معاون وزیر ارتباطات اعلام کرد: به زودی اینترنت با کیفیتی فراهم خواهد شد

دولت چهاردهم از آغاز فعالیت خود وعده‌هایی درباره بهبود کیفیت و سرعت اینترنت داده، اما کاربران هنوز از کاهش سرعت اینترنت گلایه دارند و به دنبال دلیل اصلی آن هستند. نظر شما در این باره چیست؟
– نارضایتی کاربران از کیفیت اینترنت یک موضوع همیشگی است که در طول زمان شدت و ضعف می‌گیرد. دلیل این امر، افزایش مستمر نیاز کاربران به خدمات اینترنتی و ارتباطی و همچنین مصرف روزافزون دیتای آن‌هاست، که در سطح جهانی نیز مشاهده می‌شود. نکته‌ای که باید به آن توجه کرد، توسعه به موقع زیرساخت‌های شبکه کشور، به‌ویژه در لایه دسترسی است. در صورتی که این توسعه به‌موقع انجام نشود، سرعت تقاضا از سرعت عرضه پیشی می‌گیرد و در نتیجه، با اینترنتی با کیفیت پایین‌تری مواجه خواهیم بود که موجب گلایه بیشتر کاربران خواهد شد. برای مثال، اپراتورهای ارتباطی در برخی سال‌ها بیش از ۲.۵ میلیارد دلار به‌صورت سالانه به توسعه شبکه اختصاص داده‌اند، اما این سرمایه‌گذاری در سال‌های بعد کاهش یافت. این به معنای عدم سرمایه‌گذاری کافی توسط اپراتورهای ارتباطی به دلایل مختلف است که موجب شده تا شبکه به اندازه لازم توسعه نیابد. به عبارت دیگر، اپراتورها تنها قادر به حفظ وضعیت موجود بوده‌اند و این بدان معناست که در حالی که میزان تقاضا و مصرف اینترنت به‌طور مستمر افزایش یافته، زیرساخت‌ها بدون تغییر باقی مانده‌اند، و به این ترتیب ما عملاً از حالت ناترازی در میزان مصرف و کیفیت عبور کرده‌ایم.

ناترازی مذکور چه تأثیری بر کیفیت اینترنت دارد؟
– در صورتی که زیرساخت‌ها بدون تغییر باقی بماند و در عین حال تقاضای کاربران افزایش یابد، ظرفیت شبکه قادر به پاسخگویی به نیازهای کاربران نخواهد بود. اگر به طور مداوم حجم و ترافیک مصرفی کاربر (Payload) افزایش یابد ولی زیرساخت‌ها تغییری نکند، شاخص‌هایی چون Throughput که شامل کیفیت اینترنت و سرعت دانلود است، کاهش می‌یابد. تنها راه‌حل این ناترازی، توسعه و به روزرسانی مناسب شبکه‌های زیرساختی اپراتورها است.
به طور کلی وزارت ارتباطات برای شناسایی و رفع مشکلات اینترنت و شبکه زیرساخت چه اقداماتی انجام شده و چه مشکلاتی شناسایی شده‌است؟
در شروع دولت چهاردهم، مأموریتی در وزارت ارتباطات به منظور ارزیابی وضعیت شبکه و شناسایی چالش‌ها و راهکارهای آنان تعریف شد. این کار شامل برگزاری جلسات فنی منظم با مدیران فنی اپراتورها و استفاده از گزارش‌های مردمی در سامانه ۱۹۵ بوده است. اولین مشکلی که شناسایی شد، عدم توسعه به‌موقع زیرساخت‌های ارتباطی کشور، به‌ویژه در لایه دسترسی بوده است. به‌علاوه، قطع برق، اشباع لینک‌های اینترنت بین‌الملل، محدودیت‌های موجود در برخی پلتفرم‌ها و استفاده گسترده کاربران از ابزارهای فیلترشکن و VPN هر یک به نوعی موجب اختلال در ارتباطات و کاهش کیفیت آن شده که در خصوص هر یک می‌توان به تفصیل بحث کرد.

