هیپوگنادیسم حالتی است که به دلیل پایین بودن سطوح تستوسترون در بدن مردان بروز می‌کند. شناسایی زودهنگام این اختلال می‌تواند به اجرای درمان‌های مؤثر کمک کرده و از خطرات جسمانی و روانی جلوگیری نماید.
به گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ در حالی که مباحث مربوط به سلامت زنان به‌ویژه در سال‌های اخیر توجه بیشتری را جلب کرده، موضوع سلامت مردان همچنان در سایه قرار دارد. مسائلی مانند یائسگی و افت استروژن در زنان به‌طور گسترده‌ای بررسی می‌شود، در حالی که شرایطی همچون هیپوگنادیسم در مردان عموماً نادیده گرفته می‌شود و آگاهی عمومی در این حوزه بسیار محدود است.
هیپوگنادیسم چیست؟
هیپوگنادیسم اختلالی است که در آن بدن مرد به اندازه کافی هورمون مردانه تستوسترون تولید نمی‌کند. دکتر شاشانک در این خصوص می‌گوید که تستوسترون برای رشد جنسی، قدرت عضلانی، سطح انرژی، خلق‌وخو و باروری نقش بسیار مهمی دارد. او بیان می‌کند: «زمانی که سطح این هورمون به‌طور قابل توجهی پایین می‌آید، مردان ممکن است با مشکلاتی از قبیل کاهش میل جنسی، خستگی، افت توده‌ی عضلانی، افزایش وزن و حتی ضعف استخوان‌ها مواجه شوند.»
طبق گزارش انتشارات StatPearls، مشکلات مربوط به هیپوگنادیسم مردانه «اغلب به درستی شناسایی نمی‌شوند و آمار واقعی شیوع آن کمتر از برآوردها تخمین زده می‌شود». تحقیقات نشان می‌دهد که تقریباً ۴۰ درصد از مردان بالای ۴۵ سال و ۵۰ درصد از مردان در دهه‌ی هشتاد زندگی به این اختلال مبتلا هستند.
نکته‌ی قابل توجه این است که هیپوگنادیسم می‌تواند از زمان تولد، طی دوره‌ی بلوغ یا در مراحل بعدی زندگی ناشی از افزایش سن، آسیب‌دیدگی، بیماری یا انتخاب‌های زندگی بروز دهد. دکتر شاشانک توضیح می‌دهد که بسیاری از موارد این اختلال نادیده گرفته می‌شوند زیرا علائم آن معمولاً با استرس، پیری یا سایر مشکلات اشتباه گرفته می‌شوند.
تأثیر کاهش سطح تستوسترون بر میل جنسی و باروری
کارکرد اصلی تستوسترون، رشد و حفظ اندام‌های تولید مثل مردانه، تقویت ویژگی‌های جنسی ثانویه مانند توده‌ی عضلانی، تراکم استخوان و موهای بدنی و همچنین پشتیبانی از سلامت جنسی و باروری است؛ از جمله میل جنسی و تولید اسپرم.
در زمینه‌ی هیپوگنادیسم، هنگامی‌که سطح تستوسترون کاهش می‌یابد، به‌طور مستقیم میل جنسی و باروری مردان تحت تأثیر قرار می‌گیرد. دکتر شاشانک تستوسترون را به‌عنوان «هورمون اصلی تنظیم‌کننده‌ی میل جنسی» توصیف می‌کند. بنابراین، وقتی سطح آن پایین است، بسیاری از مردان احساس کاهش علاقه به رابطه جنسی، افکار کمتر مرتبط با صمیمیت یا دشواری در دستیابی و حفظ نعوظ را تجربه می‌کنند.
با گذر زمان، این مسائل ممکن است تأثیر منفی بر اعتماد به نفس و روابط فرد بگذارد.
در مورد باروری، تستوسترون نقشی اساسی در تولید اسپرم دارد. پایین بودن سطوح آن می‌تواند تعداد و کیفیت اسپرم را کاهش دهد و فرآیند پدر شدن را دشوار کند. دکتر شاشانک اضافه می‌کند: «در برخی موارد، مردان ممکن است کوچک شدن بیضه‌ها را نیز تجربه کنند. به دلیل اینکه این نشانه‌ها به تدریج بروز می‌کنند، بسیاری از مردان متوجه نمی‌شوند که علت اصلی مشکلات جنسی و باروری‌شان کاهش سطح تستوسترون است.»
