در میان تحولات شگفت انگیز فناوری در قرن بیست و یکم، شرکت ژاپنی اوبایاشی (Obayashi Corporation) بار دیگر توجه جهانیان را با برنامه بلندپروازانه ای برای ساخت یک “آسانسور فضایی” جلب کرده است.
این مفهوم که زمانی در دنیای داستان های علمیتخیلی محدود بود، اکنون به عنوان یکی از جسورانه ترین کوشش های بشری برای تسخیر فضا مطرح شده است. اما آیا این پروژه واقعاً قابلیت اجرایی دارد و یا صرفاً یک رویا باقی خواهد ماند؟
پایه گذاری یک رویا
شرکت اوبایاشی که پیش از این با ساخت برج ۶۳۴ متری توکیو اسکای تری به شهرت رسیده بود، در سال ۲۰۱۲ اعلام کرد قصد دارد تا سال ۲۰۵۰ یک آسانسور فضایی عملیاتی بسازد. این سازه بزرگ، با کابلی به طول ۹۶،۰۰۰ کیلومتر که از سطح زمین به مدار ژئوسنکرون (حدود ۳۶،۰۰۰ کیلومتر) کشیده خواهد شد، می تواند دسترسی به فضا را به شکلی انقلابی ممکن سازد. اوبایاشی ادعا می کند که این پروژه نه تنها هزینه های سرسام آور پرتاب های فضایی را کاهش می دهد، بلکه با حذف نیاز به سوخت های فسیلی، گامی بزرگ به سوی پایداری زیست محیطی خواهد بود.
بر پایه طرح ابتدایی، کابین هایی با ظرفیت ۳۰ مسافر با سرعت ۲۰۰ کیلومتر در ساعت در این کابل حرکت خواهند کرد و در مدت یک هفته به ایستگاهی در مدار زمین خواهند رسید. هزینه هر سفر؟ تنها چند هزار دلار رقمی ناچیز در مقایسه با میلیاردها دلاری که ناسا برای هر پرتاب موشک هزینه می کند.
الگوی اصلی پروژه: نانولوله های کربنی
اساس این پروژه در ماده ای نهفته است که هنوز به مقیاس کامل تولید نرسیده است: نانولوله های کربنی. این ماده، که در سال ۱۹۹۱ توسط یک مهندس ژاپنی کشف شد، به دلیل استحکام فوق العاده و وزن سبک خود، گزینه ای منحصر به فرد است که می تواند وزن و فشار سنگین یک کابل ۹۶،۰۰۰ کیلومتری را تحمل کند.
یوجی ایشیکاوا، یکی از مقامات ارشد بخش تحقیق و توسعه اوبایاشی، در مصاحبه ای با Business Insider اظهار داشت: “ما در حال آزمایش و توسعه این فناوری هستیم، اما هنوز به مرحله تولید نانولوله هایی در مقیاس صنعتی نرسیده ایم.”
با این حال، چالشی بزرگتر از تولید، فرآیند مونتاژ این کابل در فضاست. اوبایاشی پیشنهاد کرده است مواد اولیه با موشک به مدار پایین زمین منتقل شوند، سپس یک فضاپیما کابل را به سمت زمین پایین بکشد و در نهایت وزنه ای در انتهای کابل تعادل آن را حفظ کند. این فرآیند که بیش از ۲۰ سال به طول خواهد انجامید، هزینه ای بالغ بر ۱۰۰ میلیارد دلار دارد رقمی که به گفته برخی کارشناسان، بسیار خوش بینانه به نظر می رسد.
واقعیتی ملموس یا خیالی دور از دسترس؟
در حالی که اوبایاشی در سال ۲۰۱۴ اعلام کرده بود که ساخت این پروژه از سال ۲۰۲۵ آغاز خواهد شد، به روزرسانی های اخیر نشان می دهد که این جدول زمانی به تعویق افتاده است. ایشیکاوا در سال گذشته بیان کرد که “آغاز ساخت در سال ۲۰۲۵ بعید به نظر می رسد”، اما تأکید کرد که شرکت همچنان به تحقیق، طراحی اولیه و جستجوی شرکای مناسب ادامه می دهد. این تأخیر، به همراه موانع فنی و چالش هایی نظیر ناتوانی در تولید نانولوله های طولانی و مقاوم در برابر شرایط جوی و فضایی، باعث نگرانی هایی در میان کارشناسان شده است.
کریستین جانسون، پژوهشگری که سال گذشته گزارشی در Journal of Science Policy & Governance منتشر کرد، این پروژه را “بلندپروازانه، اما دور از دسترس” توصیف می کند. وی می گوید: “حتی اگر ژاپن بتواند مواد مورد نیاز را تولید کند، مشکلاتی مانند طوفان ها، صاعقه ها و زباله های فضایی تهدیدات بزرگی برای این سازه خواهند بود.”
پروژه عظیم آسانسور فضایی در بررسی دقیق
با وجود این چالش ها، پروژه آسانسور فضایی اوبایاشی تنها یک ایده تئوریک نیست. آزمایش های اولیه، از جمله پروژه STARSMe دانشگاه شیزوئوکا در سال ۲۰۱۸ که به تست حرکت یک کابین کوچک بر روی کابل بین دو ماهواره پرداخت، نشان دهنده عزم جدی ژاپن برای پیشبرد این مفهوم است. افزون بر این، دولت ژاپن که هدف خود را دستیابی به کربن خنثی تا سال ۲۰۵۰ تعیین کرده، از این پروژه به عنوان بخشی از ابتکارات توجه به پایداری پشتیبانی می کند.
اگر این پروژه به پایان برسد، می تواند هزینه ارسال هر کیلوگرم بار به فضا را از ۲۲،۰۰۰ دلار (از طریق موشک) به حدود ۲۰۰ دلار کاهش دهد و زمینه را برای گردشگری فضایی، ساخت پایگاه های بزرگتر در مدار زمین و حتی مأموریت هایی به مریخ هموار کند. برخی تخمین ها نشان می دهد که آسانسور فضایی می تواند زمان سفر به مریخ را از ۶۸ ماه به تنها ۴۰ روز کاهش دهد.
در حالی که جهان نفس خود را برای مشاهده نتایج این پروژه حبس کرده، یک نکته مسلم است: ژاپن مجدداً نشان داده که در راستای فناوری مرزهای جدیدی ایجاد می کند. اما آیا این آسانسور بزرگ واقعاً ما را به ستاره ها خواهد رساند، یا تنها یادآور رویاهای بزرگ بشری خواهد بود که در مقابل واقعیت رنگ می بازند؟ زمان و شاید سال ۲۰۵۰ جواب این سوال را خواهد داد.