شما از عدم توسعه به‌موقع و سرمایه‌گذاری ناکافی اپراتورها سخن گفتید. آیا افزایش تعرفه می‌تواند راه‌حلی برای این امر باشد؟
– بحث افزایش تعرفه همیشه از خواسته‌های اپراتورهای ارتباطی بوده و بر اساس آن‌ها، افزایش هزینه‌ها را مستند می‌سازند. با توجه به این که بیش از ۶۵ درصد از هزینه‌های اپراتورها مربوط به ارز است، در حالی که درآمد آن‌ها ریالی می‌باشد، بر این باورند که باید به همین نسبت درآمدشان افزایش یابد تا قادر به نوسازی و توسعه زیرساخت‌های خود شوند. به این منظور، نامه‌ای به رگولاتوری ارسال کرده‌اند که خواستار افزایش ۷۵ درصدی تعرفه‌ها هستند. ما به‌طور قاطع در برابر این درخواست ایستاده‌ایم و به آن‌ها اعلام کرده‌ایم که این رقم قابل قبول نیست و در صورت اقدام به افزایش خودسرانه تعرفه‌ها، با جریمه‌های سنگینی مواجه خواهند شد. اگرچه افزایش تعرفه‌ها به عنوان منبع اصلی درآمد اپراتورها محسوب می‌شود، اما به‌طور یقین، معیشت مردم و رضایت عمومی برای ما از اهمیت بالایی برخوردار است و در هر گونه افزایش احتمالی، این موضوع مد نظر خواهد بود. اطمینان می‌دهیم که سازمان تنظیم مقررات مدافع حقوق مردم در حوزه ارتباطات است و ابزارهای نظارتی و پایش نیز برای ایجاد حس رضایت بین کاربران فراهم شده‌اند. امروزه، دسترسی به فضای ارتباطی دیگر یک ضرورت لوکس نیست، بلکه به عنوان یک نیاز اساسی در زمینه‌های اجتماعی، فرهنگی، آموزشی و اقتصادی شناخته می‌شود. به همین منظور، جلساتی با اپراتورها برگزار کرده‌ایم و در حال طراحی سناریوهای مختلف هستیم تا با تغییر منصفانه تعرفه، هیچ فشاری به مردم نیاید و با تأثیر مثبت بر معیشت آن‌ها، اپراتورها نیز بتوانند عملیات توسعه زیرساخت‌های خود را آغاز کنند.

برخی کاربران معتقدند با وجود افزایش تعرفه در سال ۱۴۰۲، هیچ بهبودی در کیفیت اینترنت مشاهده نکرده‌اند. چه تضمینی وجود دارد که بعد از افزایش تعرفه شاهد کیفیت بهتری در شبکه ارتباطی کشور باشیم؟
– بله، به نکته حائز اهمیتی اشاره کردید. ما قطعاً بعد از افزایش تعرفه، به تعهدات اپراتورها توجه ویژه‌ای خواهیم کرد و در صورتی که آنها به این تعهدات عمل نکنند، برخوردهایی مانند جریمه یا حتی ابطال پروانه برایشان در نظر گرفته خواهد شد. این نظارت به وسیله سازمان تنظیم مقررات و با بهره‌مندی از گزارش‌های مردمی و ابزارهای پایش فنی به‌طور دائمی انجام می‌گیرد. تحت چنین نظارتی، کارشناسان از داشبوردهای مدیریتی و شاخص‌های فنی اپراتورها، پایش کیفیت خدمات انجام می‌دهند و در صورت نقض هرگونه تعهدی توسط اپراتورها، به برخوردهای قاطع اقدام خواهد شد. اگر اپراتورها به تعهدات خود پایبند باشند، حتماً رضایت جامعه را جلب خواهند کرد.
برای سال‌ها، سیاست کاهش تعرفه‌ها وجود داشت و به اپراتورها اجازه نمی‌داد که طبق روال منطقی و متناسب با رشد کیفیت و خدمت‌رسانی به کاربران، تعرفه‌های خود را بالاتر ببرند. وقتی این تعادل بر هم بخورد، کیفیت خدمات نیز به طور ناخواسته کاهش خواهد یافت.

