محمدرضا فرزین که برای بهبود روابط پولی و بانکی میان ایران و روسیه به سن پترزبورگ سفر کرده است، در صبح امروز در کنفرانس مالی روسیه که با حضور خانم نابیولینا، رئیس بانک مرکزی روسیه و جمعی از فعالان اقتصادی این کشور برگزار شد، بیان کرد: در حال حاضر تمامی قوانین مرتبط با پولشویی با رعایت استانداردهای بین‌المللی در ایران به دقت پیاده‌سازی شده است و تأسیس نهاد مشابه پیام‌رسان مالی «FATF» در میان کشورهای عضو بریکس، فرصتی بسیار مناسب برای گسترش همکاری‌های بانکی بین این کشورها فراهم می‌آورد.
انتقاد از مواضع سیاسی نهاد بین‌المللی «FATF» نسبت به ایران و روسیه
فرزین ضمن انتقاد از رفتار سیاسی نهاد بین‌المللی «FATF» نسبت به ایران و روسیه، اظهار داشت: با توجه به برگزاری اجلاس بریکس تحت ریاست روسیه، ایران آمادگی کامل دارد تا تمام توانمندی‌های خود را برای پیشبرد پیشنهادات مشترک در زمینه توسعه فعالیت‌های این اجلاس و تشکیل یک نظام مالی نوین از طرف کشورهای عضو بریکس در اختیار روسیه قرار دهد.
وی دستیابی به راهکارهای انتقال وجوه و تسویه مالی را یکی از کلیدی‌ترین مباحث مورد بررسی در میان کشورهای بریکس عنوان کرد و تصریح نمود: اتحادیه پایاپای آسیایی (ACU) فرصتی عالی برای حذف دلار از معاملات بین کشورهای عضو فراهم می‌کند و در حال حاضر کشورهایی همچون هند و پاکستان نیز در این اتحادیه عضویت دارند. به تازگی، بلاروس نیز تمایل خود برای پیوستن به این اتحادیه را اعلام کرده است و از روسیه نیز دعوت داریم تا به این اتحادیه بپیوندد، زیرا این اتحادیه ظرفیت بسیار خوبی برای گسترش همکاری‌های اقتصادی میان ایران و روسیه به وجود می‌آورد.
فرزین با تأکید بر اینکه گفت‌وگو و تعامل می‌تواند به تقویت روابط دو ملت کمک شایانی کند، افزود: در سال‌های اخیر، ارتباطات دیپلماتیک مثبت میان رهبران سیاسی دو کشور باعث پیشرفت روابط اقتصادی آن‌ها شده است. در این راستا باید با همکاری رئیس کل بانک روسیه، دلار را از مبادلات تجاری حذف نماییم و از ارزهای محلی برای پرداخت‌ها استفاده کنیم.
عزم رهبران سیاسی ایران و روسیه برای استفاده از ارزهای محلی
فرزین با تأکید جدی بر اراده رهبران سیاسی ایران و روسیه برای به کارگیری ارزهای محلی در مبادلات تجاری، تصریح کرد: اگر موفق شویم در روابط تجاری میان روسیه، ایران، چین و دیگر کشورها از روبل، یوآن، درهم و ریال استفاده کنیم، مانع مهمی از پیش روی تجارت دو کشور برطرف خواهد شد و موجب تقویت روابط میان دوطرف خواهد شد. همچنین سرمایه‌گذاران و تجار از دو کشور قادر خواهند بود ارتباطات بیشتری برقرار کنند.
رئیس کل بانک مرکزی همچنین به برگزاری انتخابات ریاست جمهوری در ایران اشاره کرد و افزود: با انتخاب رئیس‌جمهور جدید، سیاست‌های کشور در چارچوب قبلی و در راستای توافقات پیشین ادامه خواهد یافت و بر این باورم که تقویت فضای مشترک در زمینه سیاست‌گذاری، پژوهش و آموزش از جمله مباحثی است که به گسترش روابط این دو کشور در آینده کمک شایانی خواهد کرد و این ارتباطات به‌وضوح در درازمدت مستحکم‌تر خواهد شد.
نحوه همکاری بانک‌های مرکزی در بریکس
دکتر فرزین درباره شیوه همکاری بانک‌های مرکزی در بریکس خاطرنشان کرد: اینجانب از تلاش‌های ارزشمند تیم بانک مرکزی روسیه در عرصه BRICS بسیار قدردانی می‌کنم. به عنوان یکی از اعضای جدید این مجموعه، اعلام می‌دارم که بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران آمادگی دارد تا در توسعه جریان‌های همکاری فعلی و راه‌اندازی طرح‌های جدید، به طور فعال شرکت داشته باشد. به‌طور کلی، می‌توان گفت توسعه مسیرهای پرداخت جایگزین، با هدف کاهش وابستگی به دلار آمریکا و زیرساخت‌های مالی تحت تسلط غرب، انگیزه اصلی تلاش‌های صورت‌گرفته در BRICS را تشکیل می‌دهد و موفقیت این ابتکارات بستگی به تمایل و اراده اعضای بریکس برای همکاری و برطرف کردن کمبودها دارد.
