در حالی که لبنان به دلیل جنگ ویرانگر رژیم صهیونیستی با بحران های داخلی و خارجی پیچیده ای روبه رو بود، این کشور موفق شد پس از یک مدت طولانی رکود سیاسی، پروسه خالی بودن کرسی ریاست جمهوری و دولت را خاتمه بخشد و به فاصله کوتاهی از رئیس جمهور جدید، دولت تازه ای به رهبری نواف سلام تشکیل شود.
چالش ها و فرصت های دولت نواف سلام
دولت جدید لبنان در شرایطی پای به عرصه گذاشت که این کشور نزدیک به دو سال تحت هدایت یک دولت موقت به سر می برد و همین موضوع سبب شده بود تا مردم لبنان در تصمیم گیری ها دچار چالش های بسیاری شوند.
نواف سلام از زمان خود به عنوان مسئول تشکیل دولت جدید لبنان، بر این نکته تأکید داشته که هدفش ایجاد دولتی تکنوکرات است و در گام نخست به اصلاحات اقتصادی نظر دارد. بررسی سوابق وزرا در کابینه جدید نشان می دهد که به نوعی اکثر آنها به عنوان غیر حزبی شناخته می شوند؛ اما این به معنای تشکیل یک دولت به طور کامل تکنوکرات در لبنان نبوده و نمی توان پیوندهای حزبی وزرا را نادیده انگاشت.
در بین نقاط قوت کابینه نواف سلام، می توان به این نکته اشاره کرد که برای نخستین بار در تاریخ لبنان، 5 وزیر زن از مجموع 24 وزیر در این دولت حضور دارند؛ این در شرایطی است که سال ها زنان لبنانی برای دستیابی به حقوق خود در عرصه های سیاسی و سهم عادلانه در دولت تلاش کرده اند.
صلاح سلام، تحلیلگر و سردبیر روزنامه لبنانی اللواء، معتقد است که این کابینه دارای تخصص ها و توانمندی هایی است که پیش تر در دولت های گذشته وجود نداشت و بسیاری از وزرای کنونی تجربیات باارزشی از کار در نهادهای بین المللی را دارند. با این حال، چالش های پیچیده ای از جمله بحران عمیق اقتصادی بر سر راه این دولت وجود دارد که باید جدی گرفته شود.
وی همچنین افزود: تغییر قابل توجه دیگری در ساختار جدید دولت لبنان این است که دیگر وابستگی میان وزارتخانه ها و پارلمان وجود ندارد و هیچ یک از وزرای این کابینه نماینده پارلمان نیستند. همچنین هیچ کدام از وزرا واجد شرایط برای شرکت در ات آینده پارلمان نخواهند بود.
تعدادی از احزاب لبنانی با وزرای غیر حزبی در دولت جدید همکاری دارند؛ از جمله حزب الله، جنبش امل، حزب نیروهای لبنانی، حزب الکتائب، حزب سوسیالیست ترقی خواه و حزب طاشناق. اما نکته جالب توجه این است که برخی از نیروهای سیاسی نظیر جریان آزاد ملی به ریاست جبران باسیل، که بزرگترین جریان مسیحی در لبنان محسوب می شود، و همچنین جریان المرده به ریاست سلیمان فرنجیه که از نامزدهای ریاست جمهوری لبنان بوده اند، از ورود به دولت جدید خودداری کردند.
اسعد بشاره، تحلیلگر سیاسی لبنانی، بر این باور است که تشکیل دولت جدید بدون توافق قوی میان نیروهای سیاسی ممکن نبوده و نواف سلام با درک این واقعیت که حذف هیچ یک از جریانات سیاسی لبنان ممکن نیست، دولت خود را تشکیل داده است. از نظر او، مهم ترین چالش پیش روی این دولت، تکمیل توافق آتش بس با رژیم صهیونیستی و آغاز فرآیند اصلاحات مورد انتظار از طرف همه لبنانی ها است.
بشاره همچنین بیان کرد: اگر دولت نواف سلام بتواند هماهنگی و همکاری قابل توجهی با همه نیروهای سیاسی حفظ کند، می تواند به نتایج مشخصی دست یابد؛ اما در صورتی که درگیر تنش ها و مناقشات سیاسی شود، به سرنوشتی مشابه دولت های پیشین دچار خواهد شد و در زمینه های مختلف دچار شکست می شود.