شما به تأثیر قطع برق بر کیفیت شبکه اشاره کردید. چه برنامه‌ای برای مواجهه با این مشکل دارید؟
– یکی از چالش‌هایی که شناسایی شده، ناترازی انرژی است که پیامدهای آن در حوزه ارتباطات نمایان شده‌است. قطع برق تأثیر مستقیم بر کیفیت خدمات ارتباطی دارد. عواملی چون بی‌کیفیت بودن باتری‌ها، آسیب به تجهیزات ذخیره انرژی به دلیل قطع و وصل مکرر برق، سرقت باتری‌ها در برخی مناطق و نداشتن توجیه اقتصادی برای اپراتورها جهت به‌روزرسانی باتری‌ها، موجب می‌شود سایت‌های ارتباطی در شرایط قطع برق از کار بیفتند، که خود باعث نارضایتی و مشکلات جدیدی برای کاربران خواهد شد. تجهیزات باتری و ذخیره‌ساز انرژی برای موقعیت‌های اضطراری و پشتیبانی تجهیزات طراحی شده‌اند، نه برای تأمین ناترازی برق، که در این زمینه نیز استانداردهایی وجود دارد. برای مقابله با این وضعیت، برنامه‌ریزی‌هایی انجام داده‌ایم تا با نوسازی باتری‌های پشتیبان سایت‌ها و اخذ تعهدات لازم از اپراتورها، می‌توانیم تا حد زیادی این مشکل را رفع کنیم. دولت نیز در نظر دارد با اولویت و سرعت، مساعدت‌هایی برای تأمین باتری‌های باکیفیت صورت دهد. همچنین اپراتورها با الزام سازمان تنظیم مقررات، برنامه مشخصی برای تأمین باتری‌های پشتیبان سایت‌ها فراهم کرده‌اند و این مسئله جزء تعهدات آنان قرار دارد.

شما به اشباع لینک‌های اینترنت در سطح بین‌الملل اشاره کردید. در این زمینه چه اقداماتی به عمل آمده است؟
– یکی از چالش‌هایی که شناسایی شده، کمبود ظرفیت اینترنت در کشور است که در زمان‌های اوج ترافیک، موجب اشباع لینک‌ها می‌شود. برای حل این مشکل، اقداماتی برای افزایش خرید ظرفیت‌های جدید اینترنت بین‌الملل انجام شده است. شرکت ارتباطات زیرساخت با برنامه‌ریزی دقیق، بیش از یک ترابیت بر ثانیه ظرفیت جدید خریداری کرده و این مسئله به‌طور مؤثری با یک برنامه‌ریزی منسجم حل شده است که این اقدام به کیفیت خدمات در بخش بین‌الملل کمک خواهد کرد.

اعمال محدودیت‌ها و گسترش استفاده از فیلترشکن‌ها و VPN‌ها چه تأثیری بر کیفیت اینترنت دارد و برای رفع این مشکلات چه تدابیری در نظر گرفته‌اید؟
– یکی از مسائل شناسایی‌شده در ارزیابی وضعیت شبکه، آثار ناشی از محدودیت‌های اعمال‌شده در برخی پلتفرم‌های بین‌المللی است که منجر به افزایش استفاده کاربران از ابزارهای فیلترشکن و VPN شده است. در حال حاضر، بیش از ۸۰ درصد کاربران از فیلترشکن‌ها استفاده می‌کنند، که این ابزارها نه تنها موجب اختلال در ارتباطات می‌شوند بلکه خطرات امنیتی نظیر نصب بدافزارها و افزایش حملات سایبری را به همراه دارند.
برای حل این معضل، برنامه‌های مختلفی در شورای عالی فضای مجازی مطرح گردیده و در مرحله اول طرح گام به گام رفع فیلترینگ، دو پلتفرم بین‌المللی آزاد شده‌اند که این اقدام به طور جزئی منجر به کاهش استفاده کاربران از VPN شده‌است. این موضوع هنوز تحت پیگیری جدی وزارت ارتباطات است و جلسات طبق برنامه زمان‌بندی خاصی و مراحل مختلف در حال ادامه دارد تا با ایجاد تفاهم بین تصمیم‌گیرندگان، علاوه بر ارتقای حکمرانی قانونمند، گشایش‌های جدیدی شکل گیرد.

