از دام به انسان وزارت بهداشت ادامه داد: تب مالت می تواند به سه صورت «حالت حاد با تب ناگهانی و احساس بدن درد»، «حالت تب دار حاد با عوارض موضعی نظیر تورم در مفاصل» و «حالت مزمن که ممکن است شامل تب، سرفه، درد مفاصل، کمردرد و دیگر علائم باشد» ظاهر شود.
او همچنین هشدار داد که در صورت عدم شناسایی به موقع، تب مالت می تواند به عوارض جدی از جمله ابتلا به بیماری های دریچه ای قلب، اختلالات عصبی، عفونت در ستون فقرات و انقباض استخوان های ناحیه ستون فقرات منجر شود.
شیرزادی در ادامه به کاهش چشمگیر شیوع تب مالت در برخی کشورهای اروپایی، غرب آمریکا، استرالیا و کانادا اشاره و دلیل این امر را واکسیناسیون دامی عنوان کرد و افزود: این اقدام قادر است ابتلا را در سطح دام ها متوقف سازد.
او همچنین به افزایش بسیار چشمگیر موارد ابتلا به تب مالت در نواحی مدیترانه، آسیا، آفریقا و سواحل جنوبی و مرکزی آمریکا اشاره و اعلام کرد: پیش تر تخمین زده می شد سالانه حدود ۵۰۰ هزار مورد تب مالت در جهان مشاهده شود، اکنون این تعداد به حدود ۱.۵ تا ۲ میلیون نفر در هر سال افزایش یافته است.
شیرزادی همچنین به عوارض مختلف بیماری تب مالت اشاره کرده و توضیح داد: یکی از عوارض شایع این بیماری، ایجاد مشکلات استخوانی است. در حدود ۴۰ درصد از افرادی که به این بیماری مبتلا می شوند، از کمردرد و درد در نواحی پشتی، کمر و شانه رنج می برند. به علاوه، ممکن است علائم ریوی مانند سرفه های خشک و حتی درد در ناحیه ریه ها نیز مشاهده شود و در موارد حادتر، عفونت هایی مانند آبسه ریه بروز کند. عوارض عصبی یکی دیگر از مسائل جانبی است که می تواند با تب مالت همراه باشد.
بر اساس اظهارات شیرزادی، برخی از بیماران ممکن است به افسردگی، اختلالات حافظه یا حتی مننژیت و آنسفالیت مبتلا شوند که این حالت ها می تواند بسیار جدی و پایدار باشد.
او همچنین بر این نکته تأکید کرد که در موارد نادر، تب مالت ممکن است موجب عوارض قلبی نظیر آندوکاردیت (التهاب در دریچه های قلب) گردد. این عوارض می توانند به ویژه در صورت عدم شناسایی و درمان به موقع، آثار طولانی مدت و پیچیده ای بر سلامت دچار کنند.
شیرزادی با اشاره به افزایش موارد ابتلا در سال های اخیر ابراز نگرانی کرده و گفت: تعداد بیماران به طور محسوسی از سال های گذشته بیشتر شده است. در گذشته، تعداد مبتلایان به تب مالت کمتر از ۱۵ هزار نفر بود، اما اکنون این رقم به میزان قابل توجهی افزایش یافته است.
مدیر اداره پیشگیری و کنترل بیماری های قابل انتقال از دام به انسان وزارت بهداشت افزود: در سال گذشته، بیش از ۲۱ هزار مورد ابتلا به تب مالت ثبت شد، یعنی در سال ۱۴۰۲، تعداد مبتلایان به ۲۱,۴۳۶ نفر رسید. البته تخمین زده می شود که تعداد واقعی موارد ابتلا بیشتر از این رقم باشد، چون اغلب بیماران به مراکز درمانی خصوصی در شهرهای بزرگ مراجعه می کنند و ممکن است موارد آن ها ثبت نشود.
شیرزادی ادامه داد: بر اساس آمار ثبت شده در سال ۱۴۰۳، حدود ۱۸ هزار مورد ابتلا گزارش شده است، اما به دلیل مراجعه برخی بیماران به مراکز درمانی خصوصی، احتمالاً تعداد واقعی مبتلایان بالاتر از این عدد خواهد بود.
او اذعان کرد: نرخ بروز بیماری تب مالت در سطح ملی حدود ۲۵ در هر ۱۰۰ هزار نفر است، اما در برخی مناطق، مانند استان لرستان، این عدد به ۸۷ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر می رسد که نشان دهنده یک مشکل جدی است. افرادی که با دام سر و کار دارند، در زمره گروه های در معرض خطر قرار می گیرند، همچنین افرادی که به نواحی روستایی سفر می کنند و با دام ها در ارتباط هستند یا از فرآورده های لبنی خام استفاده می کنند، هم در معرض ابتلا به بیماری تب مالت قرار دارند.
