پژوهشگران دانشگاه هنگ کنگ با بهره گیری از روشی به نام «فعال سازی هدفمند حافظه» (TMR) اقدام به تقویت خاطرات مثبت در حین خواب و تضعیف خاطرات منفی کردند.
بر اساس گزارشی از رکنا به نقل از ایندیپندنت، یافته های این پژوهش که در مجله «پی ان ای اس» (PNAS) منتشر شده است، نشان می دهد: «بازخوانی تجربیات دردناک می تواند شدیداً آزاردهنده باشد. خواب می تواند فرصتی برای کاهش چنین رنج هایی فراهم سازد. ما روشی ایجاد کردیم که با بازآفرینی خاطرات مثبت جدید در حین خواب، خاطرات ناخوشایند قدیمی تر را تحت تأثیر قرار می دهد و کم رنگ می کند.»
در این تحقیق، ۳۷ شرکت کننده شب ها پیش از خواب ۴۸ «کلمه بی معنی» را مشاهده کردند که هر کدام به تصاویری ناخوشایند مرتبط بودند. شب بعد، نیمی از این کلمات مجدداً همراه با تصاویر مثبت از چهار دسته مختلف شامل حیوانات، نوزادان، افراد و مناظر برای آنان نمایش داده شد. سپس پژوهشگران در طول مرحله خواب «بدون حرکت سریع چشم» (NonREM) از نشانه های صوتی برای کمک به حافظه بهره گرفتند.
پس از بیدار شدن، شرکت کنندگان متوجه کاهش تصورات منفی در خاطرات شان شدند و قدرت یادآوری تصاویر مثبت در آنان افزایش یافت.
محققان خاطرنشان کردند که نتایج این پروژه با تحقیقات اخیر در رابطه با فعال سازی هدفمند حافظه هم خوانی دارد، که نشان می دهد می تواند به از دست رفتن خاطرات خاص در خواب (فراموشی اپیزودیک) منجر شود. آنان دریافته اند که این روش به طور خاص خاطرات مثبت تازه به دست آمده را فعال کرده و در عین حال خاطرات ناخوشایند قدیمی را تضعیف می کند. به عبارت دیگر، این فرایند می تواند تأثیر خاطرات مثبت و منفی بر افراد را تغییر دهد و همچنین نحوه یادآوری و احساسات مرتبط با آن تجربیات را به طور کلی متحول سازد.
دکتر ارنست لی موری، متخصص مغز و اعصاب از تنسی، اذعان می دارد که این روش فعال سازی هدفمند حافظه می تواند به درمان اختلال اضطراب پس از سانحه (PTSD) و دیگر خاطرات ناخوشایند کمک کند. این کار با شبکه سازی نشانه های حسی (مانند صدا، بو یا نور) و ترکیب آن ها با مداخلات درمانی انجام می شود و سپس این نشانه ها در مراحل خاصی از خواب (نظیر خواب عمیق یا حرکت سریع چشم) به فرد ارائه می شوند تا خاطرات ناخوشایند کاهش یابند.
به گزارش موری، روش جدید قادر است اثر احساسات ناشی از خاطرات ناخوشایند را کاهش دهد. این فرایند به طور واقعی فراتر از صرفاً کاهش یا سرکوب خاطرات منفی عمل کرده و به فعال سازی خاطرات مثبت جدید در حین خواب بیمار می پردازد. این یافته ها زمینه را برای تحقیقات آتی در مورد روش های کاهش تأثیرات منفی خاطرات ناخوشایند و مرتبط با تروما فراهم می کند.
او همچنین اشاره داشت که به جز روان درمانی، در برخی موارد برای کاهش کابوس ها یا خاطرات ناخوشایند نیز از دارو استفاده می شود. این مطالعه توانایی بررسی روش های درمانی بدون نیاز به داروها را فراهم می سازد، زیرا این داروها عموماً عوارض جانبی ناخواسته ای دارند.
الکس دیمیتریو، روانپزشک و بنیان گذار مرکز روانپزشکی و پزشکی خواب منلو پارک در کالیفرنیا که در این پژوهش مشارکت نداشته، این تحقیق را «جذاب» تلقی می کند و بر این باور است که اطلاعات جدیدی درباره نحوه پردازش خاطرات در مغز در حین خواب به دست می دهد. او همچنین افزود: «مغز ما در خواب در حال باز کردن، پردازش و بسته بندی مجدد احساسات است. من همواره به بیمارانم تأکید می کردم که خواب به عنوان یک نوع درمان برای تجربیات احساسی ما عمل می کند.»
بسیاری از مراجعان دکتر دیمیتریو اعلام کرده اند که با بهبود کیفیت خواب، تغییرات مثبتی در خلق وخو و اضطراب خود مشاهده کرده اند. او خاطرنشان کرده که «شواهد نشان می دهند که در مرحله خواب عمیق (REM)، پردازش، تکرار و تنظیم احساسات در ذهن صورت می گیرد اما این مطالعه بر تأثیرات مداخله در مرحله خواب «بدون حرکت سریع چشم» (NonREM) تمرکز می کند و این امر حاکی از آن است که احساسات در دیگر فازهای خواب نیز مورد پردازش قرار می گیرند.»
با این حال، این پژوهش دارای محدودیت هایی نیز هست. اولاً، تجربیات احساسی در آزمایشگاه ممکن است نتوانند به درستی تروما های واقعی را شبیه سازی کنند. علاوه بر این، کشف ابعاد مثبت در تجربیات شدیداً آسیب زا و ترومازا کار آسانی نیست. همچنین نقش مرحله خواب عمیق (REM) در تنظیم خاطرات احساسی به بررسی های بیشتری نیاز دارد.