گفته می‌شود که برخی اختلالات اینترنت به تداخلات فرکانسی مربوط می‌شود. این مسئله چگونه بر کیفیت شبکه تأثیر می‌گذارد؟
– بله، یکی از مشکلات شناسایی‌شده در زمینه کیفیت شبکه، تداخلات فرکانسی ناشی از استفاده از دستگاه‌های غیراستاندارد و تکرارکننده‌های غیرمجاز است که کیفیت شبکه را مختل می‌کنند. برخی از کاربران برای جبران کمبود پوشش شبکه در ساختمان‌های خود، تقویت‌کننده‌های غیرمجاز را خریداری و استفاده می‌کنند که به دلیل عدم استاندارد آنها، تداخل فرکانسی ایجاد می‌کنند. این تجهیزات به دلیل هزینه پایین‌تر نسبت به تکرارکننده‌های استاندارد، در بازار رواج یافته‌اند و ما در حال شناسایی و جمع‌آوری این دستگاه‌ها هستیم. همچنین محدودیت در استفاده از تمام منابع فرکانسی کشور به‌ویژه برخی فرکانس‌های ارزشمند، دیگر چالشی است که با آن روبه‌رو هستیم. این فرکانس‌ها به عنوان منابع مهم و مؤثر در زمینه ارتباطات محسوب می‌شوند که می‌توانند با نفوذ بالا و پهنای باند مناسب، به حل مشکلات کمک کنند. همچنین در بحث اینترنت ثابت، برای توسعه آن از سیم، کابل و فیبر استفاده می‌شود و فرکانس نیز منبع ارتباطی اصلی اینترنت سیار به شمار می‌رود. به همین دلیل، در حال مذاکره و تعامل با نهادهایی چون صداوسیما هستیم تا با الگوهای مشارکتی، از این فرکانس‌ها برای توسعه ارتباطات سیار بهره‌برداری کنیم.

کاربران گاه با کاهش ناگهانی کیفیت اینترنت به دلیل تخریب سایت‌های ارتباطی روبه‌رو می‌شوند؛ این پدیده چرا رخ می‌دهد؟
– یکی از موارد شناسایی‌شده در زمینه کیفیت اینترنت، صدور احکام و تداخلات بین دستگاهی، نظیر احکام قلع و قمع است که از سوی شهرداری‌ها یا برخی محاکم قضایی برای سایت‌های ارتباطی صادر می‌شود. در مواقعی به دلیل چارچوب‌های قانونی و استانداردهای برخی نهادها نظیر سازمان محیط زیست و انرژی اتمی، ما با مشکلات برای نصب و راه‌اندازی سایت‌ها مواجه می‌شویم. برای مثال، اگر مالک یک ساختمان حکم قلع و قمع یک سایت را برای خود دریافت کند، بلافاصله این حکم اجرا می‌شود و در نتیجه خانوارهای ساکن در آن محدوده تا شعاع یک کیلومتر از دسترسی به اینترنت و شبکه محروم می‌شوند که به نارضایتی‌هایی منجر می‌شود. به طور متوسط سالانه برای بیش از هزار سایت حکم قلع و قمع صادر می‌شود و بخش عمده‌ای از مشکلات کیفیت اینترنت از این منبع ناشی می‌شود. ما در حال پیگیری با محاکم قضایی، دولت و شهرداری‌ها هستیم تا این احکام با تدبیر خاص و به گونه‌ای به اجرا درآیند که تا زمان احداث سایت جدید، سایت قبلی تخریب نشود و کاربران با اختلال در خدمات مواجه نگردند.