جایگاه سیاسی جریان شیعی در لبنان بعد از جنگ با صهیونیست ها
یکی از مسائل کلیدی مطرح شده در محافل لبنانی و حتی جهانی پس از تشکیل دولت جدید لبنان، وضعیت کلی شیعیان و به ویژه حزب الله در عرصه سیاسی لبنان است؛ به ویژه در پی توطئه های متعددی که پس از جنگ رژیم صهیونیستی علیه لبنان، از سوی دشمنان داخلی و خارجی علیه مقاومت شکل گرفته است.
حزب الله و جنبش امل به عنوان دو جریان شیعی در لبنان و نیز شخص نبیه بری که در مقام ریاست پارلمان قرار دارد، از ابتدا با نواف سلام به عنوان نخست وزیر مخالفت کردند و عنوان می کردند که جوزف عون، رئیس جمهور لبنان به وعده های خود نسبت به شیعیان عمل نکرده است؛ زیرا حمایت شیعیان از جوزف عون موجب موفقیت او در ات ریاست جمهوری شد، اما او نخست وزیری را برگزیده است که نظر حزب الله و جنبش امل را جلب نمی کند.
نبیه بری نیز به مخالفت خود با این مسئله اذعان کرده و به مدت چند روز تماس های خود را با عون قطع کرده بود. با این حال، جوزف عون تلاش کرد تا نظر جریانات شیعی را جلب کند و وعده داد که موقعیت حزب الله و جنبش امل در دولت آینده حفظ خواهد شد. نواف سلام نیز با نمایندگان حزب الله چندین بار ملاقات کرد و بر پایبندی به مشارکت تمامی اجزای لبنان در دولت آینده تأکید کرد.
چند روز قبل از تشکیل دولت لبنان، به طور طبیعی، نماینده ای از ایالات متحده، مورگان اورتگاس، با مواضع تهدیدآمیز به بیروت وارد شد و به مقامات لبنانی و نواف سلام اعلام کرد که حزب الله نباید در دولت آینده لبنان جایگاه داشته باشد.
اگرچه نواف سلام به طور علنی در برابر اظهارات فرستاده آمریکا موضع قاطعی نگرفت، اما تدابیر عاقلانه و فشارهای نبیه بری باعث شد که نخست وزیر جدید لبنان نتواند تحت فشارهای آمریکا قرار گیرد و پنج وزارتخانه در دولت جدید به جریان شیعی اختصاص یافت، همان گونه که پیش بینی شده بود.
نقش حزب الله در دولت جدید لبنان
حزب الله و جنبش امل در دولت جدید به وزارتخانه های کلیدی که به دنبال آن بودند، به ویژه وزارتخانه هایی که قبلاً تحت کنترل آنها بود، دست نیافتند. وزارت حمل و نقل لبنان که در گذشته به یک وزیر شیعه مرتبط با جنبش امل تعلق داشت، اکنون به «فایز رسامنی»، وابسته به حزب سوسیالیست ترقی خواه واگذار شده است.
وزارت صنعت نیز از جمله وزارتخانه هایی است که در دو دهه گذشته تحت اداره وزرای حزب الله بوده ولی در دولت نواف سلام به «جو عیسی الخوری»، که از حزب نیروهای لبنانی به رهبری سمیر جعجع است، سپرده شده است؛ حزبی که سابقه دشواری طولانی با مقاومت دارد.
وزارت کشاورزی که پیش از این نیز زیر نظر وزرای حزب الله بود، هم اکنون در اختیار «نزار هانی»، وزیر وابسته به حزب سوسیالیست ترقی خواه قرار گرفته است.
با وجود این، جریان شیعی همچنان توانسته است نفوذ سیاسی خود را در لبنان حفظ کند و علی رغم توطئه های آمریکا برای عدم مشارکت حزب الله در دولت آینده، پنج وزارتخانه، از جمله وزارت دارایی که جزء وزارتخانه های کلیدی محسوب می شود، به این جنبش و جنبش امل تعلق گرفت.
شایان ذکر است که با در اختیار گرفتن پنج وزارتخانه، شیعیان از حق وتو محروم شدند، زیرا حق وتو به رأی دو سوم وزرا بستگی دارد.
