«ماریا فان استرویک»، نقاش هلندی که مدت ها در سایه قرار گرفته بود، اکنون در موزه ملی آمستردام به مرکز توجه تبدیل شده است.
پس از گذشت بیش از سه قرن، یکی از آثار «ماریا فان استرویک» سرانجام در موزه ای در آمستردام به نمایش گذاشته شده است.
این هنرمند در قرن هفدهم میان چهره های برجسته نقاشی شهر به شمار می رفت. همتایانی نظیر «ریچل رویش» (Rachel Ruysch) و «ویلم فان آلبست» (Willem van Aelst) از معروف ترین همکاران او بودند و نقاشی های طبیعت بی جانش مورد توجه پادشاهان و امپراتوران اروپایی قرار می گرفت.
با گذشت زمان و تغییرات سلیقه هنری، به مرور زمان نام او تحت الشعاع قرار گرفت. اما به نظر می آید اوضاع در حال دگرگونی است؛ چراکه موزه ملی آمستردام در تاریخ چهارم مارس، از اثر تازه خریداری شده ای به نام «طبیعت بی جان ونیـتاسVanitas» (حدود ۱۶۹۰) رونمایی کرد و به این ترتیب، پس از موزه مائریتشویس در لاهه، این موزه به دومین مؤسسه هلندی بدل گشت که یکی از آثار «فان استرویک» را در اختیار دارد.
نقاشی در نخستین نظر، نمونه ای استاندارد از سبک معروف «ونیتاس» به شمار می رود؛ سبکی که بر زوال و فناپذیری زندگی تأکید می ورزد. در این تابلو، دسته ای از گل های رز، لاله و زنبق بر روی میز مرمرین قرار گرفته اند. نزدیک به آنها، جمجمه ای، دو پرتقال و یک انجیل چرمی نمایان است و اگه کمی دقیق تر بنگریم، به سادگی این اثر رنگ می بازد. یک گل آفتابگردان به شکل عجیبی به سمت جمجمه خم شده، گویی در حال نظاره به مرگ است. افزون بر این، یک ابزار چوبی که بیماران جذامی از آن برای اعلام حضور خود استفاده می کردند، نیز در تصویر دیده می شود.
اما شاید نکته برجسته این اثر، برگه کاغذی نورانی باشد که از لبه میز آویزان است. این برگه به عنوان کلیدی عمل می کند که تقریباً تمامی عناصر نقاشی را با ارجاع به آیات کتاب مقدس تفسیر می سازد.
«ماریا فان استرویک» شخصیتی عمیقاً مذهبی داشت (پدر و پدربزرگ وی هر دو کشیش بودند) و در این اثر، با نمادهای بصری، یک پیام مذهبی را منتقل می کند. تماشاگران دیندار به طور طبیعی قادر به درک معنای نهفته در این اثر بودند.
«تاکو دیبیتس» (Taco Dibbits)، مدیر موزه ملی آمستردام، در اظهاراتی خاطرنشان کرد: «نقاشی های ماریا فان استرویک بسیار نادرند، چرا که آثار اندکی از او باقی مانده است. ما بسیار خوشحالیم که با این اثر، بتوانیم جایگاه شایسته ای را که او سزاوار آن است، به او تقدیم نماییم.»
رسیدن به این نقطه زمان بر بوده است. در سال ۲۰۲۱، موزه ملی آمستردام پروژه ای تحقیقاتی به منظور افزایش اهمیت هنرمندان زن در موزه برقرار کرد که شامل برگزاری نمایشگاه ها، سمپوزیوم سالانه و خرید آثار می شد. از جمله خریدهای پیشین این موزه می توان به آثار «Thèrése Schwartze»، پرتره نگار هلندی در اوایل قرن بیستم و «Carrie Mae Weems» هنرمند معاصر آمریکایی اشاره کرد.
اگرچه موزه به دنبال خرید اثر «فان استرویک» بود، این کار آسان نبود؛ زیرا وی در طول عمر خود فقط حدود ۳۰ اثر به وجود آورده است. اما در سال ۲۰۲۳، موزه ملی آمستردام موفق شد «طبیعت بی جان ونیـتاس» را به قیمت ۱.۳ میلیون یورو (۱.۴ میلیون دلار) از یک مجموعه دار آلمانی تهیه کند؛ رقمی که در مقایسه با ۱۷۵ میلیون یورو (۱۹۸ میلیون دلار) که دولت هلند برای حفظ اثر «پرچمدار» (۱۶۳۶) اثر «رامبرانت» پرداخت کرده، چندان به نظر نمی آید. با این وجود، این اثر ونیتاس یک شاهکار به شمار می آید و به عنوان یکی از دو نقاشی مشهور «فان استرویک» محسوب می شود. نقاشی دیگر که به امپراتور هابسبورگ، لئوپولد اول فروخته شده، در موزه تاریخ هنر وین نگهداری می شود.
پس از خرید، مرحله ای از تحقیق و مرمت به مدت چندین ماه انجام شد. پژوهشگران توانستند با بهره گیری از اشعه ایکس، تغییراتی که «فان استرویک» در اثر خود ایجاد کرده بود را شناسایی کنند: گل ها جابه جا شده، ساعت شنی حذف و یک مار ناپدید شده است. نتایج این مطالعات نشان می دهد که هنرمند برای سال ها بر این نقاشی کار کرده و آن را چندین بار مورد تجدید نظر قرار داده است. در نهایت، لایه های وارنیش زرد و بخش هایی از رنگ آمیزی های قبلی که در بازسازی های پیشین افزوده شده بودند، از سطح اثر زدوده گردیدند.