وضعیت شرکت مخابرات ایران و نقش آن در ارتقای کیفیت شبکه چگونه است؟
– شرکت مخابرات ایران که در گذشته جزء وزارت ارتباطات بوده و به دلیل خصوصی‌سازی از آن جدا شده، به دلیل مشکلات فنی و تجاری با چالش‌هایی روبرو است. این موضوع در دستور کار وزارتخانه از آغاز دولت چهاردهم قرار داشته و امیدواریم با همکاری مناسب با شرکت مخابرات ایران، از ظرفیت‌های بزرگ این مجموعه در زمینه زیرساخت و توسعه فیبر نوری بهره‌برداری کنیم. اقداماتی در این راستا انجام شده و امیدواریم با ادامه این همکاری، کیفیت شبکه بهبود یابد.

یکی از وعده‌های وزارت ارتباطات، توسعه فیبر نوری به عنوان راهکاری برای افزایش کیفیت اینترنت بوده است، اما کاربران از پیشرفت این پروژه ناراضی هستند. این پروژه اکنون در چه وضعیتی قرار دارد؟
– پروژه فیبر نوری منازل و کسب‌وکارها یکی از برنامه‌های کلیدی برای بهبود کیفیت اینترنت است و ما به‌شدت پیگیر این موضوع هستیم و این پروژه به‌طور جدی در دستور کار وزارت ارتباطات قرار دارد، هرچند مشکلاتی نیز در مسیر آن وجود داشته است. در حال حاضر، موانع قانونی مانند تبدیل حساب فیبر نوری به صندوق فیبر نوری، برطرف شده‌است. به دلیل این مشکلات، ما نتوانسته‌ایم منابعی که در اختیار داریم را برای توسعه شبکه به اپراتورهای ارتباطی اختصاص دهیم، اما با تأسیس صندوق، این مشکل حل گردید. اساسنامه صندوق به تأیید دولت و شورای نگهبان رسیده است و پس از حدود 8 ماه توقف در پرداخت مشوق‌ها به دلیل موانع قانونی، به‌تازگی اولین مشوق به اپراتورها پرداخت شده است.
هدف ما، ایجاد ۲۰ میلیون پوشش فیبر نوری تا پایان برنامه هفتم توسعه است و اپراتورها موظفند در مناطقی که پوشش ایجاد شده، فقط ظرف یک ماه اتصال را برای کاربران فراهم کنند. قطعاً این پروژه تأثیر چشمگیری بر بهبود تجربه کاربران در زمینه سرعت و کیفیت اینترنت خواهد گذاشت. عملکرد اپراتورهای در این زمینه نیز به‌طور مداوم رصد می‌شود و در صورتی که آنها در مهلت مقرر پوشش را به اتصال تبدیل نکنند، جریمه خواهند شد و کاربران نیز می‌توانند شکایات خود را درباره فیبر نوری در سامانه 195 ثبت نمایند.

توسعه اینترنت 5G در کشور به کندی پیش می‌رود و موانع این توسعه چه بوده و واگذاری فرکانس‌های لازم چگونه بر کیفیت شبکه تأثیرگذار خواهد بود؟
– در جلساتی که برای ارزیابی وضعیت شبکه برگزار شد، چالش‌ها و موانع توسعه 5G شناسایی شد که یکی از آن‌ها، واگذاری فرکانس‌های اختصاصی برای اینترنت نسل پنجم سیار بوده است. با اتخاذ تدابیر لازم، این موانع برطرف شده و دو باند فرکانسی ۳۶۰۰ و ۳۷۰۰ مگاهرتز به اپراتورها واگذار شده که تأثیر بسزایی بر ارتقای کیفیت اینترنت خواهد داشت. همچنین برخی برندهای گوشی، لایسنس اینترنت 5G را بر روی گوشی‌های وارد شده به کشور فعال نکرده بودند که ما با دعوت از نماینده‌های این برندها در سازمان تنظیم مقررات، تعاملات لازم را برای فعال‌سازی این قابلیت انجام داده‌ایم و طبق یک برنامه زمان‌بندی مشخص، دسترسی به 5G برای تمام گوشی‌هایی که این قابلیت را دارند، فراهم خواهد شد. به همین شکل، فرکانس ۱۵۰۰ مگاهرتز نیز برای FTT 5G یعنی برای لایه دسترسی شبکه FTTH مبتنی بر نسل پنجم به صورت بی‌سیم اختصاص داده شده و در کمیسیون تنظیم مقررات مصوب و در دسترس اپراتورها قرار گرفته است.

