علت اختلال جی‌پی‌اس در ایران چیست؟

 سیتنا: در روزهای اخیر، رانندگان و کاربران در ایران و به‌خصوص در تهران، در یافتن مسیرهای خود با چالش‌هایی مواجه شده‌اند.

 این افراد به هنگام استفاده از اپلیکیشن‌های مسیریابی داخلی نظیر «بلد» و «نشان» یا نمونه‌های بین‌المللی مانند «ویز»، با نقشه‌های نادرستی روبرو می‌شوند و برخی اوقات موقعیت آن‌ها به نقاطی عجیب مثل ایسلند، کانادا و غرب آمریکا منتقل می‌شود.

این وضعیت باعث سردرگمی بسیاری از رانندگان، پیک‌های موتوری و کاربران عادی شده و مدت زمان سفر و مصرف سوخت را افزایش داده است که دلیل این مشکلات به خاطر اختلال در شبکه جی‌پی‌اس می‌باشد.

جی‌پی‌اس چیست و چگونه کار می‌کند؟

ماهواره جی‌پی‌اس یا سامانه موقعیت‌یاب جهانی در سال ۱۹۷۸ راه‌اندازی شد، اما اهمیت واقعی آن تا اوایل دهه نود میلادی و در زمان جنگ اول خلیج فارس به وضوح مشخص نشد.

در این دوران، طی عملیات طوفان صحرا، شن‌های معلق در هوا بینایی سربازان آمریکایی را تا زیر پنج متر کاهش داد. در این زمان، جی‌پی‌اس به آن‌ها کمک کرد تا بدون تداخل در مسیر یکدیگر، محل مین‌ها را شناسایی کنند و به منابع آب دست یابند و جان خود را نجات دهند. این سیستم ابتدا در دسترس نیروهای نظامی آمریکا بود و شهروندان فقط سیگنال‌های ضعیف‌تری دریافت می‌کردند تا زمانی که به طور عمومی عرضه شد.

سامانه موقعیت‌یابی جهانی از ۲۴ ماهواره که متعلق به وزارت دفاع ایالات متحده آمریکا است، تشکیل شده که به دور زمین می‌چرخند و با بهره‌گیری از اطلاعات ریاضی، به گیرنده‌های جی‌پی‌اس در شناسایی مکان و حتی زمان کمک می‌کنند. امروزه تعداد این ماهواره‌ها به بیش از ۳۰ رسیده که دقت این سیستم را افزایش می‌دهد.

بر اساس گزارش بی‌بی‌سی، تلفن‌های هوشمند و هر دستگاهی که دارای گیرنده جی‌پی‌اس باشد، به منظور تعیین موقعیت فیزیکی از ماهواره‌ها سیگنال دریافت می‌کند و محاسباتش را بر اساس زمان ارسال این سیگنال‌ها و موقعیت قرارگیری ماهواره‌ها انجام می‌دهد.

اگر ساعت‌های روی این ماهواره‌ها فقط به اندازه یک هزارم ثانیه دقیق نباشند، ممکن است شما ۲۰۰ یا ۳۰۰ کیلومتر از مکان واقعی خود فاصله بگیرید، مانند موردی که برای برخی شهروندان در ایران اتفاق افتاده است.

با دو تکنیک «جمینگ» که به معنی ایجاد پارازیت و «اسپوفینگ» که به مفهوم جعل و تغییر در سیگنال‌ها است، می‌توان عملکرد اپلیکیشن‌های مسیریابی را مختل کرد. 

اختلال در جی‌پی‌اس؛ ابزاری جدی در جنگ الکترونیکی

عموماً پارازیت یا اسپوفینگ به مقاصد نظامی و امنیتی به کار گرفته می‌شود و محدوده فعالیت آن نیز عمدتاً محلی است. هدف اصلی این روش‌ها منحرف کردن هواپیماهای بدون سرنشین و موشک‌های هدایت‌شونده است تا نتوانند به هدف‌هایی که تعیین شده‌اند، اصابت کنند. بیشتر موشک‌ها و پهپادهای جدید نظامی از سیگنال‌های رمزگذاری شده جی‌پی‌اس استفاده می‌کنند که معمولاً کاربرد نظامی دارد، اما برخی از پهپادها یا موشک‌ها و بمب‌های هدایت‌شونده هنوز از سیستم جی‌پی‌اس بدون کد استفاده می‌کنند که بسته به نوع می‌توان آن‌ها را منحرف کرد.

ایجاد پارازیت بر روی جی‌پی‌اس در حال تبدیل شدن به یکی از ابزارهای اساسی در جنگ الکترونیکی نه تنها در ایران، بلکه در همه کشورهای دیگر است. طبق اعلام یاتا، انجمن بین‌المللی حمل‌ونقل هوایی، موارد فریب جی‌پی‌اس یا پارازیت بین سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۴ حدود ۲۲۰ درصد افزایش یافته است.

ایران با دستکاری سیگنال‌های جی‌پی‌اس، تلاش دارد تا اهداف احتمالی دشمنان را پنهان کند و در واقع هواپیماهای بدون سرنشین یا موشک‌های هدایت‌شونده را منحرف کند.

براساس گزارشی از یاتا، مناطق خطرناک اصلی در این زمینه شامل خاورمیانه از اسرائیل و ایران تا عراق، آسمان اوکراین و مناطق مورد اختلاف به شمار می‌رود. در درگیری اخیر بین هند و پاکستان نیز، مناطق مرزی میان دو کشور دچار اختلال جی‌پی‌اس شده است.

پس از عملیات 7 اکتبر حماس به نام طوفان الاقصی، اسرائیل برای انحراف پهپادها و موشک‌هایی که ممکن بود از سوی حزب‌الله لبنان شلیک شوند، جی‌پی‌اس را در این سرزمین مختل کرد. همچنین در لبنان نیز برای منحرف کردن حملات اسرائیل، این اختلال ایجاد گردید.

گزارش‌ها حاکی از آن است که ایران از سیستم «بی‌دو» ساخت چین استفاده می‌کند. همچنین سامانه موقعیت‌یابی روسی نیز در ایران قابل دسترسی است.

در حال حاضر، حداقل پنج کشور به‌علاوه اتحادیه اروپا دارای سیستم‌های ماهواره‌ای موقعیت‌یابی هستند: ایالات متحده (جی‌پی‌اس)، روسیه (گلوناس)، چین (بی‌دو)، اتحادیه اروپا (گالیله) و سیستم منطقه‌ای ژاپن و هند.

روسیه و چین به وضوح به دلیل عدم اعتماد به جی‌پی‌اس از سیستم‌های ماهواره‌ای خود استفاده می‌نمایند. سیستم چینی بی‌دو در حال رشد سریع و استفاده جهانی است.