فناوری می توان به طرزی عمیق و فیزیکی بر مغز ما تأثیر بگذارد، چراکه به بخشی پایدار از زندگی روزانه مان تبدیل شده است. هر زمان که ما یک مهارت را به بیرون واگذار می کنیم، در خطر از بین رفتن آن توانایی قرار داریم؛ اما اگر این توانایی که در حال نابودی است، تفکر انتقادی باشد، چه تبعاتی به دنبال خواهد داشت؟
به عنوان نماینده ای از نسل ایکس، تجارب غنی ای از انتقال از دوره ای که متون با دست نوشته می شدند و تلفن های ثابت وجود داشتند به دنیای امروزی که ارتباطات در بستر ابر انجام می گیرد، دارم؛ دنیایی که اجازه می دهد ارتباط با دیگران در عرض چند ثانیه برقرار شود.
به نقل از نیواطلس، قابلیت نسل ایکس در به خاطر سپردن شماره های تلفن، یادآور یادگیری هایی است که در این عصر دگرگون احساس نیازی به آن ها نمی شود. البته همچنان افرادی از این نسل در بین نسل های جدید باقی مانده اند.
یک نمونه بارز از این نوع به خاطر سپردن ها ممکن است در مهارت ناوبری نمود پیدا کند. توانایی درک نقشه، ترکیب آن با برنامه ریزی ذهنی فضایی یک ناحیه، به خاطر سپردن نشانگرهای کلیدی، شماره بزرگراه ها و نام خیابان ها به عنوان نقاط مانوری و سپس ابداع راهکارهایی برای دور زدن ترافیک و انسدادها، به خصوص زمانی که گوشی شما می تواند همه این اقدامات را انجام دهد، به مراتب چالش برانگیزتر می شود.
اما اگر از این مهارت ها استفاده نکنید، به تدریج از دست خواهند رفت. مغز در این زمینه می تواند به شکلی مشابه با یک عضله عمل کند. واگذاری توانایی های فضایی به شرکت هایی مثل اپل یا گوگل پیامدهای واقعی دارد. مطالعات به گونه ای نشان داده اند که افزایش استفاده از GPS با کاهش قابل توجهی در توانایی حافظه فضایی ارتباط دارد، به طوری که این نوع حافظه به قدر کافی برای شناخت انسان حیاتی است که یک پروژه تحقیقاتی دیگر برای پیش بینی شیوع بیماری آلزایمر با دقت ۸۴ درصد در یک منطقه خاص، بر پیچیدگی ناوبری آن تمرکز کرده است.
مفهوم «استفاده کن یا از دست بده» در سال ۲۰۲۵، هنگامی که به هوش های مصنوعی مولد مانند مدل های زبانی بزرگ (LLM) همچون چت جی پی تی، جمینای، Llama، گروک، دیپ سیک و ده ها مورد دیگر که با شتاب حیرت آوری در حال پیشرفت و تکثیر هستند، نگاه می کنیم، ابعاد ترسناک تری به خود می گیرد.
این هوش ها در میان صدها کاربرد دیگر، تقریباً به شما اجازه می دهند که قدرت تفکر خود را به آنان واگذار کنید.
آن ها تنها در چند سال اخیر به طرز گسترده ای به کار گرفته شده اند و در این مدت نرخ رشد قابل توجهی را شاهد بوده اند، ولی بسیاری از مردم هم اکنون مدل های زبانی بزرگ را اجزای جدایی ناپذیر از زندگی روزمره خود می دانند. آن ها به نوعی دستیارهای نهایی با هزینه ای ناچیز یا بدون هزینه ای هستند که دانش دایرةالمعارفی را با سرعتی فراتر از توان انسانی در اختیار قرار می دهند.
نرخ پذیرش هوش مصنوعی به طرز شگفت انگیزی افزایش یافته است. بر اساس برخی تخمین ها، بشریت به طرز قابل توجهی سریع تر از آنچه که به اینترنت وارد شده است، به سوی هوش مصنوعی حرکت می کند.
اما با توجه به اینکه جمعیت جهانی به طور فزاینده ای به واگذاری عملکردهای شناختی خود ادامه می دهد، چه تأثیراتی بر مغز ما خواهد گذاشت؟ آیا هوش مصنوعی می تواند به سرعت بشریت را به سوی نادانی سوق دهد؟
گروهی از پژوهشگران مایکروسافت سعی کرده اند اطلاعات اولیه ای را در این زمینه جمع آوری کنند و به این پرسش ها پاسخ دهند. به ویژه، این مطالعه به بررسی تأثیر هوش مصنوعی مولد بر تفکر انتقادی پرداخته است.
بدون وجود داده های بلندمدت یا معیارهای عینی، تیمی متشکل از ۳۱۹ فرد تحصیل کرده را مورد بررسی قرار دادند و از آن ها خواستند تا فرآیندهای ذهنی خود را در مجموع ۹۳۶ کار ارزیابی کنند. از شرکت کنندگان خواسته شد تا بگویند در کجا و چه زمان هایی از تفکر انتقادی استفاده می کنند، چطور آن را به کار می برند و آیا هوش مصنوعی مولد بر تلاش های تفکر انتقادی تأثیر می گذارد یا خیر و در صورت پاسخ مثبت، تأثیر آن تا چه میزان است. همچنین از آن ها خواسته شد تا سطح اعتمادشان به ظرفیت خود در انجام این کارها و همچنین اعتماد خود به توانایی هوش مصنوعی را بررسی کنند.
نتایج حاکی از واقعیت های جالبی بودند. هرچه نسبت به توانایی هوش مصنوعی بیشتر اعتماد می کردند، گزارش های کمتری از تفکر انتقادی ارائه می دادند.
جالب است که هرچه شرکت کنندگان به تخصص خود اطمینان بیشتری داشتند، تفکر انتقادی بیشتری را گزارش کردند، اما ماهیت خود تفکر انتقادی تغییر می کرد. افراد بیشتر به اعتبارسنجی صحت کار هوش مصنوعی و «تطابق خروجی ها با نیازهای خاص و استانداردهای کیفیت» تمرکز می کردند تا اینکه خودشان بخواهند مشکلات را حل کنند.
چالش این است که هدف از تخلیه شناختی می بایست ما را از جزئیات کوچک دور کند تا درگیر مسایل بزرگ تر شویم. اما به نظر می رسد که هوش مصنوعی “مسائل بزرگ تر” را چالش انگیزتر از مسایل کوچک تر در نظر نمی گیرد.
بشریت به نقصان های قابل توجهی دست می یابد و این شکاف ها به سرعت در حال باریک تر شدن هستند و در سایه دوران اتوماسیون، به نظر می رسد که نه تنها باید نگران زوال بدن خود باشیم بلکه به زوال مغز نیز باید توجه ویژه ای داشته باشیم.