با توجه به مجموعه تحولات در دولت چهاردهم در زمینه ارتباطات، چشم‌انداز شما برای بهبود کیفیت اینترنت در آینده نزدیک چیست و کاربران دقیقاً چه زمانی می‌توانند انتظار اینترنت باکیفیت، پرسرعت و بدون اختلال را داشته باشند؟
– اولویت وزارت ارتباطات در ۸ ماه گذشته، ابتدا شناسایی مشکلات و چالش‌ها و سپس برنامه‌ریزی برای حل آنها بوده است. مشکلات مربوط به اینترنت بین‌الملل که در حیطه وزارتخانه قرار داشت، به سرعت مورد بررسی قرار گرفت و مسائلی که فراتر از دولت بوده نیز در مراجع مرتبط مطرح و پیگیری شده‌اند. ما به منظور توسعه و رفع مشکلات موجود، به دو رویکرد اصلی، یعنی توسعه نسل پنجم ارتباطات و گسترش فیبر نوری منازل و کسب‌وکارها توجه داریم و پیش‌بینی می‌کنیم که با پیشرفت در این دو حوزه، کاربران بهبود قابل توجهی در کیفیت اینترنت طی ماه‌های آینده تجربه کنند. سرعت‌های فعلی که در برخی مناطق زیر ۱۰-۱۵ مگابیت بر ثانیه است، با اتصال فیبر نوری و 5G به ۱۰۰، ۲۰۰ یا حتی ۵۰۰ مگابیت در ثانیه افزایش خواهد یافت و کاربران با تجربه‌ای متفاوت مواجه خواهند شد.
نگران نباشید، زیرا حل کامل مشکلاتی که سال‌ها به طول انجامیده است، نیازمند زمان است؛ اما با توجه به اقدامات آغازشده، مردم به زودی نتایج آن را خواهند دید. سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی متعهد به حفظ حقوق مردم است و با نظارت مستمر بر شبکه و جریمه اپراتورهای متخلف، سعی خواهیم کرد رضایت عمومی را به دست آوریم. ما بر این اعتقادیم که دسترسی به اینترنت، امروزه یک نیاز اساسی در تمامی جوانب زندگی، از اقتصاد تا فرهنگ است و با ظهور فناوری‌های نوینی همچون هوش مصنوعی، این اهمیت افزایش خواهد یافت.

وضعیت اینترنت روستایی چگونه است و چرا با وجود گزارش‌ها مبنی بر پوشش بالا، هنوز نارضایتی وجود دارد؟
– البته بخش اینترنت روستایی مجری خاصی در وزارتخانه دارد، اما می‌توان گفت این مسئله از ویژگی‌های جذاب است. در پایان هر دولتی، گزارش‌هایی از پوشش بیش از ۹۰ درصدی روستاها ارائه می‌شود، اما با ارزیابی دقیق، مشخص می‌شود که هنوز هم نارضایتی‌هایی وجود دارد. این بی‌صداقتی مدیران سابق نیست بلکه ناشی از تغییر نیاز کاربران است که دیگر تنها به تماس تلفنی یا اینترنت پایه محدود نمی‌شود و بر حسب مثال، انتظار اینترنت پرسرعت 4G دارند. این افزایش تقاضا سبب می‌شود پوشش‌های قبلی دیگر پاسخگوی خواسته‌ها نباشند.
برای حل این مشکل، ما به‌طور مداوم در حال طراحی و تأمین منابع برای به‌روزرسانی شبکه‌های روستایی هستیم تا این شکاف‌ها را برطرف و هر چه زودتر به تحقق عدالت ارتباطی دست یابیم.