علائم هیپوگنادیسم در مردان
علاوه بر کاهش میل جنسی، هیپوگنادیسم می‌تواند با تغییرات فیزیکی مختلفی همراه باشد، از جمله:
• احساس مداوم خستگی
• افت قدرت عضلانی و افزایش چربی، به‌ویژه در ناحیه‌ی شکم
• ضعف استخوان‌ها و افزایش خطر شکستگی
• نازک شدن موها، کندی رشد ریش یا نرم‌تر شدن پوست
• تورم یا حساسیت در ناحیه‌ی سینه (ژنیکوماستی)
• کوچک شدن بیضه‌ها و کاهش استقامت جسمانی
• کاهش انگیزه برای فعالیت ورزشی و دشواری در کنترل وزن
این علائم عموماً به تدریج بروز می‌کنند و ممکن است با فرآیند طبیعی پیری اشتباه شوند؛ به همین دلیل، بدون انجام آزمایش‌های پزشکی مناسب، هیپوگنادیسم معمولاً پنهان باقی می‌ماند.
هیپوگنادیسم و تأثیر آن بر سلامت روان مردان
به گفته‌ی دکتر شاشانک، سلامت روان نیز به شدت تحت تأثیر کاهش سطوح تستوسترون قرار دارد. او توضیح می‌دهد: «تستوسترون نه تنها بر بدن تأثیر می‌گذارد، بلکه در خلق‌وخو و احساسات نیز نقش مهمی دارد. زمانی که سطح آن پایین است، مردان بیشتر ممکن است دچار اضطراب، افسردگی یا زودرنجی شوند. از علامت‌های شایع می‌توان به بی‌انگیزگی، کاهش تمرکز و اختلالات خواب اشاره کرد.»
وی ادامه می‌دهد که برخی مردان احساس می‌کنند که اعتماد به نفسشان کاهش یافته یا به فعالیت‌های قبلی که برایشان لذت‌بخش بود، علاقمندی ندارد. از آنجایی که این علائم روانی به دلایل استرسی یا افزایش سن شباهت دارند، معمولاً ارتباط آن‌ها با کمبود تستوسترون نادیده گرفته می‌شود.
تحقیقات نشان می‌دهد مردانی که تستوسترون پایینی دارند، بیشتر در معرض افسردگی قرار می‌گیرند. درمان اختلالات هورمونی، به همراه حمایت روانی مناسب، می‌تواند هم از نظر خلق‌وخو و هم از جنبه‌های کیفیت کلی زندگی مؤثر واقع شود.
گزینه‌های درمانی برای هیپوگنادیسم
مردانی که با هیپوگنادیسم مواجه هستند، بسته به علت این اختلال، گزینه‌های درمانی متنوعی در اختیار دارند. رایج‌ترین روش درمان، درمان جایگزینی تستوسترون (TRT) است که سطوح هورمون را به حالت طبیعی بازمی‌گرداند.
دکتر شاشانک توضیح می‌دهد: «TRT می‌تواند به‌صورت ژل پوستی، چسب، تزریق یا با کاشت پلت‌های کوچک زیر پوست ارائه شود. این نوع درمان می‌تواند میل جنسی، خلق‌وخو، انرژی، قدرت عضلانی و سلامت استخوان‌ها را بهبود بخشد. در صورتی که باروری هدف باشد، پزشکان ممکن است به‌جای TRT داروهایی تجویز نمایند که تولید طبیعی تستوسترون و اسپرم را تحریک می‌کنند.»
او همچنین بیان می‌کند: «اگر هیپوگنادیسم ناشی از بیماری دیگری باشد، درمان آن مشکل نیز می‌تواند به بهبود کمک کند. تغییر سبک زندگی همچون فعالیت بدنی منظم، خواب کافی، رژیم غذایی سالم و کاهش استرس نیز به روند درمان کمک خواهد کرد. درمان باید همواره تحت نظر پزشک انجام شود تا از بروز عوارض جانبی جلوگیری گردد.»