تهدیدات ناشی از زیرساخت‌های مالی تحت تسلط غرب
رئیس کل بانک مرکزی به تهدیدات ناشی از زیرساخت‌های مالی که تحت تسلط غرب قرار دارد، اشاره کرده و گفت: امروزه این تهدیدات فقط مختص ایران و روسیه نیست. در سال‌های گذشته، تنها برخی از کشورها مانند ایران با فشارها و تهدیدهای خارجی از سوی غرب مواجه بوده‌اند، اما اکنون این تهدیدات به آسانی به اقتصاد دیگر کشورها مانند روسیه نیز گسترش یافته است.
فرزین بر اهمیت به کارگیری ارزهای محلی در مبادلات بین‌المللی تأکید کرد و افزود: در سال ۲۰۲۴ و در دوره ریاست روسیه در BRICS، ما انتظار داریم که بانک مرکزی روسیه بر افزایش تدریجی استفاده از ارزهای ملی اعضا در روابط بانکی فرامرزی تمرکز کرده و تلاش کند تا سلطه ایالات متحده کاهش یابد. با توجه به مسیر مالی BRICS، مسائل مرتبط با کارگروه پرداخت BRICS حائز اهمیت بالایی است. طرح‌های مرتبط با این موضوع در نهایت به افزایش سرعت، امنیت، شفافیت و کاهش هزینه‌ها در سیستم‌های تسویه منجر خواهد شد. البته باید بر توسعه مکانیزم‌های سپرده‌گذاری و تسویه همزمان نیز تأکید شود.
وی افزود: با توجه به نقش کلیدی بانک‌های مرکزی در نظارت بر تراکنش‌های موسسات اعتباری و در راستای اجرای مقررات ناظر بر مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم، بر اهمیت ارتقاء سطح همکاری بانک‌های مرکزی BRICS تأکید می‌کنم. باید کوشش شود تا از پیامدهای نامناسبی که ترتیباتی نظیر FATF به کشورها تحمیل کرده‌اند، جلوگیری صورت گیرد. چنین ابتکاری قابل تحقق در چارچوب استانداردهای بین‌المللی موجود است و تأکید بر نیاز به همکاری سریع، سازنده و مؤثر بین نهادهای نظارتی را به همراه دارد. همچنین به نظر می‌رسد در مرزهای آینده با توجه به اهمیت موضوع و کارکرد آن در تقویت یکپارچگی مالی گروه BRICS، توجه بیشتری به جنبه‌های نظری و عملی آن معطوف شود.
تجربه ایران در مواجهه با محدودیت‌های خارجی
فرزین در خصوص تجربیات ایران در مقابله با فشارهای خارجی تأکید کرد: ساختار نظام بانکی و مالی بین‌المللی در اواسط دهه ۱۹۴۰ تا ۱۹۵۰ بر اساس شرایط اقتصادی و سیاسی آن زمان طراحی شده است. از آن زمان، دنیا تغییرات چشمگیری را به خود دیده و قدرت‌های جهانی جدیدی متشکل از اعضای BRICS ظهور کرده‌اند. نظام بانکی و مالی بین‌المللی نیز باید با در نظر گرفتن ساختار کنونی سیاسی و اقتصادی دنیا تطبیق یابد.
رئیس کل بانک مرکزی با انتقاد از تسلط قدرت‌های غربی بر سیستم بانکی و مالی بین‌المللی، تصریح کرد: این وضعیت می‌تواند به ابزاری برای زورگویی غرب تبدیل شود. پیش‌بینی می‌شود که پس از ایران، به زودی سایر قدرت‌های مستقل نیز به خاطر مرکزیت غرب در نظام مالی جهانی، با چنین محدودیت‌های خارجی مواجه شوند.
وی افزود: اینک جهان از خطرات ناشی از تمرکز بیش از حد سیستم مالی در دست غرب آگاه است. این تمرکز باید کاهش یابد. گروه مهمی مانند BRICS بیشتر از هر کس دیگری باید نسبت به این تهدید بالقوه هوشیار باشد و به همین دلیل، این گروه توانایی بالایی برای امنیت دادن به زیرساخت‌های غیرمتمرکز دارد که کشورهای دیگر از آن استقبال می‌کنند. امروزه فناوری ابزارهای لازم برای ایجاد یک محیط مالی توزیع‌شده‌تر را فراهم ساخته است. فناوری دفتر کل توزیع‌شده می‌تواند در طراحی یک سیستم مالی بین‌المللی غیرمتمرکز به کار آید.