مدیر اداره پیشگیری و کنترل بیماری های قابل انتقال از دام به انسان وزارت بهداشت خاطرنشان کرد: گاهی اوقات ما در ۵۰ درصد از موارد، شاهد ابتلا به تب مالت در یک خانوار هستیم؛ به گونه ای که اگر از یک خانواده سوال شود، در ۵۰ درصد از مواقع پاسخ مثبت دریافت می شود، زیرا همه اعضای خانواده به طور مشترک از فرآورده های لبنی استفاده می کنند.
شیرزادی همچنین به علل بروز تب مالت در دام ها پرداخت و تصریح کرد: پیشگیری در دامی که ارتباط مناسبی با واکسیناسیون ندارد، به درستی انجام نمی شود. ما بر اهمیت تزریق واکسن به دام ها تأکید داریم، اما پیگیری برای اثربخشی این واکسن ها به درستی صورت نمی گیرد. تکنولوژی تولید واکسن نیز باید بروزرسانی شود و زنجیره سرمای نگهداری این واکسن ها باید حتماً ادامه یابد.
او گفت: البته تحت این شرایط، محدودیت های زیادی وجود دارد. بسیاری از این سازمان ها با کمبود بودجه برای تأمین واکسن و عدم امکانات کافی جهت محافظت از زنجیره سرمای نگهداری این واکسن ها مواجه هستند.
به اعتقاد رئیس اداره پیشگیری و کنترل بیماری های قابل انتقال از دام به انسان وزارت بهداشت، یکی از دلایل افزایش تب مالت، گرایش مردم به مصرف فرآورده های لبنی سنتی است که می تواند عواقب جدی داشته باشد. از این رو، صنوف باید نسبت به بررسی و نظارت دقیق تری بر مراکزی که این فرآورده ها را ارائه می دهند، اقدام کنند.
شیرزادی تأکید کرد: این مراکز صرفاً مجاز به فروش ماست هستند و اگر قصد دارند سایر فرآورده های لبنی را به فروش برسانند، باید امکانات لازم برای فرآوری شیر در فروشگاه های خود را داشته باشند.
او بر این باور است که نظارت ها باید تحت نظر بهداشت محیط انجام شود تا اطمینان حاصل گردد که فرآورده های لبنی خام به نحو صحیح و بهداشتی عرضه می شوند و نظارت بر این فرآیندها به ویژه برای جلوگیری از هرگونه خطر بالقوه برای سلامت عمومی بسیار حائز اهمیت است.
او در ادامه به دامداران به ویژه روستائیان و عشایر عزیز کشورمان گفت: آلودگی دام ها می تواند به سادگی به انسان ها منتقل گردد، چه از طریق تماس مستقیم با دام، ترشحات، فضولات و حتی ترشحات ناشی از سقط جنین. همچنین، ممکن است این آلودگی از طریق آئروسل ها، ذرات ریز در هوا، به مجاری تنفسی افراد راه یابد. دامداران محترم که در پی گوسفندها هستند، ممکن است به صورت غیرمستقیم آلوده شوند، چرا که حرکات گوسفند می تواند این ذرات را در هوا منتشر کرده و دیگران را در معرض خطر قرار دهد.
مدیر اداره پیشگیری و کنترل بیماری های قابل انتقال از دام به انسان وزارت بهداشت با تأکید بر اینکه نرخ مرگ و میر ناشی از تب مالت معمولاً کمتر از یک درصد است، خاطرنشان کرد که این موضوع نباید منجر به کم توجهی به بیماری گردد.
بر اساس اعلام وزارت بهداشت، او از نهادهای مختلف خواست تا به وظایف خود در این زمینه به درستی عمل کرده و اقدامات پیشگیرانه و درمانی را به طور مستمر دنبال نمایند.
شیرزادی گفت: سازمان دامپزشکی باید واکسیناسیون مناسب دام ها را به دقت متناسب انجام دهد. اصناف، صنوف و بهداشت محیط نیز لازم است نظارت دقیقی بر ارائه فرآورده های دامی داشته باشند تا اطمینان حاصل شود که این محصولات به طور مناسب و بهداشتی ارائه می شوند. همچنین، باید به دامداری ها در روستاها توصیه شود که رعایت نکات بهداشتی ضروری را جدی بگیرند تا دامداران از آلودگی در امان بمانند.
او افزود: این موضوعات باید به طور جدی از سوی جامعه و سایر نهادها دنبال شود. به عنوان رسانه نیز، ما وظیفه داریم که این مسائل را به طور مرتب و دقیق اطلاع رسانی کنیم تا آگاهی عمومی در این زمینه به طرز قابل توجهی افزایش یابد.