حزب الله در مرحله گذار
حضور حزب الله در نبرد طوفان الاقصی در 8 اکتبر 2023 به منظور حمایت از ملت و مقاومت فلسطین در نوار غزه و همچنین به عنوان یک اقدام پیشگیرانه برای مقابله با تجاوزات رژیم صهیونیستی علیه لبنان، سبب شد تا طیف های وابسته به غرب و به ویژه حزب نیروهای لبنانی به ریاست سمیر جعجع، توطئه هایی علیه مقاومت در لبنان به راه بیندازند.
این احزاب تلاش کردند افکار عمومی لبنان را متوجه کنند که مقاومت مسئول وقوع جنگ است. با این حال، در حالی که حزب الله بسیاری از رهبران و فرماندهان کلیدی خود را، از جمله شهید سید حسن نصرالله، در تلاش های عظیم خود برای دفاع از مظلومان از دست داد و تحت فشارهای داخلی و خارجی زیادی قرار گرفت، اما موقعیت این جنبش، چه در داخل لبنان و چه در سطح منطقه حفظ شد و توانست به سرعت بر بسیاری از چالش ها فائق آید و دوباره ساماندهی شود.
در اقدامات مربوط به آتش بس نیز حزب الله نقش کلیدی ایفا کرد و رژیم صهیونیستی به دلیل تشدید فشارهای نظامی مقاومت لبنان و رسیدن موشک ها و پهپادهای حزب الله به نقطه حساس تل آویو، مجبور به پذیرش توافق آتش بس شد. باید یادآور شد که این آتش بس همچنان شکننده بوده و مقامات حزب الله بارها به رژیم صهیونیستی هشدار داده اند که در صورت تداوم نقض آتش بس و تجاوزگری در جنوب لبنان، صبر مقاومت به سر خواهد رسید و به استفاده از اقدام نظامی روی خواهند آورد.
همچنین ناتوانی دولت لبنان و نهادهای بین المللی در ملزم کردن رژیم صهیونیستی به اجرای توافق آتش بس، یکی دیگر از عوامل مؤید نقش کلیدی مقاومت در دفاع از لبنان است و نشان دهنده این است که از چهار دهه قبل تاکنون، این مقاومت بوده که لبنان را از خطرات و طمع ورزی های صهیونیست ها حفظ کرده و معادلات آینده نیز با دستان مقاومت ترسیم خواهد شد.
همان طور که اشاره شد رئیس جمهور جدید لبنان نیز به لطف حزب الله محقق شد و فشارهای آمریکا نتوانست مانع از مشارکت این جنبش در دولت جدید لبنان شود. معنای این واقعیت این است که هرچند پس از تحولات اخیر، روند سیاسی لبنان نسبت به دو دهه گذشته به نفع مقاومت نیست، اما جایگاه سیاسی مقاومت در لبنان همچنان برقرار است.
شکست توطئه آمریکا و اسرائیل برای حذف مقاومت از معادلات سیاسی لبنان
در حقیقت، با نگاهی به وضعیت سیاسی مقاومت در لبنان از زمان ایجاده حزب الله تا کنون، متوجه می شویم که این جنبش در طی چهار دهه اخیر با چالش های بسیار زیادی روبه رو بوده و به ویژه در دوره های جنگ با رژیم صهیونیستی، همواره با توطئه های متعدد داخلی و خارجی علیه مقاومت مواجه شده است.
با این حال، حزب الله توانسته است روند سیاسی خود را ادامه دهد و در حال حاضر در مرحله گذار و صبر تاکتیکی به سر می برد. همچنین نباید فراموش کرد که نبیه بری به عنوان رئیس پارلمان لبنان، همواره به عنوان متحدی متعهد و صادق برای حزب الله معرفی شده و حمایت از این جنبش را در تمامی زمینه ها همواره در دستور کار قرار داده است.
در نهایت، با بررسی واقع بینانه تحولات لبنان از زمان آغاز نبرد طوفان الاقصی تا تشکیل دولت جدید این کشور، می توان به این نتیجه رسید که اگرچه شرایط سیاسی حزب الله نسبت به دوره های گذشته تا حدودی کاهش یافته، اما محور آمریکاییصهیونیستی، با وجود همه تلاش ها و هزینه های سنگین، نتوانسته است به هدف خود علیه حزب الله، چه در راستای خلع سلاح این جنبش و چه در کنار زدن آن از معادلات سیاسی لبنان نایل آید.