اقدامات سیاستی بانک مرکزی منجر به کنترل رشد نقدینگی و تورم و همزمان رشد اقتصادی شد
رئیس کل بانک مرکزی در این نشست با تشریح سیاست‌های این نهاد برای مهار تورم و حمایت از رشد اقتصادی، اعلام کرد: بانک مرکزی با هدف کنترل و کاهش تورم (از سمت تقاضای اقتصاد) به هدف‌گذاری رشد نقدینگی و مدیریت تولید پول توسط بانک‌ها در سال‌های اخیر پرداخته است. به همین منظور، بانک مرکزی سیاست‌های کنترل مقداری ترازنامه بانک‌ها را دنبال کرده است. به دنبال این رویکرد، رشد نقدینگی در دو سال و نیم اخیر با حدود ۴۰ درصد کاهش به ۲۴.۳ درصد رسیده است. همچنین، با اجرای این سیاست‌ها، نرخ تورم نقطه به نقطه از ۵۹ درصد به ۳۵ درصد کاهش یافته و با تداوم این برنامه‌ها، امیدواریم این شاخص به محدوده ۲۰ درصد وارد شود.
فرزین در خصوص حمایت از بخش تولیدی به منظور تسریع رشد اقتصادی اظهار داشت: در راستای ارتقای رشد اقتصادی، اقدامات مؤثری در حوزه بهبود تأمین مالی تولید و از طریق تأمین سرمایه در گردش بنگاه‌های تولیدی و همچنین تأمین مالی طرح‌های توسعه‌ای و فناورانه از طریق تسهیلات بانکی و توسعه ابزارهای زنجیره تأمین مالی صورت گرفته است.
بالاترین نرخ رشد اقتصادی در میان کشورهای منطقه
وی درباره نتایج حمایت از تولید در راستای بهبود رشد اقتصادی اعلام کرد: بر اساس آمارهای اولیه در سال ۲۰۲۴، تولید ناخالص داخلی (GDP) و تولید ناخالص داخلی بدون نفت (به قیمت‌های ثابت سال ۲۰۱۶) نسبت به سال قبل به ترتیب با رشدهای ۵/۴ و ۶/۳ درصدی مواجه شدند. در میان اینها، گروه‌های نفت، صنعت و معدن، خدمات و کشاورزی به ترتیب ۱۴.۷، ۴.۵، ۳.۸ و ۰.۲ درصد افزایش یافته‌اند. لازم به ذکر است که دستیابی به رشد اقتصادی مثبت در ۱۶ فصل متوالی اخیر، نشانگر تداوم فعالیت‌های اقتصادی مطلوب در کشور است.
وی همچنین بیان کرد که ایران در سال ۲۰۲۳ با دستیابی به نرخ رشد ۵ درصد، بالاترین میزان رشد اقتصادی را در میان کشورهای منطقه به دست آورده و این کشور را در زمره ۱۰ کشور با رشد برتر جهانی در این سال قرار می‌دهد؛ ضمن اینکه در این سال کاهش نرخ تورم از ۵۹ درصد به ۲۳ درصد نیز به ثبت رسیده است.
فرزین در خصوص روند سرمایه‌گذاری گفت: پس از یک دوره نوسانی، از فصل دوم سال ۲۰۲۲ تا فصل چهارم سال ۲۰۲۳، رشد تشکیل سرمایه ثابت ناخالص کل (به قیمت‌های ثابت سال ۲۰۱۶) در تمامی فصول مثبت بوده و تشکیل سرمایه ثابت در زمینه ماشین‌آلات نیز از فصل دوم سال ۱۳۹۹ تا فصل چهارم سال ۱۴۰۲ به طور پیوسته رشدهای مثبتی را تجربه کرده است. در سال ۱۴۰۲، تشکیل سرمایه ثابت ناخالص کل، تشکیل سرمایه ثابت در ماشین‌آلات و تشکیل سرمایه ثابت در ساختمان به ترتیب با ۷.۲، ۷.۹ و ۷.۱ درصد رشد نسبت به سال گذشته به ثبت رسیده‌اند. بهبود وضعیت سرمایه‌گذاری و تداوم آن، منجر به تقویت ظرفیت‌های تولیدی و رشد اقتصادی در آینده خواهد شد.
رئیس کل بانک مرکزی در ادامه با اشاره به ظرفیت‌های بوجود آمده در قابلیت‌های فناوری در حوزه توسعه بانکداری نوین خاطرنشان کرد: هم‌اکنون تنها ۱.۵ درصد از مبادلات اقتصادی در ایران با اسکناس انجام می‌شود و اکثر پرداخت‌ها در بستر بانکداری الکترونیکی به وقوع می‌پیوندند و ظرفیت‌های قابل توجهی در حوزه‌های مختلف مانند بانکداری، پرداخت‌های خرد و انتقالات پولی ایجاد شده است و بانک مرکزی تمام تلاش خود را برای تأمین شرایط مطلوب برای تمامی فعالان اقتصادی صرف می‌کند.
وی افزود: در همین راستا، بانک مرکزی به تازگی از پروژه آزمایشی ریال دیجیتال در جزیره کیش واقع در حاشیه خلیج فارس رونمایی کرد که توسعه این فناوری تأثیر مثبتی بر تسریع در مبادلات پولی خواهد داشت.